Trang 115 — Hồn Trương Ba, da hàng thịt
Câu hỏi:
Trả lời:
- Vì đây chỉ là một đoạn văn trong SGK nên không có câu hỏi cụ thể.
Tuy nhiên, dựa trên nội dung, có thể nêu ra một số câu hỏi và trả lời như sau:
1. Phân tích đoạn hội thoại giữa hồn Trương Ba và Đế Thích.
Trả lời:
- Đoạn hội thoại giữa hồn Trương Ba và Đế Thích thể hiện cuộc xung đột nội tâm của hồn Trương Ba về sự tồn tại và giá trị của bản thân.
- Hồn Trương Ba nói: "Không thể sống với bất cứ giá nào được, ông Đế Thích ạ! Có những cái giá đắt quá, không thể trả được..."
- Điều này cho thấy hồn Trương Ba đang băn khoăn về việc có nên tiếp tục sống hay không, và sống với giá nào thì đáng.
2. Ý nghĩa của việc Đế Thích đề cập đến việc đánh cờ.
Trả lời:
- Đế Thích nói: "Tôi không phải là kẻ khốn kiếp... Tôi quý mến ông... Tôi sẽ chẳng bao giờ được đánh cờ với ông nữa ư? Nhờ ông đánh cờ với tôi, người trên trời, dưới đất mới biết tôi cao cờ như thế nào! Ngoài ông ra, không ai dám đọ cờ với tôi."
- Việc Đế Thích đề cập đến việc đánh cờ cho thấy giá trị của sự tồn tại và mong muốn được công nhận của hồn Trương Ba. Đánh cờ ở đây không chỉ là một trò chơi, mà còn là cách để hồn Trương Ba chứng minh sự tồn tại và khả năng của mình.
3. Suy nghĩ về quan điểm của hồn Trương Ba: "Sống không phải là tôi ư?"
Trả lời:
- Hồn Trương Ba nói: "Vì để chứng minh ông tồn tại mà tôi cứ phải tiếp tục cuộc sống không phải là tôi ư? Không, ông phải tồn tại lấy chứ!"
- Quan điểm này cho thấy hồn Trương Ba đang đặt vấn đề về bản chất của sự sống và cái chết. Hồn Trương Ba muốn khẳng định giá trị của bản thân và không muốn sống chỉ để tồn tại, mà muốn sống có ý nghĩa.
4. Phân tích ý nghĩa của đoạn văn: "Người ta đánh cờ là để rèn luyện tâm trí, để sáng khoái minh mẫn mà sống! Còn ông đánh cờ chỉ để chứng tỏ mình là thiên tài!..."
Trả lời:
- Đoạn văn này cho thấy sự khác biệt giữa cách nhìn nhận về việc đánh cờ của hồn Trương Ba và Đế Thích.
- Hồn Trương Ba nhấn mạnh rằng đánh cờ nên là cách để rèn luyện tâm trí và sống tốt hơn, chứ không chỉ là cách để khoe khoang tài năng.
5. Ý nghĩa của kết thúc đoạn hội thoại: "Không còn cái vật quái gỗ mang tên 'Hồn Trương Ba, da hàng thịt' nữa."
Trả lời:
- Kết thúc đoạn hội thoại cho thấy hồn Trương Ba đã quyết định từ bỏ thân xác hàng thịt và quay trở về với bản thân mình.
- Điều này thể hiện mong muốn được sống thật sự, với bản thân mình, chứ không phải sống nhờ vào thân xác của người khác.
Trang 116 — Hồn Trương Ba, da hàng thịt
Câu hỏi:
- Hình dung cảnh tượng được miêu tả trong đoạn kết của vở kịch.
Trả lời: Cảnh tượng trong đoạn kết của vở kịch được miêu tả như sau:
"Vườn cây rung rinh ánh sáng. Ở một góc nhà đó, hiện lên cảnh tượng cụ Tị đang ôm chầm lấy mẹ, chị Lụ cường quỳ vút vọt để con... Bà đờ tơi Trương Ba xuất hiện ở phía trước sân khấu."
"GIữa màu xanh cây vườn, Trương Ba chập chờn xuất hiện."
Tiếp đó, hình ảnh Trương Ba xuất hiện trong sự tưởng nhớ của vợ Trương Ba:
"TÔI ở đây bà ạ. Tôi vẫn ở liền ngay bên bà đây, ngay trên bậc cửa nhà ta, trong ánh lửa bà nấu cơm, câu ao bà vo gạo, trong cái cối bà giã trầu, con dao bà rạy cỏ... Không phải mượn thân ai cả, tôi vẫn ở đây, trong vườn cây nhà ta, trong những điều tốt lành của cuộc đời, trong mỗi trái cây cái Gái nâng niu..."
Cuối cùng, hình ảnh Cụ Tị và Cái Gái xuất hiện:
"(Dưới một góc cây, hiện lên cụ Tị và cái Gái.)"
"CÁI GÁI - (tay cầm một trái na) Cây na này, ông nội tớ trồng đấy! Quà to mà ngon lắm! Ta ăn chung nhé!"
"(Bé quả na đưa cho cụ Tị một nửa. Đôi trẻ ăn ngon lành. Cái Gái lấy những hạt na vứi xuống đất.)"
"CỤ Tị - Cậu làm gì thế?"
"CÁI GÁI - Cho nó mọc thành cây mới. Ông nội tớ bảo vậy. Những cây sẽ nối nhau mà lớn khôn. Mãi mãi..."
- **Lưu Quang Vũ (1948 - 1988) quê gốc ở thành phố Đà Nẵng, là tác giả thành công trên nhiều thể loại, nổi bật nhất là thơ và kịch. Thơ ông phóng khoáng, tài hoa, có sự chuyển biến rõ nét từ phong cách mơ mông, trong trẻo ở thời kì đầu sang phong cách triết luận với nhiều day dứt về thế sự ở thời kì sau. Trong những năm tám mươi của thế kỉ XX, ông là cây bút năng động, giàu sức sáng tạo bậc nhất của kịch trường Việt Nam, có nhiều vở kịch gây tiếng vang lớn, đề cập những vấn đề vừa nóng bóng tính thời sự, vừa có ý nghĩa triết lí sâu sắc. Các tác phẩm tiêu biểu của ông: Hương cây - Bếp lửa (thơ, in chung, 1968), Mùa hè đang đến (truyện ngắn, 1983), Người kế đóng hồ (truyện ngắn, 1984), Hồn Trương Ba, da hàng thịt (kịch, 1984), ..."
Trả lời:
Tuy nhiên, thông tin này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tác giả Lưu Quang Vũ và tác phẩm của ông, đặc biệt là vở kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt".
Trang 117 — Hồn Trương Ba, da hàng thịt
Câu 1. Tóm tắt những sự kiện chính trong từng lớp kịch. Nêu nhận xét về diễn biến của các sự kiện đó.
Trả lời: Các sự kiện chính trong vở kịch Hồn Trương Ba, da hàng thịt bao gồm:
- Lớp kịch đầu: Giới thiệu nhân vật Trương Ba, một người làm vườn chăm chỉ, tốt bụng, có tài chơi cờ bồng nhiên bị chết bất ngờ do sự nhầm lẫn của Nam Tào, Bắc Đấu.
- Trương Ba được sống lại: Hồn Trương Ba được sống lại trong thể xác của anh hàng thịt. Điều này đã tạo ra một cuộc sống mới nhưng đầy mâu thuẫn.
- Mâu thuẫn nội tâm: Những người thân trong gia đình không chấp nhận phận thế trong con người Trương Ba, và bản thân ông cũng đau khổ khi nhận ra sự mâu thuẫn bên trong mình.
- Kết thúc: Hồn Trương Ba đã quyết định nhường thể xác cho anh hàng thịt và chấm dứt sự tồn tại của mình.
Nhận xét: Diễn biến của các sự kiện xoay quanh xung đột giữa hồn và thịt, giữa cái Tôi và cái chung, đặt ra vấn đề sâu sắc về bản chất con người.
Câu 2. Xác định xung đột chính trong đoạn trích. Qua xung đột đó, Lưu Quang Vũ làm nổi bật bi kịch gì của con người?
Trả lời: Xung đột chính trong đoạn trích là sự giằng co giữa hồn Trương Ba và xác hàng thịt. Hồn Trương Ba muốn giữ thể xác để tồn tại, trong khi xác hàng thịt muốn quay về với cuộc sống tự nhiên của nó.
Qua xung đột này, Lưu Quang Vũ làm nổi bật bi kịch của con người khi bị ép buộc sống trong thân xác không phải của mình, dẫn đến sự phân tranh giữa tinh thần và thể xác, giữa cái tôi cá nhân và quy ước xã hội.
Câu 3. Phân tích diễn biến tâm trạng của Trương Ba trong đoạn đối thoại giữa Hồn Trương Ba và Xác Hàng Thịt.
Trả lời: Trong đoạn đối thoại, tâm trạng của Trương Ba có diễn biến phức tạp:
- Ban đầu, hồn Trương Ba cảm thấy xót xa, đau khổ khi phải sống trong thân xác không phù hợp.
- Khi trò chuyện với xác hàng thịt, ông càng cảm thấy tôi khổ sở, bị gò ép trong hình hài không phải của mình.
- Cuối cùng, Trương Ba quyết định nhường thể xác lại cho anh hàng thịt, thể hiện sự tự chấp nhận và giải thoát.
Câu 4. Nhận xét về kết thúc của vở kịch. Theo bạn, đó có phải là một kết thúc bi kịch không? Vì sao?
Trả lời: Kết thúc của vở kịch là khi hồn Trương Ba quyết định trở về với cõi âm, nhường thể xác cho anh hàng thịt.
Đây không phải là một kết thúc bi kịch hoàn toàn vì Trương Ba tìm thấy sự giải thoát cho bản thân. Tuy nhiên, nó cũng gợi lên sự day dứt trong lòng người đọc về sự mong manh của cuộc sống và giá trị của con người.
Câu 5. Trong đoạn trích, Hồn Trương Ba cho rằng thể xác không có tiếng nói, không có ý nghĩa gì hết, nhưng Xác Hàng Thịt lại cho rằng thể xác có sức mạnh ghê gớm, lấn át cả linh hồn. Trình bày rõ quan điểm của bạn về các quan điểm đó.
Trả lời:
- Quan điểm của Hồn Trương Ba: Thể xác chỉ là vỏ bọc bên ngoài, không có ý nghĩa nếu không có tinh thần. Điều này đúng ở chỗ thể xác không thể hiện được giá trị đích thực của con người.
- Quan điểm của Xác Hàng Thịt: Thể xác có sức mạnh to lớn, ảnh hưởng lớn đến cách sống và suy nghĩ. Điều này cũng đúng vì hình thể và sức khỏe ảnh hưởng trực tiếp đến trải nghiệm sống.
Cả hai quan điểm đều có lý, nhưng tinh thần và thể xác cần hài hòa để con người phát triển trọn vẹn.
Câu 6. Văn bản Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ gợi cho bạn suy nghĩ gì về ý nghĩa cuộc sống? Theo bạn, thế nào là một cuộc sống thực sự có ý nghĩa?
Trả lời: Văn bản gợi suy nghĩ rằng ý nghĩa cuộc sống không chỉ nằm ở thể xác mà còn ở tinh thần và giá trị nội tại. Một cuộc sống có ý nghĩa là khi con người sống hài hòa giữa cái tôi cá nhân và trách nhiệm xã hội, biết yêu thương và tôn trọng bản thân cũng như người khác.
Kết nối đọc - viết
Nếu bạn là Hồn Trương Ba trong trích đoạn kịch, bạn có lựa chọn giống như nhân vật hay không? Vì sao? Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của bạn về vấn đề này.
Trả lời: Nếu tôi là Hồn Trương Ba, tôi sẽ lựa chọn giống như nhân vật, tức là từ bỏ thể xác không phù hợp. Điều này giúp tôi tìm lại sự thanh thản và giải thoát khỏi sự đau khổ khi sống trong thân xác không phải của mình.
Việc lựa chọn này thể hiện sự tôn trọng đối với giá trị tinh thần và sự sống đích thực. Mỗi con người cần sống đúng với bản chất của mình, thay vì bị ép buộc trong sự mâu thuẫn nội tâm.
Trang 118 — Giữ gìn và phát triển tiếng Việt
Câu 1. Xác định dấu hiệu cho thấy người viết không tuân thủ chuẩn tiếng Việt trong những câu sau: a. Tôi đã xem bộ phim đó rồi nhưng không thích lắm. b. Nhà trường quy định học sinh không được ghi các comment vào sách mượn của thư viện. c. Do sự phát triển của trí tuệ nhân tạo khiến cho việc lựa chọn ngành nghề ngày nay có sự thay đổi mạnh mẽ và sâu sắc.
Trả lời:
- Câu a: Dấu hiệu là dùng từ "rồi nhưng" không đúng chuẩn. Cách diễn đạt chuẩn nên là: "Tôi đã xem bộ phim đó nhưng không thích lắm." hoặc "Tôi đã xem bộ phim đó rồi và không thích nó lắm."
- Câu b: Dấu hiệu là dùng từ "comment" không đúng chuẩn. Từ chuẩn nên dùng là "bình luận".
- Câu c: Dấu hiệu là cách dùng từ "sự phát triển của trí tuệ nhân tạo khiến cho việc lựa chọn ngành nghề ngày nay có sự thay đổi mạnh mẽ và sâu sắc" không chặt chẽ, có thể sửa lại cho chuẩn xác hơn.
Câu 2. Tìm những từ ngữ mới thể hiện sự phát triển của tiếng Việt tương tự các từ ngữ thuộc một trong hai nhóm sau: a. thư viện số, kinh tế tri thức, chính phủ điện tử, cư dân mạng, công dân toàn cầu b. photocopy, video, VIP
Trả lời:
- Câu a:
- Một số từ ngữ mới tương tự có thể là: thương mại điện tử, chính phủ số, học trực tuyến, không gian mạng.
- Câu b:
- Một số từ ngữ mới tương tự có thể là: wifi, smartphone, online.
Câu 3. Mỗi từ ngữ in đậm trong những câu dưới đây có các nghĩa khác nhau. Hãy cho biết các nghĩa của mỗi từ ngữ, suy đoán xem trong những nghĩa đó, nghĩa nào có trước, nghĩa nào có sau và giải thích cơ sở của sự suy đoán.
Các cụ ông say thuốc
Các cụ bà say trầu
Còn con trai con gái
Chỉ nhìn mà say nhau.
(Phan Thị Thanh Nhẫn, Đám cưới ngày mưa)
Trả lời:
- Say thuốc: Nghĩa là có thói quen hút thuốc (thường dùng với người hút thuốc lá).
- Say trầu: Nghĩa là có thói quen nhai trầu.
- Say nhau: Nghĩa là bị thu hút, yêu nhau.
Nghĩa của các từ "say" trong các cụm từ trên đều có liên quan đến trạng thái bị tác động mạnh mẽ, nhưng theo ngữ cảnh và đối tượng khác nhau. Cơ sở để suy đoán nghĩa trước sau có thể dựa vào tần suất sử dụng và ngữ cảnh văn hóa.
Nhận biết một số vấn đề về giữ gìn và phát triển tiếng Việt
Ngôn ngữ được hình thành do quy ước. Quy ước trong ngôn ngữ dần dần trở thành những quy định nghiêm ngặt, được coi là chuẩn ở các phương diện cơ bản như: ngữ âm, chính tả (chữ viết), từ ngữ, ngữ pháp,... Tuân thủ những quy định ấy trong khi nói và viết góp phần giữ gìn sự trong sáng của ngôn ngữ. Ngược lại, việc vi phạm những quy định ấy sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến giao tiếp, làm tổn hại sự chặt chẽ, tinh tế của ngôn ngữ. Trong những văn bản đòi hỏi ngôn ngữ phải có tính chuẩn mực như bài tập luyện viết, đơn kiến nghị, biên bản họp lớp,..., người đều zui zé tán đồng (viết sai chính tả); Khi đến lớp, các bạn cần mang theo computer (làm dụng từ vay mượn); Để giảm hiệu ứng nhà kính đòi hỏi chúng ta cần phải trông nhiều cây xanh (dùng câu sai ngữ pháp). Những "kiểu" viết lệch chuẩn chính tả như 9 xấc (chính xác), tênh iu (tình yêu), rối (rồi),... hay những từ ngữ tiếng nước ngoài như fan (người hâm mộ), sorry (xin lỗi), delay (hoàn,...) chỉ có thể sử dụng trong một số ngữ cảnh giao tiếp hẹp, thân mật nhằm tạo nét riêng cho lời nói, tạo không khí gần gũi hoặc chỉ để bông đùa,...
Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt còn được thể hiện qua việc sử dụng tiếng Việt phù hợp với ngữ cảnh, chẳng hạn, không dùng cách nói thân mật, sường sã trong ngữ cảnh đòi hỏi cách nói lịch sự, trang trọng (xem Thực hành tiếng Việt, Bài 7), đặc biệt, cần tránh cách nói thô tục, thiếu văn hóa.