Trang 33 —
Câu hỏi:
- Phân tích nét riêng trong cách viết của từng tác phẩm - một vấn đề quan trọng cho thấy sự đa dạng của văn xuôi cách mạng Việt Nam giai đoạn 1954 - 1975.
1. Nét riêng trong cách viết của Nguyễn Minh Châu (Mảnh trăng cuối cùng)
- Tựa đề: "Mảnh trăng cuối cùng"
- Cách đặt tựa đề: Thể hiện sự quan tâm đến số phận con người và ánh sáng trong bóng tối của chiến tranh.
- Ngôn ngữ:
- Sử dụng nhiều hình ảnh đối lập: "mảnh trăng cuối cùng" gợi cảm giác mong manh, quý giá.
- Lời văn nhẹ nhàng, sâu lắng, thể hiện sự đồng cảm với nhân vật.
2. Nét riêng trong cách viết của Nguyễn Thi (Những đứa con trong gia đình)
- Tựa đề: "Những đứa con trong gia đình"
- Cách xây dựng nhân vật:
- Tập trung vào đời sống gia đình, thể hiện nét riêng của vùng miền Tây Nam Bộ.
- Nhân vật được khắc họa qua hành động, lời nói, mang đậm tính hiện thực và cảm xúc.
- Ngôn ngữ:
- Sử dụng nhiều khẩu ngữ, từ ngữ bình dân nhưng mạnh mẽ, sống động.
3. Sự khác biệt lớn nhất
- Nguyễn Minh Châu: Tập trung vào đời sống nội tâm, triết lý nhân sinh qua nhân vật Việt.
- Nguyễn Thi: Tập trung vào sức sống mãnh liệt, tình yêu gia đình và quê hương trong bối cảnh chiến tranh.
Tổng kết:
- Cả hai tác giả đều góp phần làm phong phú thêm văn học cách mạng Việt Nam với những cách tiếp cận và phong cách riêng.
Trang 34 — Thực hành viết
Câu 1. Cơ sở của việc lựa chọn so sánh hai tác phẩm Mảnh trăng cuối rừng và Những đứa con trong gia đình là gì?
Trả lời: Cơ sở của việc lựa chọn so sánh hai tác phẩm Mảnh trăng cuối rừng và Những đứa con trong gia đình là:
- Hai tác phẩm đều là những sáng tác mang dấu ấn thời đại rõ nét.
- Đều viết về cuộc chiến đã qua, các nhà văn có thể có cách tiếp cận khác và sử dụng những phương thức, phương tiện biểu hiện nghệ thuật khác, đa dạng hơn, mới mẻ hơn.
Câu 2. Tác giả bài viết đã xác định mục đích so sánh hai tác phẩm như thế nào?
Trả lời: Tác giả bài viết đã xác định mục đích so sánh hai tác phẩm để làm sáng tỏ một giá trị nào đó của sống văn hóa. Tác giả muốn:
- Kết luận chung về giá trị viết về cuộc chiến đã qua
- Gợi ý cho các nhà văn có thể có cách tiếp cận khác và sử dụng những phương thức, phương tiện biểu hiện nghệ thuật khác, đa dạng hơn, mới mẻ hơn.
Câu 3. Các phương diện cơ bản nào của hai tác phẩm đã được đưa ra so sánh?
Trả lời: Các phương diện cơ bản của hai tác phẩm đã được đưa ra so sánh là:
- Đặc điểm, giá trị của từng tác phẩm
- Cách nhìn nhận, đánh giá của tác giả về các tác phẩm
Câu 4. Đánh giá nào về đặc điểm, giá trị của từng tác phẩm được nảy sinh trên cơ sở so sánh?
Trả lời: Đánh giá về đặc điểm, giá trị của từng tác phẩm được nảy sinh trên cơ sở so sánh là:
- Những tác phẩm được viết ra trong khói lửa chiến tranh vẫn mang một vẻ đẹp riêng, vì ở vào thời điểm đó, những tác phẩm này đã tìm được sự đồng vọng sâu sắc trong lòng biết bao con người tin tưởng vào sự lựa chọn vì phẩm giá của một dân tộc.
Trang 35 — Tìm ý, lập dàn ý
Câu 1. Có thể tự đặt ra các câu hỏi như sau để tìm ý:
- Vì sao khi đọc truyện này độc giả thường liên hệ đến truyện kia? (Xác lập cơ sở để so sánh hai tác phẩm truyện với nhau, giúp người viết có thể mở bài một cách thuận lợi.)
- Sự tương đồng giữa hai truyện thể hiện trên những phương diện chủ yếu nào? (Lựa chọn các phương diện chủ yếu cần so sánh ở hai tác phẩm.)
- Điều gì dẫn đến sự "gặp gỡ" đó giữa hai tác phẩm truyện? (Vừa đi sâu cắt nghĩa nguyên nhân của sự tương đồng, vừa tạo được sự gắn kết giữa các đoạn viết về từng tác phẩm.)
Trả lời: Các câu hỏi trên giúp tìm ý cho bài viết so sánh hai tác phẩm truyện bằng cách:
- Xác lập cơ sở liên hệ: Giải thích lý do tại sao người đọc thường liên hệ giữa hai tác phẩm, tạo cơ sở mở bài thuận lợi.
- Xác định phương diện so sánh: Tập trung vào những điểm tương đồng chính giữa hai truyện, giúp người viết có hướng đi rõ ràng.
- Phân tích nguyên nhân tương đồng: Làm rõ những yếu tố dẫn đến sự tương đồng giữa hai tác phẩm, tạo sự gắn kết trong bài viết.
Câu 2. - Dù có những điểm tương đồng, sự khác biệt giữa hai truyện vẫn thể hiện rõ. Sự khác biệt đó là gì? (Tìm ra nét độc đáo của từng tác phẩm.)
Trả lời: Sự khác biệt giữa hai truyện có thể nằm ở:
- Quan điểm thẩm mỹ của tác giả.
- Cách tiếp cận hiện thực.
- Phong cách sáng tác.
- Chủ đề hoặc thông điệp chính.
- Cách xây dựng nhân vật.
Câu 3. - Việc so sánh đưa lại những khám phá mới nào về từng tác phẩm? (Ý nghĩa của việc so sánh hai tác phẩm truyện với nhau.)
Trả lời: Việc so sánh hai tác phẩm truyện giúp:
- Phát hiện ra những nét tương đồng và khác biệt thú vị.
- Hiểu sâu hơn về phong cách và tư duy của mỗi tác giả.
- Làm nổi bật giá trị độc đáo của từng tác phẩm trong bối cảnh văn học.
Lập dàn ý
Mở bài:
- Giới thiệu hai tác phẩm truyện được xác định là đối tượng của sự so sánh, đánh giá; nêu mục đích và cơ sở của việc so sánh, đánh giá này.
Trả lời: Mở bài cần:
- Giới thiệu ngắn gọn về hai tác phẩm.
- Nêu rõ mục đích so sánh và đánh giá.
Thân bài:
- Thông tin chung về từng tác phẩm: hoàn cảnh ra đời, đề tài, chủ đề, cốt truyện, nhân vật, vị trí của tác phẩm trong đời sống văn học,...
Trả lời: Thân bài gồm:
- Thông tin chung: Cung cấp bối cảnh và thông tin cơ bản về từng tác phẩm.
- Điểm tương đồng và khác biệt:
- Tương đồng: Ví dụ: cùng đề cập một vấn đề xã hội, có nhân vật giống nhau, cùng chịu ảnh hưởng của một dòng văn học.
- Khác biệt: Ví dụ: phong cách sáng tác, quan điểm của tác giả.
Kết bài:
- Nêu ý nghĩa của việc đánh giá các tác phẩm truyện khi đặt chúng trong tương quan so sánh.
Trả lời: Kết bài cần:
- Khẳng định giá trị của mỗi tác phẩm.
- Tổng kết ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá tác phẩm.
Viết
Để làm sáng tỏ các luận điểm, cần chú ý khai thác bằng chứng từ những phương diện khác nhau của hai tác phẩm truyện, bao gồm: đề tài, chủ đề, cảm hứng, cốt truyện, nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu,.. Khi trích dẫn văn bản truyện hay một bài phê bình, đánh giá nào đó về truyện, cần đảm bảo yêu cầu chính xác, khách quan.
Tránh biến bài viết thành một văn bản mang tính chất lắp ghép máy móc, gồm hai "bài" nhỏ phân tích từng tác phẩm riêng biệt.
Thường xuyên chú ý mạch lạc, liên kết của bài viết và thực hiện việc ngắt đoạn phù hợp để người đọc dễ theo dõi hệ thống luận điểm.
Trả lời: Các yêu cầu trên giúp bài viết đảm bảo tính hệ thống, logic và chặt chẽ khi so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện. Việc trích dẫn cần chính xác và khách quan để tăng tính thuyết phục.
Chỉnh sửa, hoàn thiện
Đối chiếu với yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập để thực hiện những chỉnh sửa cần thiết nhằm hoàn thiện văn bản về mặt nội dung.
Rà soát, khắc phục những lỗi về chính tả, diễn đạt và trình bày để bài viết đáp ứng được những đòi hỏi về chuẩn mực hình thức.
Trả lời: Việc chỉnh sửa và hoàn thiện giúp nâng cao chất lượng bài viết, đảm bảo bài viết không chỉ đúng về nội dung mà còn chuẩn về hình thức.
NÓI VÀ NGHE
Trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện
Yêu cầu
Nêu tên hai tác phẩm truyện được đưa ra để so sánh, đánh giá và nói rõ lí do chọn hai tác phẩm này.
Xác định rõ cơ sở so sánh và phạm vi các phương diện cần so sánh ở hai tác phẩm truyện.
Nêu cách thức đã thực hiện khi so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện.
Trình bày một số kết quả so sánh, đánh giá nổi bật (có phân tích các dẫn chứng tiêu biểu).
Khái quát được ý nghĩa của việc so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện.
Trả lời: Khi trình bày kết quả so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện, cần đảm bảo các yêu cầu trên để bài nói có tính mạch lạc, logic và thuyết phục.
Chuẩn bị nói
Lựa chọn đề tài
- Đề tài của bài nói có thể là đề tài của bài viết đã được bạn thực hiện trước đó. Nếu vậy, bạn cần đọc lại bài viết, rút gọn bài viết thành một dàn ý bài nói, có điều chỉnh theo hướng phù hợp với hoạt động nói và nghe.
Trả lời: Lựa chọn đề tài phù hợp và chuẩn bị kỹ lưỡng giúp bài nói trở nên tự tin, mạch lạc và thu hút người nghe.