Trang 69 — Ôn tập
Câu 1. Lập bảng để tóm tắt, hệ thống những vấn đề như đề tài, câu chuyện, nhân vật trong hai truyện ngắn Lão Hạc (Nam Cao) và Hai đứa trẻ (Thạch Lam).
Trả lời: Để thực hiện yêu cầu này, cần lập bảng tóm tắt với các cột như:
- Đề tài
- Câu chuyện
- Nhân vật chính
- Nhân vật phụ
- Đặc điểm nổi bật
Ví dụ bảng tóm tắt:
| Tác phẩm | Đề tài | Câu chuyện | Nhân vật chính | Nhân vật phụ | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|---|---|---|---|
| Lão Hạc | Tình cảnh nghèo khổ, lòng nhân ái | Lão Hạc bán chó và cái chết của lão | Lão Hạc, vợ lão Hạc | Tràng, con trai lão Hạc | Lòng nhân ái và sự bi đát của lão Hạc |
| Hai đứa trẻ | Cảnh đời nghèo khó, mơ ước của trẻ thơ | Hai chị em Thao và Liên trong đêm giao thừa | Liên, Thao | An, chị của Liên | Sự thèm khát hạnh phúc và ước mơ của hai đứa trẻ |
Câu 2. Lập bảng tóm tắt tri thức về phong cách cổ điển, phong cách hiện thực và phong cách lãng mạn (đã học ở Bài 1 và Bài 2).
Trả lời:
| Phong cách | Đặc điểm chính | Tác giả/Tác phẩm tiêu biểu |
|---|---|---|
| Cổ điển | Tính quy tắc, chuẩn mực, hài hòa, cân đối | Nguyễn Du - Truyện Kiều |
| Hiện thực | Phản ánh trung thực xã hội, thường mang tính phê phán | Nam Cao - Lão Hạc |
| Lãng mạn | Thể hiện cảm xúc, lý tưởng, thường có yếu tố kỳ lạ, phi thường | Thạch Lam - Hai đứa trẻ |
Câu 3. Sưu tầm một số ví dụ mắc lỗi câu mơ hồ (trên báo chí, sách vở, trên mạng Internet, tình huống giao tiếp thực tế mà bạn biết,...) và nêu cách sửa.
Trả lời:
- Ví dụ: "Họ đã đến trường để học tập và các hoạt động ngoại khóa."
- Lỗi: Câu mơ hồ vì không rõ "các hoạt động ngoại khóa" là gì.
- Cách sửa: "Họ đã đến trường để học tập và tham gia các hoạt động ngoại khóa."
Câu 4. Chia sẻ ít nhất một kinh nghiệm mà theo bạn là hữu ích để tạo tính thuyết phục cho bài văn nghị luận về một vấn đề có liên quan đến tuổi trẻ.
Trả lời: Một kinh nghiệm hữu ích là sử dụng dẫn chứng cụ thể, gần gũi với đời sống của tuổi trẻ. Ví dụ: khi bàn về vấn đề tình bạn trong thời đại công nghệ, có thể dẫn chứng về sự ảnh hưởng của mạng xã hội đến các mối quan hệ của giới trẻ.
Câu 5. Khi thuyết trình về một vấn đề xã hội liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước, bạn cần chú ý điều gì để thu hút sự quan tâm của người nghe? Khi nghe một bài thuyết trình, muốn nhận xét, đánh giá được nội dung và cách thức thuyết trình, bạn nên lưu ý điều gì?
Trả lời:
- Khi thuyết trình:
- Cần có thông tin cụ thể, cập nhật liên quan đến vấn đề.
- Sử dụng ngôn ngữ sinh động, hình ảnh minh họa.
- Khi nghe và nhận xét:
- Lưu ý nội dung chính và các lập luận then chốt.
- Đánh giá cách thức trình bày: mạch lạc, rõ ràng hay mơ hồ.
Câu 6. Bạn có suy nghĩ gì về những "cửa sổ" ra cuộc sống mà các văn bản trong bài mang đến? Bạn rút ra được những liên hệ gì khi đối chiếu giữa tác phẩm văn học và cuộc sống xung quanh?
Trả lời:
- Những "cửa sổ" ra cuộc sống mà văn bản mang đến giúp người đọc hiểu sâu sắc hơn về đời sống, con người và xã hội.
- Ví dụ: Qua "Lão Hạc," ta thấy rõ sự khó khăn, khổ sở của người nông dân trước Cách mạng tháng Tám, từ đó trân trọng giá trị của cuộc sống hiện tại.
Trang 70 — Sông núi linh thiêng
Câu hỏi:
YÊU CẦU CẦN ĐẠT
Trả lời:
- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của truyện truyền kì như: đề tài, nhân vật, ngôn ngữ, thủ pháp nghệ thuật,..; đánh giá được vai trò của yếu tố kì ảo trong truyền truyền kì, liên hệ với vai trò của yếu tố này trong truyện cổ dân gian.
- Phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm; đánh giá được vai trò của những chi tiết quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản.
- Phân tích và đánh giá được giá trị nhận thức, giáo dục và thẩm mĩ của tác phẩm; phát hiện được các giá trị văn hoá, triết lí nhân sinh từ văn bản.
- Nhận biết và sửa được lỗi câu sai logic.
- Viết được bài văn nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện, kí hoặc kịch.
- Biết trình bày, so sánh, đánh giá hai tác phẩm văn học.
- Có ý thức tôn trọng sự thật và có niềm tin vào chân lí.
TRI THỨC NGỮ VĂN
Truyện truyền kì là một thể loại văn xuôi tự sự cỡ nhỏ thời trung đại, có nguồn gốc từ Trung Quốc, thường phản ánh hiện thực bằng yếu tố kì ảo. Nhiều truyện gần với truyện dân gian.
Ở Việt Nam, truyện truyền kì được viết bằng chữ Hán, phát triển mạnh ở thế kỉ XVI - XVII, tiêu biểu là Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ.
Yếu tố kì ảo trong truyện truyền kì, truyện dân gian
Yếu tố kì ảo là những yếu tố kì lạ, hoang đường thể hiện qua sự kiện, cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, thủ pháp nghệ thuật,... của truyện kể.
Trong truyện truyền kì, thế giới con người giao thoa và kết nối với thế giới của thánh thần, ma, quỷ. Tuy nhiên, đằng sau những tình tiết kì ảo, phi hiện thực, người đọc có thể tìm thấy những vấn đề cốt lõi của hiện thực cũng như những quan điểm và thái độ của tác giả đối với đời sống đương thời.
Trong truyện dân gian, yếu tố kì ảo được sử dụng nhằm thể hiện quan điểm dân gian về thế giới siêu nhiên hoặc niềm tin vào công lí. Chẳng hạn truyện cổ tích thần kì dùng yếu tố này để thể hiện sức mạnh của các lực lượng siêu nhiên hoặc hiện thực hoá ước mơ về một cuộc sống tốt đẹp, niềm tin "ở hiền gặp lành".
Quan niệm, mục đích, cách thức sử dụng yếu tố kì ảo trong truyện truyền kì khác với truyện dân gian. Yếu tố kì ảo trong truyện dân gian gắn với niềm tin của
Trang 71 — Văn tế
Câu 1. Lỗi câu sai logic và cách sửa
Trả lời:
Câu sai logic là câu có ngữ nghĩa không phù hợp với logic thông thường.
Các loại câu sai logic thường gặp:
Câu có quan hệ ngữ nghĩa giữa các thành phần, các vế không logic do dùng sai từ ngữ liên kết.
Ví dụ: Hoàng là người hiền lành, chăm chỉ nên rất yêu thương vợ con.
Phân tích lỗi: Câu sai logic do dùng sai từ ngữ liên kết "nên" ("hiền lành, chăm chỉ" không phải là nguyên nhân của "rất yêu thương vợ con").
Cách sửa: Hoàng là người hiền lành, chăm chỉ và rất yêu thương vợ con.
Câu chứa các thành phần đẳng lập không cùng phạm trù ngữ nghĩa.
Ví dụ: Tôi đã gặp anh ấy hai lần: một lần vào năm ngoái, một lần ở Hà Nội.
Phân tích lỗi: Việc các thành phần đẳng lập (một lần vào năm ngoái, một lần ở Hà Nội) không có cùng phạm trù ngữ nghĩa khiến câu sai logic.
Cách sửa: Tôi đã gặp anh ấy hai lần: một lần vào năm ngoái, một lần vào tháng Ba năm nay. Tôi đã gặp anh ấy hai lần: một lần ở Huế, một lần ở Hà Nội.
Câu có các hành động được sắp xếp không đúng thứ tự so với thực tế.
Ví dụ: Nó nhắm mắt lại, cố gắng ngủ và nằm xuống giường.
Cách sửa: Nó nằm xuống giường, nhắm mắt lại và cố gắng ngủ.
Trang 72 — Chuyện chức phán sự đền Tản Viên
Câu hỏi trước khi đọc:
Tóm tắt một truyện kể dân gian có sử dụng yếu tố kì ảo và cho biết tác dụng của yếu tố kì ảo trong tác phẩm.
Trả lời:
Một truyện kể dân gian có sử dụng yếu tố kì ảo là Truyện Kiều của Nguyễn Du. Trong truyện, Kiều có giấc mơ gặp tiên, sau đó được tiên cứu giúp. Yếu tố kì ảo trong giấc mơ này giúp tác giả thể hiện khát vọng lý tưởng và ước mơ về một cuộc sống công bằng, đồng thời tạo không khí huyền ảo cho câu chuyện.
Câu hỏi dự đoán:
- Chuyện gì sẽ xảy ra với Từ Văn sau khi đốt đền?
Trả lời:
Sau khi đốt đền, Từ Văn có thể gặp những biến cố hoặc thử thách. Dựa vào phần đầu văn bản, sau khi đốt đền, Từ Văn thấy cơ thể có những phản ứng lạ: "thấy trong mình khó chịu, đầu lảo đảo và bụng run run, rồi nỗi lên một cơn sốt nóng sốt rét." Điều này cho thấy hành động đốt đền của Từ Văn có thể dẫn đến những hậu quả không may hoặc mở ra một tình huống kì lạ, buộc chàng phải đối mặt với các thế lực siêu nhiên hoặc các thử thách.
Lưu ý: