Trang 47 — Tây Tiến

Câu 1. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ Tây Tiến là gì?

Trả lời: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ Tây Tiến là cảm hứng về tình yêu nước, thương nhớ và tinh thần lạc quan của người lính trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.

Câu 2. Đọc đoạn thơ 1 và thực hiện các yêu cầu sau:

a. Nêu ấn tượng về trạng thái cảm xúc được tác giả thể hiện ở hai câu thơ mở đầu.

Trả lời: Ấn tượng về trạng thái cảm xúc được tác giả thể hiện ở hai câu thơ mở đầu:

  • Câu thơ mở đầu "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ải" thể hiện sự xa cách về không gian và thời gian, tạo cảm giác hoài niệm và nhớ nhung.
  • Câu thơ thứ hai "Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi" gợi lên cảm giác trống rỗng, cô đơn và sự bao la của thiên nhiên, làm nổi bật nỗi nhớ.

b. Cho biết hình dung của bạn về bức tranh thiên nhiên và con đường hành quân của đoàn binh Tây Tiến.

Trả lời: Bức tranh thiên nhiên và con đường hành quân của đoàn binh Tây Tiến được gợi lên qua các hình ảnh:

  • "Sông Mã", "Tây Tiến ải": gợi lên khung cảnh núi rừng hiểm trở và xa xôi.
  • "Rừng núi" tạo cảm giác hoang sơ, rộng lớn.

c. Phân tích những hình ảnh thể hiện ấn tượng ban đầu của tác giả về đoàn quân Tây Tiến.

Trả lời: Những hình ảnh thể hiện ấn tượng ban đầu của tác giả về đoàn quân Tây Tiến:

  • "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ải": tạo cảm giác xa cách và sự lãng quên.
  • "Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi": gợi lên sự cô đơn và bao la của thiên nhiên.

d. Nêu cảm nhận về nhạc điệu trong bốn câu thơ sau:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây súng ngửi trời Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi

Trả lời: Nhạc điệu trong bốn câu thơ:

  • "Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm": tạo nhịp điệu gấp gáp, khó khăn.
  • "Heo hút cồn mây súng ngửi trời": gợi cảm giác cao cả, nguy hiểm.
  • "Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống": nhịp điệu mạnh mẽ, tạo hình ảnh đối lập.
  • "Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi": gợi cảm giác xa xôi, hư vô.

Câu 3. Trong kí ức của nhân vật trữ tình, hình ảnh đêm lửa trại và con người, cuộc sống miền Tây Bắc hiện lên với những nét đặc sắc gì? Những hình ảnh đó đã góp phần làm nổi bật hình tượng người lính Tây Tiến như thế nào?

Trả lời: Hình ảnh đêm lửa trại và con người, cuộc sống miền Tây Bắc:

  • Gợi lên sự ấm áp, gần gũi của cuộc sống đời thường.
  • Làm nổi bật hình tượng người lính Tây Tiến: lãng mạn, tình cảm.

Câu 4. Trong hai đoạn thơ 3, 4, hình tượng đoàn binh Tây Tiến được gợi ra qua những từ ngữ, hình ảnh nào? Khái quát đặc điểm của hình tượng này.

Trả lời: Hình tượng đoàn binh Tây Tiến:

  • Qua từ ngữ: "mũ bỏ quên", "chiều chiều", "nhớ ôi".
  • Đặc điểm: hào hùng, kiêu hãnh nhưng không kém phần lãng mạn.

Câu 5. Chỉ ra một số biểu hiện của phong cách lãng mạn trong bài thơ. Phân tích một biểu hiện mà bạn cho là đặc sắc.

Trả lời: Biểu hiện của phong cách lãng mạn:

  • Hình ảnh thiên nhiên hoành tráng, kì vĩ.
  • Biểu hiện đặc sắc: "Heo hút cồn mây súng ngửi trời" – tạo cảm giác mạnh mẽ, phi thường.

Câu 6. Phân tích một số hình thức tổ chức ngôn ngữ đặc biệt trong bài thơ Tây Tiến.

Trả lời: Hình thức tổ chức ngôn ngữ đặc biệt:

  • Sử dụng từ ngữ cổ điển, tạo cảm giác hoài cổ.
  • Đối lập giữa thiên nhiên và con người.

Câu 7. Hình tượng người lính Tây Tiến trong bài thơ từng bị phê phán là "xa lạ" với hình ảnh thực tế của anh bộ đội cụ Hồ thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp. Theo bạn, vì sao có sự đánh giá như vậy? Hãy nêu quan điểm của bạn về vấn đề này.

Trả lời: Sự đánh giá "xa lạ":

  • Vì hình tượng người lính Tây Tiến được lý tưởng hóa.
  • Quan điểm: bài thơ phản ánh tinh thần của thời kì kháng chiến.

Kết nối đọc – viết

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về một nét đẹp của hình tượng người lính Tây Tiến.

Trả lời: Người lính Tây Tiến là hình tượng hào hoa, kiêu hãnh, với "mũ bỏ quên đời". Họ là những con người nhỏ bé nhưng có tinh thần lớn lao, chiến đấu vì lý tưởng cao cả. Qua hình ảnh này, bài thơ thể hiện sự trân trọng, ngưỡng mộ của tác giả đối với người lính.

Trang 50 — Đàn ghi ta của Lor-ca

Câu hỏi 1. Theo bạn, sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ là gì? Hãy dẫn ra một câu thơ, câu văn hoặc một câu danh ngôn nói về điều này.

Trả lời: Sứ mệnh cao cả của người nghệ sĩ là sáng tạo ra những tác phẩm có giá trị tư tưởng và thẩm mỹ, góp phần làm đẹp cho cuộc sống và thức tỉnh con người hướng đến những giá trị tốt đẹp.

Một câu thơ nói về điều này: "Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn" (Ph.G. Lor-ca). Câu thơ này cho thấy người nghệ sĩ muốn lưu giữ giá trị nghệ thuật của mình mãi mãi với đời.

Câu hỏi 2. Bạn đã biết gì về đất nước Tây Ban Nha? Nêu những nét văn hoá đặc trưng của đất nước này.

Trả lời: Tây Ban Nha là một quốc gia nằm ở Tây Âu, nổi tiếng với nền văn hóa đa dạng và phong phú. Một số nét văn hóa đặc trưng của Tây Ban Nha bao gồm:

  • Âm nhạc và khiêu vũ: Tây Ban Nha là quê hương của nhiều loại hình âm nhạc và khiêu vũ như flamenco, salsa, rumba.
  • Lễ hội: Tây Ban Nha có nhiều lễ hội độc đáo như lễ hội đấu bò, lễ hội hóa trang.
  • Ẩm thực: Tây Ban Nha nổi tiếng với các món ăn như paella, tapas, gazpacho.
  • Kiến trúc: Tây Ban Nha có nhiều công trình kiến trúc độc đáo như Alhambra, Sagrada Familia.

Những yếu tố này đã được thể hiện trong đoạn thơ: "Tây Ban Nha / hát nghêu nao / bồng kinh hoàng / áo choàng bế bết đỏ".

Câu hỏi trong phần đọc hiểu:

"Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn" Ph.G. Lor-ca

Lời đề từ gợi điều gì về người nghệ sĩ Lor-ca?

Trả lời: Lời đề từ "Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn" gợi lên sự gắn bó sâu nặng của Lor-ca với nghệ thuật, với cây đàn như một phần không thể tách rời của cuộc đời mình. Nó cũng thể hiện khát vọng được mãi mãi lưu giữ giá trị nghệ thuật.

Chú ý nhạc tính của dòng thơ miêu tả tiếng đàn.

Trả lời: Dòng thơ miêu tả tiếng đàn: "những tiếng đàn bọt nước / li-la li-la li-la". Những âm thanh này tạo ra một hình ảnh âm thanh sống động, giàu nhạc tính, gợi cảm giác tiếng đàn như tiếng thở dài, tiếng khóc than của tâm hồn.

Hình ảnh áo choàng được nhắc lại ở đoạn thơ thứ hai thể hiện điều gì?

Trả lời: Hình ảnh áo choàng được nhắc lại ở đoạn thơ thứ hai: "Tây Ban Nha / áo choàng đỏ gầm thét / áo choàng bế bết đỏ". Hình ảnh này thể hiện sự cuồng nhiệt, mãnh liệt của máu lửa Tây Ban Nha, gợi lên không khí chiến đấu, đấu tranh của đất nước này.

Tiếng đàn ba-la-lai-ca

Câu hỏi 1. Những hình ảnh biểu tượng gợi cảm nhận thế nào về tiếng đàn?

Trả lời: Các hình ảnh biểu tượng về tiếng đàn trong đoạn văn gợi cảm nhận về tiếng đàn là:

  • "Tiếng ghi ta nâu bầu trời cô gái ấy Tiếng ghi ta lá xanh biết mấy Tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan Tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy"

Những hình ảnh này cho thấy tiếng đàn không chỉ là âm thanh thuần túy mà còn mang đến những liên tưởng về hình ảnh, màu sắc và cảm xúc. Tiếng đàn được ví như màu sắc ("ghi ta nâu", "ghi ta lá xanh"), hình dạng ("ghi ta tròn bọt nước vỡ tan"), và cảm giác ("ròng ròng máu chảy"). Điều này thể hiện sức sống mãnh liệt và sự đa dạng của tiếng đàn.

Câu hỏi 2. Hình dung về cái chết và sự bất tử của Lor-ca.

Trả lời: Hình dung về cái chết và sự bất tử của Lor-ca được thể hiện qua các hình ảnh:

  • "Không ai chôn cất tiếng đàn Tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt và trăng lóng lanh trong đáy giếng"

Hình ảnh này cho thấy cái chết của Lor-ca không thể xóa bỏ tiếng đàn của ông. Tiếng đàn vẫn tồn tại mãi mãi, như cỏ mọc hoang, như giọt nước mắt và trăng lóng lanh trong đáy giếng. Điều này thể hiện sự bất tử của nghệ thuật và tinh thần của Lor-ca.

Câu hỏi 3. (Không có câu hỏi thứ 3 trong trang)

Trang 52 — Đàn ghi ta của Lor-ca

Câu 1. Xác định mạch cảm xúc trong bài thơ.

Trả lời: Mạch cảm xúc của bài thơ xoay quanh sự cảm nhận và suy ngẫm về cái chết của nhà thơ Lor-ca, từ đó thể hiện sự trân trọng và ngưỡng mộ đối với người nghệ sĩ vĩ đại này. Mạch cảm xúc được triển khai qua các hình ảnh, âm thanh và các biện pháp tu từ đặc sắc.

Câu 2. Nhạc tính của bài thơ được tạo nên bởi những yếu tố nào? Nhận xét về âm hưởng, giọng điệu của thi phẩm này.

Trả lời: Nhạc tính của bài thơ được tạo nên bởi những yếu tố:

  • Hình ảnh tượng trưng: Các hình ảnh như "đàn ghi ta", "tiếng đàn", "bàn tay", "máu", "nhựa sống" góp phần tạo nên âm nhạc cho bài thơ.
  • Biện pháp tu từ: Các biện pháp như ẩn dụ, hoán dụ, điệp từ, liên từ giúp tạo ra sự hòa quyện giữa hình ảnh và âm thanh.
  • Ngôn ngữ thơ: Ngôn ngữ giàu nhạc tính, với nhiều từ ngữ có âm điệu nhẹ nhàng, sâu lắng.

Âm hưởng: Bài thơ mang âm hưởng bi thương, nhưng cũng rất trang trọng và tôn nghiêm.

Giọng điệu: Giọng điệu trầm lắng, suy tư, thể hiện sự tiếc thương sâu sắc.

Câu 3. Hình tượng Lor-ca được thể hiện như thế nào trong hai đoạn thơ đầu? Những chi tiết nào trong hai đoạn thơ cho thấy mối quan hệ giữa người nghệ sĩ với đất nước Tây Ban Nha?

Trả lời: Hình tượng Lor-ca trong hai đoạn thơ đầu được thể hiện qua các chi tiết:

  • Hình ảnh: "đầu lộn vòng cổ rơi xuống", "bàn tay vò xé", "máu phun trào", "nhựa sống trào ra".

  • Chi tiết liên quan đến Tây Ban Nha:

    • "trên đường xa", "đất nước Tây Ban Nha", "giọng đàn".
    • Những chi tiết này gợi lên sự gắn bó sâu nặng của Lor-ca với quê hương, với nghệ thuật và sự phản kháng.

Câu 4. Đọc hai đoạn thơ 3, 4 và thực hiện các yêu cầu sau:

a. Chỉ ra và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ được tác giả sử dụng khi miêu tả tiếng đàn.

Trả lời:

  • Biện pháp tu từ: Ẩn dụ ("Tiếng đàn trong đêm…").
  • Hiệu quả: Tạo hình ảnh sống động, gợi cảm xúc về tiếng đàn của Lor-ca, làm nổi bật sự tuyệt vọng và cái chết của nghệ sĩ.

b. Nêu ý nghĩa của những hình ảnh mang tính biểu tượng trong hai đoạn thơ.

Trả lời:

  • "Bàn tay vò xé…": Biểu tượng cho sự đau khổ, sự tuyệt vọng và cái chết bi thảm của Lor-ca.
  • "Máu và nhựa sống": Tượng trưng cho sự sống mãnh liệt, dù cái chết đã đến.

Câu 5. Phân tích những hình ảnh đan xen giữa thực và ảo thể hiện cái chết và sự bất tử của Lor-ca trong hai đoạn thơ cuối. Câu thơ kết có thể đem lại ấn tượng và cảm xúc gì cho người đọc?

Trả lời:

  • Hình ảnh đan xen:
    • "như lửa cháy" (ảo), "đàn ghi ta vỡ nát" (thực).
  • Ý nghĩa: Thể hiện sự hòa quyện giữa hiện thực và siêu thực, làm nổi bật sự bất tử của nghệ thuật.

Câu thơ kết:

  • Gợi cảm xúc sâu lắng, khẳng định rằng mặc dù Lor-ca đã ra đi, nhưng tiếng đàn, nghệ thuật của ông vẫn còn mãi.

Câu 6. Xác định yếu tố tượng trưng, yếu tố siêu thực trong bài thơ và nhận xét về tác dụng của chúng.

Trả lời:

  • Yếu tố tượng trưng: "đàn ghi ta", "máu", "nhựa sống".
  • Yếu tố siêu thực: "như lửa cháy", "nhựa sống trào ra".

Tác dụng: Làm giàu thêm hình ảnh, cảm xúc và ý nghĩa sâu sắc của bài thơ.

Câu 7. Bài thơ gợi cho bạn suy nghĩ gì về sức mạnh của nghệ thuật trong đời sống?

Trả lời: Bài thơ cho thấy nghệ thuật không chỉ là sự biểu đạt cảm xúc mà còn là cách để nghệ sĩ bất tử, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng hậu thế.

Kết nối đọc - viết

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của bạn về một nét đặc sắc trong hình thức biểu đạt của bài thơ.

Trả lời: Một nét đặc sắc trong hình thức biểu đạt của bài thơ là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hình ảnh tượng trưng và siêu thực. Hình ảnh "đàn ghi ta" không chỉ là một nhạc cụ mà còn là biểu tượng của nghệ thuật và tâm hồn con người. Các yếu tố siêu thực như "nhựa sống trào ra", "như lửa cháy" tạo nên sức gợi mạnh mẽ, làm nổi bật sự bất tử của nghệ thuật. Biện pháp tu từ phong phú cùng ngôn ngữ giàu nhạc tính đã góp phần tạo nên âm hưởng bi thương và trang trọng, để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.