Trang 65 — Trao đổi về một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước

Câu: Lớp bạn tổ chức một buổi trao đổi với chủ đề Chúng ta với cơ hội và thách thức của đất nước. Khi tham gia buổi trao đổi, bạn cần thực hiện một trong hai nhiệm vụ ứng với từng vai cụ thể sau:

  • Thuyết trình về một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước.
  • Nghe, nắm bắt được nội dung và quan điểm của bài thuyết trình; nhận xét, đánh giá được nội dung và cách thức thuyết trình.

TRONG VAI TRÒ NGƯỜI NÓI

Bước 1: Chuẩn bị nói

Xác định đề tài, người nghe, mục đích, không gian và thời gian nói

  • Đề tài thuyết trình là một vấn đề có liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước. Đó có thể là những vấn đề xã hội có ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước, chẳng hạn như: trí tuệ nhân tạo với thanh niên, kỉ nguyên số với lực lượng lao động trẻ, toàn cầu hóa với các nước đang phát triển, giữ gìn bản sắc dân tộc trong thời kỉ hội nhập, biến đổi khí hậu với sự phát triển kinh tế xã hội,... Khi xác định đề tài, bạn nên chọn đề tài mà bản thân quan tâm; lưu ý giới hạn phạm vi của đề tài để phù hợp với thời gian trình bày nhằm tạo điểm nhấn, tránh dàn trải. Bạn cũng có thể xem xét đề tài của bài viết vừa thực hiện có phù hợp với buổi trao đổi ấy hay không.

  • Người nghe bài thuyết trình của bạn là ai? Họ mong đợi điều gì từ bài thuyết trình?

  • Mục đích thuyết trình của bạn trong buổi trao đổi là gì?

  • Không gian và thời gian thuyết trình của bạn có gì đáng lưu ý?

  • Sau khi xác định được những vấn đề trên, bạn cần lựa chọn cách thức thuyết trình và ngôn ngữ phù hợp.

Tìm ý và lập dàn ý

Từ đề tài đã chọn, bạn có thể tìm ý và lập dàn ý theo gợi ý sau:

  • Giải thích và xác định các biểu hiện của vấn đề muốn trình bày.

Trang 66 —

Câu 1. Nếu chuyển nội dung ở phần Viết thành dàn ý sử dụng cho bài thuyết trình, bạn nên:

Trả lời:

  • Xác định kết cấu ba phần của bài thuyết trình: mở đầu, nội dung chính, kết thúc.
  • Tóm tắt bài thuyết trình dưới dạng sơ đồ, từ khóa để dễ theo dõi khi nói; chọn lọc nội dung phù hợp với thời gian nói.
  • Xác định những ý cần sự hỗ trợ của các phương tiện trực quan và cách sử dụng hiệu quả các phương tiện ấy.

Câu 2. Luyện tập

Trả lời: Thực hiện theo những cách đã được hướng dẫn ở lớp 10 và 11.

Bước 2: Trình bày bài nói

  • Bám sát dàn ý và đảm bảo kết cấu của bài thuyết trình.
  • Dùng thẻ ghi chú tóm tắt thông tin để dễ theo dõi nội dung khi nói.
  • Sử dụng hợp lí các phương tiện phi ngôn ngữ.
  • Chú ý thời gian trình bày; mở đầu và kết thúc ấn tượng, tương tác tích cực với người nghe.

Bước 3: Trao đổi, đánh giá

  • Khi trao đổi, nghiêm túc lắng nghe, cầu thị và ghi nhận góp ý của người nghe;
  • Chờ đến lượt lời, trao đổi nhà nhiên, lịch sự với người nghe, mạnh dạn bày tỏ ý kiến của mình; tôn trọng sự khác biệt về quan điểm với người nghe.
  • Sử dụng bảng kiểm kĩ năng thuyết trình về một vấn đề xã hội liên quan đến cơ hội, thách thức của đất nước để tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau.

Trang 67 — Bảng kiểm tra kỹ năng

Câu 1. Bảng kiểm tra kỹ năng thuyết trình một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước

Trả lời: Bảng kiểm tra kỹ năng thuyết trình một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước bao gồm các nội dung kiểm tra như sau:

  1. Mở đầu:

    • Người thuyết trình chào người nghe và tự giới thiệu
    • Giới thiệu vấn đề thuyết trình
    • Nêu khái quát nội dung bài thuyết trình
    • Giải thích được khái niệm và các biểu hiện của vấn đề

  2. Nội dung chính:

    • Phân tích được vấn đề
    • Trình bày được lí lẽ, bằng chứng thuyết phục để làm sáng tỏ các luận điểm
    • Rút ra được ý nghĩa, bài học cụ thể, thiết thực về nhận thức và hành động liên quan đến vấn đề
    • Tóm tắt và khẳng định được nội dung thuyết trình

  3. Kết thúc:

    • Nêu vấn đề trao đổi hoặc mời gọi sự phản hồi từ người nghe
    • Cảm ơn và chào kết thúc

  4. Kĩ năng thuyết trình, tương tác với người nghe:

    • Sắp xếp các ý hợp lí
    • Diễn đạt rõ ràng, gây gọn, dễ hiểu
    • Trình bày thân thành, tác động đến người nghe
    • Sử dụng hiệu quả các phương tiện phi ngôn ngữ để làm rõ nội dung thuyết trình
    • Mở đầu/ kết thúc gây ấn tượng
    • Tương tác tích cực với người nghe trong suốt quá trình nói
    • Phản hồi thỏa đáng những câu hỏi, ý kiến của người nghe

Câu 2. TRONG VAI TRÒ NGƯỜI NGHE: Bước 1: Chuẩn bị nghe

Trả lời:

  • Tìm hiểu đề tài của buổi thuyết trình, xác định những điều đã biết và muốn biết thêm về đề tài ấy.
  • Xác định những điều bạn đã biết về người thuyết trình và mong đợi ở họ.
  • Chuẩn bị giấy, bút để ghi chép nội dung, quan điểm của bài thuyết trình.

Trang 68 — Bài 2: Nghe, nắm bắt nội dung, quan điểm của bài thuyết trình

Câu 1. Tìm vị trí thích hợp để theo dõi bài thuyết trình.

Trả lời: Để theo dõi bài thuyết trình một cách hiệu quả, trước tiên cần "Tìm vị trí thích hợp để theo dõi bài thuyết trình." Điều này có nghĩa là người nghe cần chọn chỗ ngồi phù hợp, đảm bảo có thể nhìn rõ người nói, nghe rõ nội dung và không bị phân tâm bởi các yếu tố bên ngoài.

Câu 2. Nghe, nắm bắt nội dung và quan điểm của bài thuyết trình.

Trả lời: Khi nghe bài thuyết trình, cần "Nghe, nắm bắt nội dung thuyết trình và quan điểm của người nói." Điều này yêu cầu người nghe tập trung vào nội dung chính, xác định luận điểm và luận cứ của bài thuyết trình. Người nghe cần chú ý những ý chính, các lập luận và bằng chứng được đưa ra để hiểu rõ quan điểm của người nói.

Câu 3. Chú ý những dấu hiệu ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để chọn lọc thông tin, hiểu quan điểm của người nói.

Trả lời: Trong quá trình nghe, cần "Chú ý những dấu hiệu ngôn ngữ và phi ngôn ngữ để chọn lọc thông tin, hiểu quan điểm của người nói." Dấu hiệu ngôn ngữ bao gồm các từ khóa, cụm từ quan trọng mà người nói nhấn mạnh. Dấu hiệu phi ngôn ngữ như cử chỉ, ánh mắt, giọng điệu cũng giúp người nghe đánh giá mức độ tin cậy và cảm xúc của người nói.

Câu 4. Trong quá trình nghe, lưu ý ghi chép tóm tắt và sắp xếp thông tin, xác định những điểm thú vị, mới mẻ về nội dung và cách thức thuyết trình.

Trả lời: Khi nghe, người nghe nên "ghi chép tóm tắt và sắp xếp thông tin, xác định những điểm thú vị, mới mẻ về nội dung và cách thức thuyết trình." Việc ghi chép giúp ghi nhớ nội dung quan trọng, đồng thời giúp xác định những ý chính và các điểm nhấn mà người nói muốn truyền đạt.

Câu 5. Trao đổi, nhận xét, đánh giá.

Trả lời: Sau khi nghe bài thuyết trình, cần trao đổi, nhận xét và đánh giá. Điều này bao gồm việc đặt câu hỏi để làm rõ những điểm chưa hiểu rõ, đồng thời đưa ra nhận xét về nội dung và cách trình bày của bài thuyết trình.

Câu 6. Trước khi trao đổi, cần đọc lại nội dung đã ghi chép về nội dung và quan điểm được trình bày.

Trả lời: Trước khi trao đổi, người nghe cần "đọc lại nội dung đã ghi chép về nội dung và quan điểm được trình bày" để đảm bảo hiểu rõ nội dung và chuẩn bị các câu hỏi hoặc ý kiến hữu ích.

Câu 7. Khi nhận xét, nên sử dụng kĩ thuật PMI (xem Bài 1. Thông điệp từ thiên nhiên, Ngữ văn 11, tập một, bộ sách Chân trời sáng tạo) để đánh giá về nội dung (điểm tích cực, mới mẻ, độc đáo, toàn diện, thuyết phục, đầy đủ, chính xác, hạn chế (nếu có),...) và cách thức thuyết trình (cách sử dụng ngôn ngữ và các phương tiện phi ngôn ngữ, phương tiện hỗ trợ, sắp xếp bố cục, tương tác với người nghe, mở đầu và kết thúc; hạn chế (nếu có),...).

Trả lời: Khi nhận xét bài thuyết trình, người nghe nên sử dụng kĩ thuật PMI để đánh giá một cách toàn diện. Cụ thể:

  • Điểm tích cực, mới mẻ, độc đáo, toàn diện, thuyết phục, đầy đủ, chính xác: Đánh giá những mặt mạnh của bài thuyết trình, ví dụ: cách trình bày thu hút, lập luận chặt chẽ, thông tin hữu ích.
  • Hạn chế: Chỉ ra các điểm chưa phù hợp như lỗi phát âm, cách sắp xếp nội dung chưa hợp lý, thiếu minh họa cụ thể.
  • Cách thức thuyết trình: Đánh giá cách sử dụng ngôn ngữ, phương tiện hỗ trợ (hình ảnh, tài liệu), cách tương tác với người nghe và hiệu quả của phần mở đầu và kết thúc.

Câu 8. Trao đổi ngắn gọn, rõ ràng về những điều chưa rõ; tránh hỏi quá nhiều hoặc dồn dập, chỉ trích gay gắt; tôn trọng quan điểm của người nói;...

Trả lời: Khi trao đổi, cần trao đổi ngắn gọn, rõ ràng về những vấn đề chưa hiểu rõ. Người nghe cần tránh hỏi quá nhiều hoặc dồn dập, cũng như chỉ trích gay gắt. Thay vào đó, nên tập trung vào những điểm cần làm sáng tỏ và thể hiện sự tôn trọng đối với người nói.

Câu 9. Sử dụng bảng kiểm kĩ năng nghe và nhận xét, đánh giá về bài thuyết trình để tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn nhau.

Trả lời: Bảng kiểm kĩ năng nghe và nhận xét, đánh giá gồm các tiêu chí:

  • Chuẩn bị nghe:
    • Tìm hiểu thông tin về đề tài thuyết trình.
    • Quan sát gương mặt, thái độ, cử chỉ, ánh mắt, lắng nghe giọng điệu của người thuyết trình.
  • Trong khi nghe:
    • Ghi chép tóm tắt nội dung bằng các từ khóa, cụm từ, sơ đồ dàn ý.
    • Đánh dấu những nội dung chính, thông tin quan trọng, thú vị.
    • Ghi chú những điểm mới mẻ, thú vị về nội dung và cách thức thuyết trình.
    • Ghi lại những câu hỏi muốn trao đổi, tranh luận.

Mỗi tiêu chí có 2 cột: Đạt và Chưa đạt, giúp người nghe và người nói đánh giá quá trình nghe và phản hồi một cách hệ thống.