Soạn Ngữ Văn 12 Tập 1 trang 77-80 - Chân trời sáng tạo

Trang 77 — Truyện chức phán sự đền Tản Viên

Câu 1. Xác định đề tài, tóm tắt chuỗi hành động / sự kiện được kể và chỉ ra mối quan hệ giữa chúng trong văn bản.

Trả lời:

• Đề tài: Truyện xoay quanh xung đột giữa thiện và ác, thể hiện qua nhân vật Từ Văn, một chàng áo vải có tính cách cứng cỏi và dám đốt cháy đền tà.
• Chuỗi hành động/sự kiện:
  • Từ Văn đốt cháy đền tà.
  • Từ Văn bị Diêm Vương đày làm người đội mũ trụ.
  • Từ Văn được ban chức Phán sự ở đền Minh Ti.
  • Tại Minh Ti, Từ Văn đánh đàn và cưỡi ngựa đi tuần thú.
• Mối quan hệ giữa các sự kiện: Các sự kiện trên có mối liên hệ nhân quả, thể hiện sự thăng trầm trong cuộc đời Từ Văn, từ việc làm tốt bị oan đến khi được công nhận và thực hiện nhiệm vụ mới.

Câu 2. Phân tích tính cách của nhân vật Từ Văn và cho biết:

• a. Từ Văn tiêu biểu cho những người thuộc tầng lớp nào trong xã hội đương thời?
• b. Tính cách của Từ Văn đã góp phần thể hiện chủ đề, tư tưởng của tác phẩm như thế nào?

Trả lời:

• a. Từ Văn tiêu biểu cho những người dân lao động, có tinh thần chính nghĩa và tính cách cứng cỏi.
• b. Tính cách của Từ Văn thể hiện tư tưởng đề cao tinh thần chính nghĩa, dám đấu tranh chống lại cái ác và bảo vệ công lý. Điều này góp phần thể hiện chủ đề truyện: sự chiến thắng của chính nghĩa và ước mơ về một xã hội công bằng.

Câu 3. Bình luận về một trong hai chi tiết sau:

• a. Hình phạt mà Diêm Vương dùng để trừng trị tội lừa dối của “người đội mũ trụ”;
• b. Chức phán sự mà Từ Văn được Thổ Công tiến cử sau vụ kiện ở Minh Ti.

Trả lời:

• a. Hình phạt mà Diêm Vương dùng là một biện pháp nhằm trừng trị và làm gương cho kẻ gian dối. Điều này thể hiện quan điểm của Diêm Vương về việc không dung thứ cho những hành vi sai trái, đồng thời nhấn mạnh sự công bằng trong xử lý tội lỗi.

Câu 4. Nhận xét về cách kết thúc truyện và lời bình của người kể chuyện ở cuối văn bản.

Trả lời:

• Cách kết thúc truyện với lời của người kể chuyện nhấn mạnh ý nghĩa của câu chuyện và để lại ấn tượng sâu sắc cho người đọc. Lời bình:
  • "Ngô Tử Văn là một chàng áo vải. Vì cứng cỏi mà dám đốt cháy đền tà, chống lại yêu ma, làm một việc hơn cả thần và người. Bởi thế được nổi tiếng và được giữ chức vị ở Minh Ti, thật là xứng đáng. Vậy kẻ sĩ, không nên kiêng sợ sự cứng cỏi."
  • Điều này thể hiện sự trân trọng của tác giả đối với nhân vật Từ Văn, đồng thời gửi gắm thông điệp về giá trị của lòng chính nghĩa và sự can đảm.

Câu 5. Xác định chủ đề của truyện.

Trả lời:

• Chủ đề của truyện là sự chiến thắng của chính nghĩa, tinh thần đấu tranh chống lại cái ác và sự khẳng định giá trị của những người dám lên tiếng vì công lý.

Câu 6. Những dấu hiệu nào giúp bạn nhận biết Chuyện chức phán sự đền Tản Viên là một truyện truyền kì? Qua tác phẩm, bạn có suy nghĩ gì về hiện thực đời sống xã hội đương thời và thái độ, quan điểm của tác giả trước hiện thực ấy?

Trả lời:

• Dấu hiệu:
  • Có yếu tố kì ảo như: Từ Văn bị đày làm người đội mũ trụ, được ban chức Phán sự ở Minh Ti.
  • Kết hợp giữa hiện thực và huyền thoại.
• Suy nghĩ:
  • Tác phẩm phản ánh hiện thực xã hội với những vấn đề như sự tồn tại của yêu ma, sự bất công và oan khuất.
  • Thái độ của tác giả thể hiện qua việc đề cao cái chính nghĩa, thiện lương và lên án cái ác.

Câu 7. Chỉ ra một số điểm tương đồng, khác biệt trong cách sử dụng yếu tố kì ảo ở Chuyện chức phán sự đền Tản Viên với một truyện cổ tích thần kì mà bạn từng đọc.

Trả lời:

• Tương đồng:
  • Cả hai đều sử dụng yếu tố kì ảo để thể hiện ước mơ về công lý và hạnh phúc.
• Khác biệt:
  • Chuyện chức phán sự đền Tản Viên có tính chất hiện thực hơn, với sự đan xen giữa yếu tố huyền thoại và đời sống xã hội.

Bài tập sáng tạo: Dựa vào xung đột giữa các bên và chuỗi hành động của nhân vật Từ Văn, bạn hãy phác thảo ý tưởng cho một kịch bản sân khấu hóa tác phẩm Chuyện chức phán sự đền Tản Viên.

Trả lời:

• Ý tưởng kịch bản:
  • Phân cảnh:
    1. Từ Văn đốt đền tà.
    2. Từ Văn bị Diêm Vương trừng phạt.
    3. Từ Văn được ban chức Phán sự.
  • Nội dung: Tập trung vào sự chuyển biến trong tính cách và số phận của Từ Văn, đồng thời làm nổi bật xung đột giữa thiện và ác.

Trang 78 — Văn tế nghĩa sĩ Cần Giộc

Câu hỏi trước khi đọc: Bạn biết gì về vai trò của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu và thơ văn của ông đối với phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của nhân dân Nam Bộ cuối thế kỷ XIX? Hãy chia sẻ với bạn cùng nhóm.

Trả lời: Nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu là một trong những nhân vật tiêu biểu của phong trào yêu nước chống thực dân Pháp ở Nam Bộ cuối thế kỷ XIX. Thơ văn của ông không chỉ phản ánh tinh thần yêu nước sâu sắc mà còn góp phần khích lệ, cổ vũ tinh thần chiến đấu của nhân dân. Đặc biệt, với bài "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giộc", ông đã thể hiện sự trân trọng, biết ơn và ca ngợi tinh thần hy sinh cao cả của các nghĩa sĩ nông dân.

Đọc văn bản:

Câu hỏi theo dõi:

1. Đọc từ câu 3 đến câu 9: Nghĩa sĩ Cần Giộc xuất thân từ đâu? Điều gì thôi thúc họ ra trận?

Trả lời: Nghĩa sĩ Cần Giộc xuất thân từ những người nông dân, như trong văn bản có ghi:

• "Cui cút làm ăn; toan lo nghèo khó."
• "Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung; chỉ biết ruộng trâu, ở trong làng bộ." Điều thôi thúc họ ra trận là lòng yêu nước, ý thức về nhiệm vụ bảo vệ đất nước khi tổ quốc bị xâm lược. Cụ thể, văn bản có ghi: "Súng giặc đất rền; lòng dân trời tỏ." Chính tình hình đất nước đang bị giặc xâm lược đã thôi thúc họ đứng lên chiến đấu.

Trang 76 — Khả thương thay

Câu 2. Đọc từ câu 10 đến câu 15: Bạn hình dung như thế nào về điều kiện và tình trạng chiến đấu của những nghĩa sĩ Cần Giộc?

Trả lời: Những nghĩa sĩ Cần Giộc là những người nông dân nghĩa sĩ, tự nguyện đứng lên chống lại quân xâm lược Pháp. Điều kiện và tình trạng chiến đấu của họ được miêu tả như sau:

• Điều kiện:

  • Trang bị: "$Cát$: áo rách vai, mình chỉ quấn một manh áo vải đơn sơ. $Bao$ $tấu$, $bầu$ $ngòi$: vũ khí của nghĩa sĩ là những công cụ thô sơ như bao đựng thuốc súng và đạn, bầu đựng ngôi chày.
  • Tình trạng: "$Vốn$ $chẳng$ $phải$ $quân$ $co$, $quân$ $vệ$, $theo$ $dòng$ ở lĩnh diễn binh; $chẳng$ $qua$ là dân ấp, dân lân, $mến$ nghĩa làm quân chiêu mộ$". Điều này cho thấy họ không phải là lính chính quy, không qua đào tạo bài bản mà là những người dân yêu nước tự nguyện đứng lên cầm súng.

• Tình trạng chiến đấu:

  • "$Mười$ $tám$ $bạn$ $vô$ $nghĩa$, $nào$ $đợi$ $tập$ $rèn$; $chín$ $chục$ $trận$ $bình$ $thư$, $không$ $chờ$ $bày$ $bố$." → Họ chiến đấu một cách tự phát, không có sự chuẩn bị, tập huấn trước, số lần cầm súng ít ỏi, không có chiến thuật, chiến lược cụ thể.

  • "$Nào$ $đợi$ $ai$ $đội$, $ai$ $bất$, $phen$ $này$ $xin$ $ra$ $sức$ $đoàn$ $kinh$; $chẳng$ $thèm$ $trốn$ $ngược$ $trốn$ $xuôi$, $chuyển$ $này$ $đốc$ $ra$ $tay$ $bộ$ $hổ$.$" → Họ sẵn sàng chiến đấu với tinh thần quyết tử cho tổ quốc quyết sinh, không màng đến sự sống còn của bản thân.

Như vậy, nghĩa sĩ Cần Giộc chiến đấu trong điều kiện rất khó khăn, thiếu thốn về trang bị và kỹ năng, nhưng họ đã thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu mãnh liệt.