Soạn Ngữ Văn 12 Tập 1 trang 61-64 - Chân trời sáng tạo

Trang 61 — Trách nhiệm của người trẻ

Câu 1. Đề xuất phương hướng hành động

Trả lời:

• Để hoàn thành tốt trách nhiệm của mình, trước tiên người trẻ cần nhận thức đầy đủ, đúng đắn hơn về trách nhiệm của thế hệ.
• Rèn luyện kỹ năng tự quyết định và chịu trách nhiệm với những quyết định ấy. Điều đó có thể được nhờ vào sự giáo dục từ nhà trường, gia đình và cả xã hội.
• Hãy để cho họ được tự chịu trách nhiệm càng sớm càng tốt từ những điều nhỏ nhất, rồi dần hình thành bản lĩnh để có thể cáng đáng những trọng trách lớn hơn với quê hương, đất nước.

Câu 2. Khẳng định lại luận điểm và đề xuất phương hướng hành động

Trả lời:

• "Lí tưởng và hoài bão không phải chỉ là những mỹ từ nói cho hay, cho đẹp. Trách nhiệm của tuổi trẻ cũng không phải là những từ ngữ “dao to búa lớn”."
• "Tuổi trẻ là phải đủ chín chắn khi Tổ quốc cần, phải biết làm những việc có ích cho bản thân, gia đình và xã hội."
• "Hãy để cho họ được tự chịu trách nhiệm càng sớm càng tốt từ những điều nhỏ nhất, rồi dần hình thành bản lĩnh để có thể cáng đáng những trọng trách lớn hơn với quê hương, đất nước."

Như vậy, tác giả đã nhấn mạnh vai trò quan trọng của người trẻ trong việc thực hiện trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội. Đồng thời, tác giả cũng đề xuất phương hướng hành động cho người trẻ: cần rèn luyện kỹ năng tự quyết định và chịu trách nhiệm với những quyết định ấy.

Trang 62 — Thực hành viết theo quy trình

Câu 1. Đối chiếu phần Đọc hiểu liệu tham khảo với mục Tri thức về kiểu bài và cho biết:

1. Xác định bố cục của bài viết. Vấn đề được bàn luận trong bài viết là gì?

Trả lời:

1. Bố cục của bài viết thường bao gồm ba phần:

   • Mở bài: Giới thiệu vấn đề được bàn luận.
   • Thân bài: Triển khai vấn đề với các luận điểm, lí lẽ và bằng chứng.
   • Kết bài: Kết luận, tổng kết lại vấn đề.

   Vấn đề được bàn luận trong bài viết là một vấn đề xã hội có liên quan đến tuổi trẻ.

Câu 2. Bạn nhận xét như thế nào về hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong bài viết?

Trả lời: Hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong bài viết cần được xây dựng một cách logic và chặt chẽ.

• Luận điểm cần rõ ràng, xác định.
• Lí lẽ phải thuyết phục, có sức thuyết phục người đọc.
• Bằng chứng phải cụ thể, đáng tin cậy và phù hợp với luận điểm.

Câu 3. Phân tích những biểu hiện tiêu cực của vấn đề và trao đổi với người đọc giúp bạn rút ra thêm kinh nghiệm gì khi viết kiểu bài này?

Trả lời: Khi phân tích những biểu hiện tiêu cực của vấn đề, cần chỉ ra các mặt hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực mà vấn đề gây ra. Điều này giúp người đọc nhận thức rõ hơn về vấn đề.

Từ đó, rút ra kinh nghiệm:

• Cần thu thập thông tin đa chiều để làm sáng tỏ vấn đề.
• Đưa ra các giải pháp cụ thể để khắc phục tiêu cực.

Câu 4. Bài viết trên có mạch lạc không? Dựa vào đâu bạn có thể kết luận như vậy?

Trả lời: Bài viết có mạch lạc khi:

• Các ý được trình bày theo một trình tự hợp lý.
• Có sự liên kết giữa các câu, các đoạn.

Dựa vào:

• Sự chuyển tiếp giữa các đoạn văn.
• Cách sử dụng từ nối, từ lặp để liên kết ý.

Thực hành viết theo quy trình

Đề bài: Nhằm chào mừng ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Câu lạc bộ Truyền thông của Đoàn trường tổ chức cuộc thi viết có nội dung bàn về vấn đề xã hội với tuổi trẻ hôm nay. Để hướng ứng cuộc thi, hãy viết bài văn nghị luận bàn về một vấn đề xã hội có liên quan đến tuổi trẻ mà bạn quan tâm.

Bước 1: Chuẩn bị viết

• Đề tài bài viết là một vấn đề xã hội có liên quan đến tuổi trẻ. Để xác định những vấn đề xã hội có liên quan đến tuổi trẻ thường được đề cập ở hiện tại, bạn có thể: tự hỏi bản thân; khảo sát, tìm hiểu bạn bè xung quanh hoặc tìm kiếm trong sách báo, trên các phương tiện thông tin đại chúng, internet. Từ đó, chọn một vấn đề mà bạn quan tâm và có hứng thú nhất. Sau đây là một số đề tài gợi ý:
  • Tuổi trẻ với vấn đề bảo vệ môi trường
  • Tuổi trẻ với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc
  • Tuổi trẻ với việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc
  • Tuổi trẻ với kí nguyên số trong việc xây dựng và phát triển đất nước
  • …

Lưu ý: Để bài viết hấp dẫn, bạn nên chọn những vấn đề xã hội được nhiều người trẻ quan tâm, đang có những ý kiến, quan điểm trái ngược nhau và có ý nghĩa với chính bạn.

• Mục đích của bài viết là gì?
• Người đọc bài viết của bạn là ai? Họ mong đợi điều gì từ bài viết của bạn?
• Sau khi xác định được đề tài, hãy tìm kiếm và thu thập tài liệu cần thiết phục vụ cho bài viết qua các kênh như sách báo, tạp chí, internet hoặc phát phiếu điều tra, …

Trang 63 —

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

Câu 1. Tìm ý cho bài viết bằng cách trả lời những câu hỏi sau:

• Vấn đề xã hội có liên quan đến tuổi trẻ mà tôi quan tâm là gì? Những nội dung/ khái niệm nào cần được giải thích?
• Quan điểm, ý kiến của tôi về đề tài này là gì?
• Tôi nên sử dụng những lí lẽ và bằng chứng gì để làm sáng tỏ luận điểm?
• Có (những) biểu hiện tiêu cực hay ý kiến trái chiều nào về đề tài mà tôi đang quan tâm? Quan điểm của tôi về (những) biểu hiện/ ý kiến đó là gì? Tôi sẽ trao đổi như thế nào với (những) biểu hiện/ ý kiến ấy?
• Tôi thay đổi nhận thức và hành động của bản thân như thế nào sau khi suy ngẫm, trao đổi cụ thể, toàn diện về vấn đề?

Trả lời:

• Vấn đề xã hội có liên quan đến tuổi trẻ mà tôi quan tâm là: "tình trạng sử dụng mạng xã hội của giới trẻ hiện nay". Những nội dung/ khái niệm cần được giải thích bao gồm: "tác động tích cực và tiêu cực của mạng xã hội", "nguyên nhân dẫn đến việc sử dụng mạng xã hội quá mức", "cách thức sử dụng mạng xã hội một cách hiệu quả và an toàn".
• Quan điểm, ý kiến của tôi về đề tài này là: "mạng xã hội là một công cụ hữu ích, nhưng cần sử dụng một cách có trách nhiệm và biết cách kiểm soát".
• Tôi nên sử dụng những lí lẽ và bằng chứng như: số liệu thống kê về việc sử dụng mạng xã hội của giới trẻ, ví dụ về những tác động tích cực và tiêu cực của mạng xã hội, ...
• Có một số biểu hiện tiêu cực hay ý kiến trái chiều về đề tài này, như: "mạng xã hội chỉ mang lại tác động tiêu cực", "giới trẻ ngày nay quá phụ thuộc vào mạng xã hội". Quan điểm của tôi về những biểu hiện/ ý kiến ấy là: "mỗi người có một quan điểm riêng, nhưng cần xem xét vấn đề một cách toàn diện". Tôi sẽ trao đổi với những người có ý kiến trái chiều bằng cách: lắng nghe và giải thích một cách rõ ràng, logic.
• Sau khi suy ngẫm, trao đổi cụ thể, toàn diện về vấn đề, tôi thay đổi nhận thức và hành động của bản thân như sau: "tôi sẽ sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm hơn, biết cách kiểm soát thời gian và nội dung sử dụng".

Câu 2. Lập dàn ý cho bài viết theo hướng dẫn sau:

• Chọn lọc và sắp xếp các ý vừa tìm được thành dàn ý hoàn chỉnh. Lưu ý đảm bảo yêu cầu về bố cục của kiểu bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội, lựa chọn trình tự hợp lí, chặt chẽ, thuyết phục cho các luận điểm.
• Khi triển khai lí lẽ, bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm, cần tránh sự trùng lặp. Một số bằng chứng có thể dùng để làm sáng tỏ cho nhiều luận điểm, nhưng với mỗi luận điểm, cách triển khai lí lẽ để phân tích, lí giải cần khác nhau.

Trả lời:

• Dàn ý cho bài viết:

  • Mở bài: Giới thiệu vấn đề xã hội về tình trạng sử dụng mạng xã hội của giới trẻ hiện nay.
  • Thân bài:
    • Luận điểm 1: Mạng xã hội là một công cụ hữu ích.
      • Lí lẽ: Mạng xã hội giúp kết nối mọi người, cung cấp thông tin, hỗ trợ học tập và công việc.
      • Bằng chứng: Ví dụ về việc sử dụng mạng xã hội để học tập, làm việc, kết nối bạn bè.
    • Luận điểm 2: Mạng xã hội cũng có những tác động tiêu cực.
      • Lí lẽ: Mạng xã hội có thể gây nghiện, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, tạo ra những thông tin sai lệch.
      • Bằng chứng: Số liệu thống kê về việc sử dụng mạng xã hội quá mức, ví dụ về những tác động tiêu cực của mạng xã hội.
    • Luận điểm 3: Cách thức sử dụng mạng xã hội một cách hiệu quả và an toàn.
      • Lí lẽ: Cần biết cách kiểm soát thời gian sử dụng mạng xã hội, lựa chọn nội dung phù hợp, bảo vệ thông tin cá nhân.
      • Bằng chứng: Ví dụ về cách sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm.
  • Kết bài: Kết luận về tầm quan trọng của việc sử dụng mạng xã hội một cách có trách nhiệm và biết cách kiểm soát.

Bước 3: Viết bài

Từ dàn ý đã lập, bạn hãy viết bài văn hoàn chỉnh. Khi viết cần chú ý:

• Trình bày luận điểm rõ ràng, ngắn gọn. Kết hợp nêu luận điểm với lí lẽ, bằng chứng. Để tăng sức thuyết phục cho lí lẽ, có thể sử dụng trích dẫn, danh ngôn.
• Tách đoạn hợp lí và sử dụng các phương tiện liên kết để tạo sự mạch lạc, chặt chẽ.
• Có thể kết hợp với thuyết minh, tự sự, biểu cảm để tăng sức thuyết phục, hấp dẫn.
• Có thể sử dụng một số cách để mở bài và kết bài ấn tượng như trích dẫn danh ngôn, nhận định liên quan đến đề tài; sử dụng hình ảnh có tính chất biểu tượng để so sánh, dẫn dắt; nêu câu hỏi có tính chất đối thoại, trao đổi với người đọc;...

Trả lời:

• Bài viết:

  Hiện nay, việc sử dụng mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta, đặc biệt là giới trẻ. Tuy nhiên, việc sử dụng mạng xã hội như thế nào để mang lại lợi ích và hạn chế tối đa tác động tiêu cực thì không phải ai cũng biết.

  Mạng xã hội là một công cụ hữu ích. Chúng giúp kết nối mọi người, cung cấp thông tin, hỗ trợ học tập và công việc. Ví dụ, các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, Twitter,... giúp chúng ta kết nối với bạn bè, gia đình và đồng nghiệp một cách dễ dàng. Chúng ta có thể chia sẻ thông tin, hình ảnh, video và cập nhật trạng thái của mình một cách nhanh chóng.

  Tuy nhiên, mạng xã hội cũng có những tác động tiêu cực. Việc sử dụng mạng xã hội quá mức có thể gây nghiện, ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và tạo ra những thông tin sai lệch. Theo một số liệu thống kê, nhiều người trẻ hiện nay dành quá nhiều thời gian để sử dụng mạng xã hội, dẫn đến tình trạng thiếu ngủ, giảm tập trung và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

  Vậy làm thế nào để sử dụng mạng xã hội một cách hiệu quả và an toàn? Trước hết, chúng ta cần biết cách kiểm soát thời gian sử dụng mạng xã hội. Chúng ta nên dành thời gian cho các hoạt động khác như tập thể dục, đọc sách, giao tiếp trực tiếp với bạn bè và gia đình. Thứ hai, chúng ta cần lựa chọn nội dung phù hợp. Chúng ta nên tránh những nội dung tiêu cực, giả mạo và tập trung vào những nội dung giáo dục, giải trí lành mạnh. Cuối cùng, chúng ta cần bảo vệ thông tin cá nhân. Chúng ta không nên chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội và cần cẩn thận khi tiếp cận những thông tin không rõ nguồn gốc.

  Tóm lại, việc sử dụng mạng xã hội là một điều cần thiết trong thời đại hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta cần sử dụng nó một cách có trách nhiệm và biết cách kiểm soát. Bằng cách kiểm soát thời gian sử dụng, lựa chọn nội dung phù hợp và bảo vệ thông tin cá nhân, chúng ta có thể tận dụng mạng xã hội để nâng cao chất lượng cuộc sống và hạn chế tối đa tác động tiêu cực.

Trang 64 — Bài học

Câu: Có thể trao đổi với các ý kiến khác nhau về đề tài để nhìn nhận vấn đề toàn diện hơn. Lựa chọn lí lẽ và bằng chứng thuyết phục để củng cố cho quan điểm của bản thân.

Trả lời:

Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa

• Đọc lại bài viết, tự kiểm tra bài viết dựa trên bảng kiểm sau:

Bảng kiểm kĩ năng viết bài văn nghị luận về một vấn đề có liên quan đến tuổi trẻ

Trả lời:

Câu hỏi: Qua bài viết này, bạn rút ra được kinh nghiệm gì khi viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội liên quan đến tuổi trẻ?

Trả lời: Qua bài viết này, ta rút ra được kinh nghiệm khi viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội liên quan đến tuổi trẻ:

• Có thể trao đổi với các ý kiến khác nhau về đề tài để nhìn nhận vấn đề toàn diện hơn.
• Lựa chọn lí lẽ và bằng chứng thuyết phục để củng cố cho quan điểm của bản thân.
• Đọc lại bài viết, tự kiểm tra bài viết dựa trên bảng kiểm.