Trang 81 — Lỗi logic, lỗi câu mơ hồ và cách sửa
Câu 1. Chỉ ra lỗi logic trong các câu sau và sửa lại:
a. Là nhà thơ mới nhất trong các nhà Thơ mới, Vội vàng của Xuân Diệu như một bản tuyên ngôn về cách sống của cái tôi cá nhân.
Trả lời: Lỗi logic: Câu này gộp chung hai bình diện khác nhau (tác giả và tác phẩm) làm một, khiến hai vế câu không có sự tương thích.
Cách sửa: Quy các ý về cùng một bình diện (hoặc bình diện tác phẩm, hoặc bình diện tác giả).
→ Sửa lại: "Xuân Diệu là nhà thơ mới nhất trong các nhà Thơ mới, và 'Vội vàng' như một bản tuyên ngôn về cách sống của cái tôi cá nhân." hoặc tách thành hai câu: "Xuân Diệu là nhà thơ mới nhất trong các nhà Thơ mới. 'Vội vàng' là một bản tuyên ngôn về cách sống của cái tôi cá nhân."
b. Sử dụng điện gió vừa bảo vệ được môi trường, vừa không tốn nhiên liệu như nhà máy nhiệt điện.
Trả lời: Lỗi logic: Có sự mâu thuẫn giữa các ý trong câu.
Cách sửa: Lược bỏ một trong hai ý hoặc sửa lại để các ý tương thích.
→ Sửa lại: "Sử dụng điện gió vừa bảo vệ được môi trường, vừa tiết kiệm được chi phí nhiên liệu."
c. Loan không thích nghề thuật, vì cô ấy không biết làm thơ.
Trả lời: Lỗi logic: Câu này có sự lẫn lộn các bình diện khi nói về đối tượng.
Cách sửa: Quy các ý về cùng một bình diện.
→ Sửa lại: "Loan không thích nghề văn, vì cô ấy không biết làm thơ." (Hoặc: "Loan không biết làm thơ nên không thích nghề sáng tác.")
Câu 2. Trong các câu sau, có câu mắc lỗi về ngữ pháp, có câu mắc lỗi về logic. Hãy phân tích loại lỗi của từng câu và sửa lại:
a. Không chỉ say mê làm thơ, ông tôi còn rất thích sáng tác bằng thể lục bát và song thất lục bát.
Trả lời: Lỗi logic: Câu này có sự mâu thuẫn giữa các ý.
Cách sửa: Lược bỏ một trong hai ý hoặc sửa lại để các ý tương thích.
→ Sửa lại: "Không chỉ say mê làm thơ, ông tôi còn rất thích sáng tác bằng thể lục bát." (Hoặc chỉ giữ lại một thể thơ)
b. Ăn nhiều rau quả vừa tốt cho sức khỏe lại vừa giảm nguy cơ mắc một số bệnh.
Trả lời: Lỗi logic: Đặt các đối tượng không cùng cấp độ trong quan hệ đồng đẳng.
Cách sửa: Đặt các đối tượng cùng cấp độ.
→ Sửa lại: "Ăn nhiều rau quả vừa tốt cho sức khỏe vừa giảm nguy cơ mắc một số bệnh."
c. Hoàng Phủ Ngọc Tường - một cây bút viết kí được Nguyễn Tuân đánh giá rất cao.
Trả lời: Lỗi logic: Câu này gộp hai bình diện khác nhau.
Cách sửa: Quy các ý về cùng một bình diện.
→ Sửa lại: "Hoàng Phủ Ngọc Tường là cây bút viết kí được Nguyễn Tuân đánh giá rất cao."
d. Bên cạnh từ đơn và từ ghép, tiếng Việt còn có bộ phận từ Hán Việt.
Trả lời: Lỗi logic: Phương tiện truyền thông đã bao hàm các loại cụ thể.
Cách sửa: Cân nhắc loại bỏ một số từ để câu rõ ràng.
→ Sửa lại: "Bên cạnh từ đơn, từ ghép, tiếng Việt còn sử dụng từ Hán Việt."
Trang 82 —
Câu 3. Đọc các câu sau và thực hiện yêu cầu: a. Nêu những khả năng hiểu khác nhau về từng câu và lí giải căn cứ của mỗi cách hiểu.
b. Sửa lại để mỗi câu chỉ được hiểu theo một nghĩa.
Trả lời:
a.
- Câu 1: "Các cảnh sát truy tìm tên tội phạm không để lại dấu vết."
Các cách hiểu:
Các cảnh sát truy tìm tên tội phạm, không để lại dấu vết (dấu vết của các cảnh sát).
- Căn cứ: Câu này có thể hiểu rằng các cảnh sát đang điều tra tội phạm và họ cẩn thận không để lại dấu vết của chính mình.
Các cảnh sát truy tìm tên tội phạm mà tên tội phạm không để lại dấu vết.
- Căn cứ: Câu này tập trung vào việc tên tội phạm không để lại dấu vết, làm cho việc truy tìm gặp khó khăn.
- Câu 2: "Trong vườn hoa cúc nở rộ rực một màu vàng."
Các cách hiểu:
Trong vườn hoa cúc nở rộ, tỏa sáng rực rỡ một màu vàng.
- Căn cứ: Câu này mô tả vẻ đẹp của vườn hoa cúc với màu vàng rực rỡ.
Trong vườn hoa cúc nở rộ vào rộ rực một mùa vàng.
- Căn cứ: Cách hiểu này có thể gây nhầm lẫn về thời gian ("rộ rực một mùa vàng").
- Câu 3: "Bầu trời in xuống dòng sông xanh ngắt một màu."
Các cách hiểu:
Bầu trời in hình xuống dòng sông xanh ngắt một màu.
- Căn cứ: Câu này miêu tả hình ảnh bầu trời phản chiếu xuống dòng sông.
Bầu trời in xuống dòng sông xanh ngắt thành một màu.
- Căn cứ: Cách hiểu này tập trung vào màu sắc đồng nhất của bầu trời và dòng sông.
- Câu 4: "Doanh nghiệp làm ăn có lãi rất nhiều."
Các cách hiểu:
Doanh nghiệp làm ăn và có lãi rất nhiều.
- Căn cứ: Câu này rõ ràng về việc doanh nghiệp kinh doanh có lãi.
Doanh nghiệp làm ăn có lãi là rất nhiều (nhiều doanh nghiệp có lãi).
- Căn cứ: Cách hiểu này có thể gây nhầm lẫn về số lượng doanh nghiệp.
b. Sửa lại để mỗi câu chỉ được hiểu theo một nghĩa:
Câu 1: "Các cảnh sát truy tìm tên tội phạm đã không để lại dấu vết." (Nhấn mạnh rằng tên tội phạm không để lại dấu vết.)
Câu 2: "Trong vườn hoa cúc nở rộ với màu vàng rực rỡ." (Miêu tả màu vàng của hoa cúc.)
Câu 3: "Bầu trời in hình xuống dòng sông xanh ngắt một màu." (Nhấn mạnh hình ảnh phản chiếu.)
Câu 4: "Doanh nghiệp làm ăn có lãi rất nhiều." (Rõ ràng về việc một doanh nghiệp có nhiều lãi.)
Câu 4. Nêu và phân tích các cách hiểu có thể có về những câu thơ sau, từ đó cho biết các câu thơ ấy có mắc lỗi câu mơ hồ hay không.
Trả lời:
- "Anh mang tình em đi
Qua những đèo lề nắng
Những sông trưa không đỏ
Những đường mưa ngắn trắng"
(Lê Đạt, Sáng soi)
Các cách hiểu:
- Tình em như nắng, sáng soi (tình yêu rạng rỡ).
- Tình em đi qua các không gian và thời gian (đèo, sông, đường).
Lỗi mơ hồ: Câu thơ sử dụng hình ảnh ẩn dụ có thể gây nhiều cách hiểu nhưng không sai hoàn toàn về ngữ pháp và ý nghĩa.
- "Giọt nước mắt vàng trăng
Long lanh trong đáy giếng"
(Thanh Thảo, Đàn ghi-ta của Lor-ca)
Các cách hiểu:
- Giọt nước mắt vàng ánh trăng.
- Nước mắt màu vàng của trăng (trăng đang phản chiếu).
Lỗi mơ hồ: Câu thơ dùng phép ẩn dụ và hình ảnh thơ, không gây hiểu lầm nghiêm trọng.
- "Đất đá ong khô nhiều suối lẹ
Em đã bao ngày lẹ chưa chan?"
(Quang Dũng, Mặt người Sơn Tây)
Các cách hiểu:
- "Lẹ" có thể hiểu là nhanh hoặc khô.
- Câu hỏi liệu "em" đã bao ngày chưa được thỏa mãn.
Lỗi mơ hồ: Câu thơ có sự chơi chữ và đa nghĩa.
Tóm lại, các câu thơ này có những cách hiểu khác nhau nhưng không hẳn là lỗi mơ hồ mà là sự đa nghĩa trong thơ, thể hiện sự sáng tạo nghệ thuật.
Trang 83 — Viết bài văn nghị luận về một vấn đề liên quan đến tuổi trẻ (những hoài bão, ước mơ)
Câu 1. Viết bài văn nghị luận về một vấn đề liên quan đến tuổi trẻ (những hoài bão, ước mơ)
Trả lời: Trong đời sống, có nhiều vấn đề thu hút sự quan tâm, khơi gợi những suy nghĩ về bổn phận, tác động tích cực đến việc hình thành nhân cách của giới trẻ. Qua việc bàn luận một cách thấu đáo những vấn đề như vậy, người viết không chỉ có điều kiện phát triển, hoàn thiện kĩ năng nghị luận, mà còn xác lập nền móng nhận thức vững vàng, định hướng cho cách lựa chọn hành động của bản thân.
Yêu cầu:
- Nêu được vấn đề có ý nghĩa, liên quan đến những hoài bão, ước mơ của tuổi trẻ để bàn luận.
- Trình bày được hệ thống luận điểm hợp lí, chặt chẽ; sử dụng lí lẽ sắc bén, bằng chứng xác đáng; biết phối hợp hiệu quả các thao tác: chứng minh, bình luận, bác bỏ, giải thích, phân tích, so sánh để tăng sức thuyết phục cho bài viết.
- Nêu và phản bác được ý kiến trái chiều có thể có về vấn đề được bàn luận nhằm củng cố quan điểm của người viết.
- Kết bài gây ấn tượng đối với người đọc, thúc giục tuổi trẻ hành động.
Câu 2. Bài viết tham khảo: Giá trị của tuổi trẻ - Nguyễn Lân Dũng
Trả lời: Những người trẻ tuổi là tác nhân lớn nhất của sự thay đổi trong một xã hội. Tuổi trẻ chắc chắn là một trong những khoảng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời của mỗi người. Bạn tràn đầy năng lượng, ước mơ và có rất nhiều khát vọng. Nhưng cũng có nhiều thách thức đang chờ bạn.
Giới thiệu trực tiếp vấn đề nghị luận.
Trang 84 — Xây dựng tương lai cho tuổi trẻ
Câu 1. Nêu luận điểm thứ nhất (bằng một tiêu mục).
Trả lời: Luận điểm thứ nhất: "Thanh niên là trụ cột của một xã hội và do đó họ quyết định tương lai của bất kì xã hội nào."
Câu 2. Triển khai nội dung nghị luận (sử dụng bằng chứng).
Trả lời: Nội dung nghị luận được triển khai qua các bằng chứng về những cá nhân xuất sắc, đặc biệt là các bạn trẻ có hoàn cảnh khó khăn nhưng vẫn đạt được thành công.
- Trịnh Xuân Mười: từ một người làm thuê cho gia đình trồng bò, đã trở thành "vua bò" với các giống bò quý và sáng kiến trồng bò làm cây che bóng cho cà phê.
- Nguyễn Ngọc Bảo Khanh: chỉ có một cánh tay nhưng học giỏi, biết chơi pi-a-nô, ném bóng rổ, viết truyện bằng tiếng Anh.
- Lê Thị Thắm: không có hai tay, viết bằng chân, tốt nghiệp đại học, trở thành cô giáo dạy tiếng Anh miễn phí.
Câu 3. Triển khai nội dung nghị luận (nêu lí lẽ).
Trả lời:
- "Thanh niên là trụ cột của một xã hội và do đó họ quyết định tương lai của bất kì xã hội nào."
- "Tuổi trẻ sống bằng hi vọng, tuổi già sống bằng kí ức."
- Tuổi trẻ là quãng thời gian quan trọng, là những nhà lãnh đạo của ngày mai, cần được giáo dục những giá trị tốt đẹp.
- Tuổi trẻ là niềm vui, khỏe mạnh về thể chất, thích mạo hiểm và tận hưởng cuộc sống.
Câu 4. Nêu ý kiến trái chiều để phản bác.
Trả lời: Một số người cho rằng giới trẻ ngày nay chỉ tập trung vào việc vui chơi, không muốn làm việc và là một thế hệ nghiện công nghệ. Tuy nhiên, điều này không hoàn toàn đúng khi nhiều bạn trẻ vẫn đang nỗ lực học tập, làm việc và đóng góp cho xã hội.