Trang 105 — Sông Đôi "Ngọam" Bờ

Tuy nhiên, nội dung trang 105 có thể được sử dụng để hình thành các câu hỏi như sau:

Câu 1. Tóm tắt nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sạt lở tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Trả lời: Theo ông Marc Goichot, nguyên nhân gốc rễ dẫn đến sạt lở tại Đồng bằng sông Cửu Long là do "thiếu cát và phù sa, tạo nên những dòng nước đối. Khi dòng sông không còn trầm tích để lấp các hố sâu dưới đáy, "con đối" sẽ ăn vào đất hai bên bờ."

Câu 2. Phân tích nguyên nhân giảm tải lượng phù sa tại hạ nguồn sông Mê Kông.

Trả lời: Nguyên nhân giảm tải lượng phù sa tại hạ nguồn sông Mê Kông là do "loạt đập thủy điện ở Trung Quốc - thượng nguồn Mê Kông - đi vào hoạt động." Cụ thể, tải lượng phù sa tại hạ nguồn đã giảm khoảng 50%, từ 160 triệu tấn mỗi năm (1992) còn 85 triệu tấn (2014).

Trang 106 —

Câu hỏi:

  • Không có câu hỏi rõ ràng trong trang, nhưng có một đoạn văn và hình ảnh minh họa.

Tuy nhiên, để tuân thủ yêu cầu, tôi sẽ phân tích nội dung trong trang và đưa ra các câu hỏi có thể có và trả lời chúng.

Câu 1. Nêu nội dung chính của đoạn văn.

Trả lời: Đoạn văn nói về tình trạng xói lở và bồi đắp đất dọc theo dòng sông Cửu Long, đặc biệt là ở các tỉnh như An Giang, Đồng Tháp, Tiền Giang, và Hậu Giang. Các con số cụ thể về khối lượng xói lở và bồi đắp được cung cấp, cùng với bản đồ minh họa vị trí sạt lở tại khu vực cụ lao An Bình, Vĩnh Long vào năm 2012.

Câu 2. Phân tích ý nghĩa của việc bảo vệ dòng sông Cửu Long.

Trả lời: Việc bảo vệ dòng sông Cửu Long có ý nghĩa quan trọng vì dòng sông này đóng vai trò là nguồn cung cấp nước, đất đai và tài nguyên cho khu vực. Tình trạng xói lở và sạt lở đất nghiêm trọng đang đe dọa đến cuộc sống của người dân sống dọc theo dòng sông. Việc bảo vệ dòng sông không chỉ giúp duy trì nguồn tài nguyên mà còn bảo vệ môi trường sống của người dân.

Câu 3. Nêu một số biện pháp để giảm thiểu tình trạng xói lở.

Trả lời: Một số biện pháp để giảm thiểu tình trạng xói lở có thể bao gồm:

  • Trồng cây xanh: Trồng cây xanh dọc theo bờ sông để giữ đất và giảm thiểu xói lở.
  • Xây dựng công trình bảo vệ: Xây dựng các công trình bảo vệ bờ sông như đê, kè để ngăn chặn xói lở.
  • Quản lý khai thác cát: Quản lý chặt chẽ việc khai thác cát trên sông để giảm thiểu tác động đến dòng sông.
  • Nâng cao ý thức cộng đồng: Tuyên truyền và nâng cao ý thức của người dân về tầm quan trọng của bảo vệ dòng sông.

Trích dẫn nguyên văn:

  • "sau khi 11 đập thủy điện ở hạ lưu hoàn tất, tài lượng phù sa mịn sẽ giảm thêm một nữa, từ 85 còn 42 triệu tấn. Đến năm 2040, chỉ còn 4,5 triệu tấn trầm tích đổ về Đồng bằng sông Cửu Long."
  • "Cả dòng sông và con người đều trong cơn “khát” cát. Khi mất đi nguồn dinh dưỡng tự nhiên, dòng sông “đổi” lại những gì đã cho con người trước đó."

Trang 107 —

Câu hỏi:

  1. Nêu hoàn cảnh xuất hiện của văn bản. Vì sao tác giả lại khẳng định: “Nợ cát, phải trả bằng cát”?

  2. Xác định các đoạn văn có trong bài và nêu nội dung chính của từng đoạn.

Trả lời:

Câu 1: Nêu hoàn cảnh xuất hiện của văn bản. Vì sao tác giả lại khẳng định: “Nợ cát, phải trả bằng cát”?

Trả lời:
Văn bản này xuất hiện trong bối cảnh nghiên cứu về sự thay đổi địa hình ở Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt liên quan đến vấn đề khai thác cát và sạt lở đất.

Tác giả khẳng định: “Nợ cát, phải trả bằng cát” vì:

  • Theo ông Hà Huy Anh: “Hiện tượng sạt lở có mối quan hệ nhân quả, mà trong đó lòng sông là tiền đề và bờ là kết quả”.
  • Mỗi năm, Đồng bằng sông Cửu Long mất cân bằng trầm tích nghiêm trọng: lượng cát đổ về khoảng 6,8 – 7 triệu tấn, nhưng lượng khai thác cát là 28 – 40 triệu tấn.
  • Việc khai thác cát quá mức làm hạ thấp lòng sông, tạo ra “lòng chảo”, biến dòng chảy và gây ra sạt lở.
  • Do đó, để bù đắp lại sự mất mát này, cần “trả bằng cát”, tức là cần bổ sung cát để phục hồi lòng sông.

Câu 2: Xác định các đoạn văn có trong bài và nêu nội dung chính của từng đoạn.

Trả lời:

  • Đoạn 1:
    Nghiên cứu của SIWRR (2012) chỉ ra rằng nếu không khai thác cát, xói bồi tự nhiên diễn biến rất chậm (chỉ nhỏ hơn 1 mét mỗi năm). Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy nhiều đoạn sông bị hạ thấp từ 2–7 mét, dẫn đến sạt lở nghiêm trọng. Nguyên nhân trực tiếp là do khai thác cát làm lòng sông không kịp phục hồi.

  • Đoạn 2:
    Sau 10 năm, vào năm 2022, nghiên cứu tại cù lao An Bình cho thấy hơn 80% sạt lở là do con người nạo vét và khai thác cát quá mức.

  • Đoạn 3:
    Tác giả nhấn mạnh: “Nợ cát, phải trả bằng cát” vì Đồng bằng sông Cửu Long đang mất cân bằng trầm tích nghiêm trọng. Mỗi năm, lượng cát bị khai thác 28–40 triệu tấn trong khi chỉ có 6,8–7 triệu tấn bùn cát tự nhiên đổ về.

  • Đoạn 4:
    Hiện trạng khai thác cát ở Đồng bằng sông Cửu Long: hơn 80 doanh nghiệp khai thác 28 triệu tấn/năm, trong khi nhiều hoạt động khai thác “lậu” không kiểm soát.

  • Đoạn 5:
    Phân tích cơ chế: khi khai thác cát, các hố sâu dưới lòng sông hình thành, dòng chảy bị thay đổi, làm “rút đáy sông” và lan tỏa sạt lở ra các nhánh sông.

Trang 108 — Món nợ với dòng sông

Câu hỏi:

  • Không có câu hỏi rõ ràng trong trang, nhưng có thể suy luận rằng cần tóm tắt hoặc phân tích nội dung trang 108.

Trả lời: Trang 108 của sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12 (Chân trời sáng tạo, Tập 2) trình bày một đoạn văn bản có tựa đề "Món nợ với dòng sông". Nội dung xoay quanh vấn đề sạt lở đất ven sông, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Dưới đây là tóm tắt và phân tích nội dung chính:

  1. Tóm tắt nội dung:

    • Đoạn văn bắt đầu bằng việc mô tả tình trạng sạt lở đất nghiêm trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long, với gần 400 km bờ biển đang sạt lở.
    • Vụ sạt lở năm 2012 tại cù lao An Bình (Vĩnh Long) được nêu cụ thể, nơi bà Sáu cùng 7 hộ dân bị thiệt hại hơn 130 triệu đồng. Mất 4 năm sau, bà Sáu mới được công ty khai thác cát đền bù 42,5 triệu đồng.
    • Hiện nay, các cơ quan chuyên môn tiếp tục phát hiện những nguy cơ mới, trong đó một đoạn sông hơn 300 m tại cù lao An Bình có nguy cơ sạt lở cao do bờ sông bị bào mòn, mái bờ rất dốc.
    • PGS-TS Nguyễn Nghĩa Hùng nhận định:

      "Dòng chảy mang cát và phù sa tạo nên dòng sông, dòng sông nuôi con người, và khi con người tác động tới dòng chảy, phù sa và bùn cát, nó lấy lại, đôi khi là cả tính mạng con người."

    • Ông ví lưu vực sông như một cơ thể sống, và mọi tác động qua lại giữa con người và dòng sông đều mang tính nhân quả, có tầm ảnh hưởng liên khu vực.

  2. Phân tích:

    • Nguyên nhân sạt lở:
      • Sạt lở đất ven sông và bờ biển tại Đồng bằng sông Cửu Long chủ yếu do sự mất cân bằng giữa bồi lắng và xói mòn. Việc khai thác cát, xây dựng công trình trên bờ sông, và biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng này.
    • Hậu quả:
      • Sạt lở không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân ven sông (như trường hợp của bà Sáu), mà còn làm mất đi nguồn đất nông nghiệp và sinh thái tự nhiên.
    • Giải pháp:
      • PGS-TS Nguyễn Nghĩa Hùng nhấn mạnh rằng mọi hành động làm thay đổi "cơ thể tự nhiên" của dòng sông như khai thác cát, xây dựng đập đều sẽ phải "trả giá". Điều này cho thấy cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng và bền vững trong các hoạt động của con người đối với môi trường.

  3. Kết luận:

    • Nội dung trang 108 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ và tôn trọng tự nhiên. Con người cần có những hành động hợp lý để giảm thiểu sạt lở và đảm bảo sự cân bằng sinh thái với dòng sông.

Kết luận: Nội dung trên trang 108 không có câu hỏi cụ thể nhưng có thể sử dụng để thảo luận về vấn đề bảo vệ môi trường và hậu quả của việc khai thác tài nguyên không bền vững.