Soạn Ngữ Văn 12 Tập 1 trang 53-56 - Cánh diều

Trang 53 —

Câu hỏi:

• (2) Thêm một tuổi đời, vậy là cái tuổi ba mươi đâu còn xa nữa. Vài năm nữa thoi mình sẽ trở thành một chị cán bộ già dặn, đứng đắn. Nghĩ đến đó mình thoáng thấy buồn. Tuổi xuân của mình đã qua đi trong lửa khói, chiến tranh đã cướp mất hạnh phúc trong tình yêu và tuổi trẻ. Ai lại không tha thiết với mùa xuân, ai lại không muốn cái sáng ngời trong đôi mắt và trên đôi môi càng mộng khi cuộc đời còn tuổi hai mươi? Nhưng... tuổi hai mươi của thời đại này đã phải đẹp lại những ước mơ hạnh phúc mà lẽ ra họ phải có... Ước mơ bây giờ là đánh thắng giặc Mỹ, là Độc lập. Tự do của đất nước. Từ ước mơ đó mới có được những gì gọi là của riêng mình. Minh cũng như những thanh niên khác đã lên đường ra tiền tuyến, và tuổi trẻ qua đi giữa tiếng bom rơi đạn nổ. Tuổi trẻ của mình đã thấm đượm mồ hôi, nước mắt, máu xương của những người đang sống và những người đã chết. Tuổi trẻ của mình đã dấn thân vào chiến hào, vào chiến trường, tuổi trẻ của mình cũng đã nôn rực ngọn lửa căm thù đang ngày đêm hun đốt. Và gì nữa, phải chăng mùa xuân của tuổi trẻ cũng vẫn thấm đượm thêm vài màu sắc của mơ ước và yêu thương vẫn ánh lên trong những đôi mắt nhìn mình? Một đôi mắt đen thâm quầng vì thức đêm như bao giờ đến với mình cũng là niềm vui và sôi nổi. Một đôi mắt long lạnh dưới hàng mi dài cũng vậy, bao giờ cũng đến với mình tha thiết tin yêu. Và đôi mắt tinh thanh của một người bạn gái nhìn mình như hiếu hết, như trao hết niềm tin. Th. ơi! Đó phải chăng là hạnh phúc mà chỉ Th. mới được hưởng mà thôi? Hãy vui đi, hãy giữ trọn trong lòng niềm mơ ước và à màu xanh của tuổi trẻ ngơi rạng mãi trong đôi mắt và nụ cười nghe Thuỷ!

• (1) Th.: tức Thuý, tên thân mật của Thuỷ Trâm dùng trong gia đình.

Câu hỏi phân tích và trả lời

Câu 1:

"Thêm một tuổi đời, vậy là cái tuổi ba mươi đâu còn xa nữa. Vài năm nữa thoi mình sẽ trở thành một chị cán bộ già dặn, đứng đắn. Nghĩ đến đó mình thoáng thấy buồn."

Trả lời: Câu văn trên thể hiện tâm trạng của nhân vật khi nghĩ về tuổi đời và tương lai. Nhân vật cảm thấy buồn khi nghĩ rằng vài năm nữa mình sẽ già đi, trở thành một chị cán bộ già dặn, đứng đắn. Điều này cho thấy sự tiếc nuối và trân trọng tuổi trẻ, đồng thời thể hiện áp lực về việc thời gian trôi qua nhanh.

Câu 2:

"Tuổi xuân của mình đã qua đi trong lửa khói, chiến tranh đã cướp mất hạnh phúc trong tình yêu và tuổi trẻ."

Trả lời: Câu văn này nhấn mạnh sự hy sinh và mất mát của tuổi xuân trong thời chiến tranh. Tuổi trẻ của nhân vật đã bị chiến tranh cướp đi hạnh phúc trong tình yêu và sự phát triển tự nhiên. Điều này cho thấy sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh đối với thế hệ trẻ.

Câu 3:

"Ước mơ bây giờ là đánh thắng giặc Mỹ, là Độc lập. Tự do của đất nước. Từ ước mơ đó mới có được những gì gọi là của riêng mình."

Trả lời: Câu văn này nêu rõ ước mơ của tuổi trẻ trong thời chiến tranh, đó là giành độc lập và tự do cho đất nước. Chỉ khi đất nước hòa bình, mỗi cá nhân mới có thể có được hạnh phúc riêng. Điều này thể hiện tinh thần yêu nước và trách nhiệm của thế hệ trẻ.

Câu 4:

"Tuổi trẻ của mình đã thấm đượm mồ hôi, nước mắt, máu xương của những người đang sống và những người đã chết."

Trả lời: Câu văn này nói về sự hy sinh và khó khăn mà tuổi trẻ đã trải qua. Mồ hôi, nước mắt, máu xương là những hình ảnh ẩn dụ cho sự gian khổ và hy sinh thầm lặng của thế hệ trẻ trong chiến tranh.

Câu 5:

"Hãy vui đi, hãy giữ trọn trong lòng niềm mơ ước và à màu xanh của tuổi trẻ ngơi rạng mãi trong đôi mắt và nụ cười nghe Thuỷ!"

Trả lời: Câu văn này mang đến thông điệp về việc giữ gìn niềm mơ ước và tuổi trẻ. Tác giả khuyến khích Thủy hãy vui vẻ và duy trì sự tươi trẻ trong tâm hồn, ngay cả trong bối cảnh chiến tranh.

Kết luận

Những đoạn văn trên không chỉ thể hiện tâm trạng của nhân vật mà còn phản ánh sâu sắc bối cảnh xã hội Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh. Các câu văn giàu cảm xúc và hình ảnh, góp phần làm nổi bật giá trị của tuổi trẻ và tinh thần yêu nước.

Trang 54 — Nhật kí Đặng Thuý Trầm

Câu 1. Văn bản trên gồm ba phần, được trích từ ba đoạn khác nhau của Nhật kí Đặng Thuý Trầm nhưng giữa chúng vẫn có mạch liên kết nội dung. Em hãy nêu nội dung của từng phần và chỉ ra mạch liên kết đó.

Trả lời: Văn bản trên gồm ba phần, được trích từ ba đoạn khác nhau của Nhật kí Đặng Thuý Trầm.

• Phần 1: Kể về tiếng nói của miền Bắc trong lòng tác giả, những âm thanh quen thuộc của cuộc sống hàng ngày vẫn vang vọng trong con không một phút nào nguội tắt.
• Phần 2: Nói về giấc mơ trở về Hà Nội, về tình yêu thương của gia đình.
• Phần 3: Ghi lại sự kiện và suy nghĩ của tác giả khi phải đối mặt với chiến tranh.

Mạch liên kết giữa ba phần là sự hồi tưởng về gia đình và cuộc sống bình dị, tình yêu thương của gia đình và quê hương trong bối cảnh chiến tranh.

Câu 2. Hãy chỉ ra những sự kiện và suy nghĩ của tác giả được thể hiện trong từng phần văn bản và nêu nhận xét của em về chủ thể trần thuật.

Trả lời:

Câu 3. Tính phi hư cấu của đoạn trích Nhật kí Đặng Thuý Trầm được thể hiện ở những yếu tố nào? Điều đó có tác dụng gì đối với nội dung của văn bản?

Trả lời: Tính phi hư cấu của đoạn trích Nhật kí Đặng Thuý Trầm được thể hiện ở:

• Tính chân thực: Ghi lại sự kiện và cảm xúc thực tế của tác giả, không hư cấu.
• Ngôn ngữ giản dị: Diễn đạt trực tiếp suy nghĩ và cảm xúc của tác giả.

Điều này giúp người đọc thấy rõ sự can đảm và tình yêu nước của tác giả.

Câu 4. Hãy chỉ ra một đoạn văn có sự kết hợp thủ pháp miêu tả với trần thuật trong văn bản. Việc sử dụng kết hợp các thủ pháp đó có tác dụng gì?

Trả lời: Đoạn văn: "Đó là tiếng nói của miền Bắc yêu thương, của mẹ, của ba, của em, của tất cả. Từ hàng lim xao xạc trên đường Đại La, từ tiếng sóng sông Hồng dạo dạt vò đến cả âm thanh hồn tạp của cuộc sống thủ đô vẫn vang vọng trong con không một phút nào nguội tắt."

Việc sử dụng kết hợp thủ pháp miêu tả với trần thuật:

• Tạo hình ảnh sống động.
• Giúp người đọc hình dung rõ hơn về cảm xúc của tác giả.

Câu 5. Em có suy nghĩ và cảm xúc gì sau khi đọc văn bản? Chi tiết nào trong văn bản để lại ấn tượng đặc biệt đối với em? Vì sao?

Trả lời: Sau khi đọc văn bản, em cảm thấy:

• Thấm thía giá trị của tình yêu thương gia đình và lòng yêu nước.
• Ấn tượng với câu:
  • "Con vẫn cười, bình tĩnh công sự."
  • "Nụ cười vẫn nở ngay cả khi tàu rộ và HU-1A quăng rốc-két xuống ngay trên đầu mình."

Những chi tiết này để lại ấn tượng vì thể hiện sự kiên cường, lạc quan của tác giả trong hoàn cảnh khó khăn.

Câu 6. Theo em, văn bản trên có ý nghĩa như thế nào đối với thế hệ trẻ ngày nay?

Trả lời: Văn bản trên là lời nhắn nhủ thế hệ trẻ:

• trân trọng những hy sinh của thế hệ đi trước.
• Yêu quý tình yêu thương của gia đình.
• Kiên cường, lạc quan trong cuộc sống.

Điều này giúp thế hệ trẻ ngày nay ý thức được giá trị của hòa bình và tình yêu thương.

Trang 55 — Khúc Tráng Ca Nhà Giàn

Câu 1. Chuẩn bị

• Đọc lại phần Kiến thức Ngữ Văn để vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.
• Khi đọc hiểu văn bản phóng sự, các em cần chú ý:
  • Văn bản viết về vấn đề gì?
  • Những thông tin xác thực được điều tra, ghi chép,... của văn bản nhằm mục đích gì?
  • Chi tiết nào của văn bản gây ấn tượng đối với em? Vì sao?
  • Sự kết hợp thủ pháp miêu tả với trần thuật của văn bản có tác dụng gì?
  • Vấn đề tác giả nêu trong văn bản có ý nghĩa như thế nào đối với xã hội và bản thân em?

Trả lời:

• Kiến thức Ngữ Văn giúp vận dụng vào việc phân tích và hiểu rõ hơn nội dung của văn bản.
• Khi đọc hiểu văn bản phóng sự cần chú ý đến:
  • Vấn đề văn bản viết: Văn bản viết về những khó khăn, thử thách và ý nghĩa của việc bảo vệ nhà giàn ở Trường Sa.
  • Mục đích của thông tin xác thực: Những thông tin này nhằm ghi lại thực trạng và nêu lên ý nghĩa của việc bảo vệ chủ quyền biển đảo.
  • Chi tiết gây ấn tượng:
    • Ví dụ: Chi tiết "Con tàu xé sóng lách màn đêm vào khu vực Ba Kê. Đồng hồ chỉ 4 giờ sáng. Đại tá Chấn khoát một vòng tay về phía mông lưng đen ngòm nói rằng nếu ban ngày" gây ấn tượng vì tạo hình ảnh sống động và khắc họa rõ nét khó khăn của nhiệm vụ bảo vệ nhà giàn.
  • Tác dụng của sự kết hợp thủ pháp:
    • Sự kết hợp giữa miêu tả và trần thuật giúp tạo nên hình ảnh cụ thể, chân thực và làm nổi bật ý nghĩa của câu chuyện.
  • Ý nghĩa của vấn đề:
    • Vấn đề nêu trong văn bản có ý nghĩa đối với xã hội: khẳng định chủ quyền biển đảo; đối với bản thân: nâng cao ý thức về bảo vệ chủ quyền.

2. Đọc hiểu

Câu 1. Con tàu xé sóng lách màn đêm vào khu vực Ba Kê. Đồng hồ chỉ 4 giờ sáng. Đại tá Chấn khoát một vòng tay về phía mông lưng đen ngòm nói rằng nếu ban ngày

(***) Xuân Ba sinh năm 1954, quê ở Thanh Hóa.

(1) Ba Kê: bãi đá ngầm thuộc phía nam quần đảo Trường Sa, nơi xây dựng nhà giàn và hải đăng (đèn biển) giúp cho tàu thuyền xác định vị trí.

Trả lời:

• Nội dung chính: Đoạn văn trên đang miêu tả cảnh con tàu đến khu vực Ba Kê vào lúc 4 giờ sáng.
• Ý nghĩa:
  • Hình ảnh "Con tàu xé sóng lách màn đêm": Tạo cảm giác dũng cảm, mạnh mẽ khi đối mặt với thử thách trên biển.
  • Chi tiết thời gian "4 giờ sáng": Nhấn mạnh sự khó khăn, nguy hiểm khi hoạt động trong điều kiện thời gian, địa điểm hiểm yếu.

Trang 56 — Đảo Chim

Câu hỏi: Giá trị ẩn trong đảo chim là gì?

Trả lời: Giá trị ẩn trong đảo chim là:

• "Cái giọt màu thiêng dưới ngầu ngầu bọt sóng" - ẩn dụ cho sự hy sinh cao cả của những người lính đảo, những người đã bảo vệ và giữ gìn chủ quyền biển đảo của Việt Nam.

• "Tiếng chúng tôi kêu lên mà mắt chúng tôi nhìn xuống…": thể hiện tiếng nói của những người lính đảo, tiếng nói của sự cảnh báo, của sự kiên cường và quyết tâm bảo vệ biển đảo.

• Tác giả sử dụng hình ảnh "đảo chim" để nói về những đảo san hô nhỏ bé nhưng kiên cường, vững chãi trong biển cả rộng lớn.

• "Đảo chim" không chỉ là một địa danh mà còn là biểu tượng của sự hy sinh, của tinh thần bảo vệ chủ quyền biển đảo và tình yêu quê hương sâu sắc.