Soạn Ngữ Văn 12 Tập 2 trang 117-120 - Chân trời sáng tạo

Trang 114 —

Câu 1. Chú ý thu thập cả dữ liệu sơ cấp và thứ cấp để có cái nhìn toàn diện, khách quan về vấn đề nghiên cứu. Chẳng hạn, để nghiên cứu về thói quen đọc sách của học sinh trong nhà trường, bạn có thể thu thập dữ liệu sơ cấp từ sổ ghi chép thông tin học sinh mượn và trả sách của thư viện, phỏng vấn thói quen đọc sách của một số học sinh hoặc dữ liệu thứ cấp từ những công trình nghiên cứu trước đó về thực trạng đọc sách của học sinh hiện nay,...

Trả lời: Việc thu thập cả dữ liệu sơ cấp và thứ cấp là cần thiết để đảm bảo nghiên cứu có cái nhìn toàn diện và khách quan. Dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp từ nguồn gốc, mang tính thời điểm và phản ánh chính xác tình hình hiện tại. Ví dụ, thu thập dữ liệu từ sổ ghi chép thông tin học sinh mượn và trả sách của thư viện giúp xác định số lượng sách được mượn, thể loại sách phổ biến, tần suất mượn sách, ... Dữ liệu thứ cấp, như các công trình nghiên cứu trước, cung cấp bối cảnh, tổng quan và các thông tin đã được phân tích, giúp đặt nghiên cứu trong một khung tham chiếu rộng hơn.

Câu 2. Lưu trữ dữ liệu hệ thống, khoa học bằng cách lập danh mục dữ liệu với đầy đủ thông tin (tên tác giả, năm xuất bản/ công bố, tên dữ liệu, tên nhà xuất bản/ tên tạp chí/ trang web, nội dung cốt lõi/ đóng góp/ hạn chế,... của tài liệu), có thể trích dẫn trực tiếp một số thông tin quan trọng từ dữ liệu hoặc trích dẫn gián tiếp (diễn giải lại các thông tin ấy bằng ngôn ngữ của bạn).

Trả lời: Lưu trữ dữ liệu một cách hệ thống và khoa học là bước quan trọng trong quá trình nghiên cứu. Việc lập danh mục dữ liệu với các thông tin đầy đủ như tên tác giả, năm xuất bản, tên dữ liệu, nhà xuất bản giúp nhà nghiên cứu dễ dàng quản lý và tra cứu thông tin. Điều này không chỉ đảm bảo tính minh bạch mà còn giúp xác thực nguồn gốc của dữ liệu. Khi trích dẫn, nên trích dẫn trực tiếp các thông tin quan trọng để giữ nguyên ý nghĩa và ngữ cảnh, hoặc trích dẫn gián tiếp bằng cách diễn giải lại bằng ngôn ngữ của mình, nhưng cần đảm bảo không làm sai lệch nội dung gốc.

Bước 2: Phác thảo đề cương nghiên cứu

Sau khi thu thập đủ dữ liệu, thông tin, bạn cần đọc kĩ các dữ liệu đó. Tiếp theo, phác thảo đề cương nghiên cứu gồm các phần như: tên đề tài, lí do chọn đề tài, mục đích nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, cơ sở lí thuyết, các dữ liệu cần thu thập, phương pháp thu thập dữ liệu. Trong quá trình thực hiện báo cáo, có thể điều chỉnh đề cương.

Trả lời: Đề cương nghiên cứu là một bản kế hoạch chi tiết cho nghiên cứu, giúp nhà nghiên cứu xác định rõ hướng đi và các bước thực hiện. Các phần chính của đề cương nghiên cứu bao gồm:

• Tên đề tài: Giúp định hướng và xác định phạm vi nghiên cứu.
• Lí do chọn đề tài: Giải thích lý tại sao lại chọn đề tài này, ý nghĩa của nó.
• Mục đích nghiên cứu: Xác định rõ mục tiêu đạt được từ nghiên cứu này.
• Câu hỏi nghiên cứu: Đặt ra các vấn đề cụ thể cần được trả lời thông qua nghiên cứu.
• Cơ sở lí thuyết: Cung cấp nền tảng lý luận và các nghiên cứu trước đó liên quan.
• Các dữ liệu cần thu thập: Xác định loại dữ liệu cần thiết để trả lời câu hỏi nghiên cứu.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Mô tả cách thức thu thập dữ liệu.

Bước 3: Thực hiện nghiên cứu

• Dựa trên các tài liệu đã đọc, phác thảo cơ sở lí thuyết để xác lập căn cứ cho việc khảo sát thực trạng hoặc thực nghiệm giải pháp đề xuất nhằm cải tiến thực trạng.

Trả lời: Dựa trên cơ sở lí thuyết đã phác thảo, nhà nghiên cứu có thể xây dựng khung phân tích và các giả thuyết nghiên cứu. Việc này giúp đảm bảo rằng các dữ liệu được thu thập có định hướng rõ ràng và phục vụ mục tiêu nghiên cứu.

• Để tăng tính khách quan, độ tin cậy cho kết quả nghiên cứu, cần trực tiếp thu thập các dữ liệu liên quan đến đề tài để làm sáng tỏ câu hỏi nghiên cứu như: số liệu thống kê từ khảo sát thực trạng hoặc kết quả thực nghiệm, ý kiến của những người có liên quan đến vấn đề nghiên cứu,... Cần xác định đúng và đủ các loại dữ liệu cần thu thập, trên cơ sở đó lựa chọn, thiết kế công cụ thu thập tương ứng. Ví dụ, nếu khảo sát bằng phiếu thì cần thiết kế phiếu hỏi, hoặc phỏng vấn thì cần chuẩn bị nội dung câu hỏi.

Trả lời: Để đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu, việc thu thập dữ liệu trực tiếp là rất quan trọng. Các dữ liệu này có thể bao gồm:

• Số liệu thống kê: Thu thập từ các khảo sát thực trạng hoặc kết quả thực nghiệm.
• Ý kiến của những người liên quan: Gồm ý kiến từ các chuyên gia, người trong cuộc, hoặc những người bị ảnh hưởng trực tiếp bởi vấn đề nghiên cứu.

Việc lựa chọn phương pháp thu thập dữ liệu phù hợp (phiếu hỏi, phỏng vấn, quan sát,...) tùy thuộc vào loại dữ liệu cần thu thập.

Lưu ý: Tham khảo bảng hướng dẫn xác định công cụ/ cách thức thu thập tương ứng với loại dữ liệu cần cho nghiên cứu đã được trình bày ở Bài 4. Nốt đệm văn học và cảnh quan (Ngữ văn 11, tập một, bộ sách Chân trời sáng tạo).

Trả lời: Để đảm bảo hiệu quả của quá trình thu thập dữ liệu, có thể tham khảo các hướng dẫn đã có trong các tài liệu chuẩn, như bài học liên quan đến việc xác định công cụ và cách thức thu thập dữ liệu phù hợp với từng loại dữ liệu.

• Phân tích, xử lí dữ liệu thu thập được bằng những công cụ phù hợp. Chẳng hạn như có thể phân tích, xử lí các số liệu thống kê bằng cách làm thủ công hoặc sử dụng các phần mềm như Excel, SPSS,...

Trả lời: Phân tích và xử lí dữ liệu là bước quan trọng giúp chuyển đổi dữ liệu thô thành thông tin có ý nghĩa. Các công cụ hỗ trợ:

• Làm thủ công: Thích hợp với dữ liệu nhỏ và đơn giản.
• Phần mềm: Excel, SPSS,... giúp xử lý nhanh chóng và chính xác các số liệu thống kê.

• Sau khi phân tích dữ liệu thì tiến hành lí giải, phân tích, đánh giá, nhận xét về những thông tin thu thập được.

Trả lời: Sau khi phân tích dữ liệu, bước tiếp theo là diễn giải và đánh giá kết quả. Điều này bao gồm:

• Lí giải: Giải thích ý nghĩa của các dữ liệu đã phân tích.
• Phân tích: Rút ra các mối liên hệ, xu hướng từ dữ liệu.
• Đánh giá: Nhận xét tổng quan về kết quả nghiên cứu, so sánh với mục tiêu và giả thuyết nghiên cứu.
• Nhận xét: Đề xuất các giải pháp hoặc hướng nghiên cứu tiếp theo.

Trang 118 — Viết báo cáo nghiên cứu

Câu 1. Trên cơ sở đề cương và các thông tin đã có, tiến hành viết báo cáo kết quả nghiên cứu theo đề cương. Khi viết cần lưu ý:

Trả lời: Khi viết báo cáo kết quả nghiên cứu theo đề cương, cần tuân thủ các yêu cầu sau:

• Tuân thủ các quy định về hình thức trình bày của một báo cáo nghiên cứu.
• Đưa ra nhận xét, đánh giá khách quan dựa trên bằng chứng thu thập được.
• Sử dụng phù hợp trích dẫn, cước chú và phương tiện phi ngôn ngữ để hỗ trợ việc trình bày kết quả. Chú ý thuyết minh cho các phương tiện phi ngôn ngữ.
• Trình bày tài liệu tham khảo đầy đủ và đúng quy cách.

Câu 2. Sau khi viết xong, hãy đọc lại bài viết của mình và chỉnh sửa dựa vào bảng kiểm sau:

Trả lời: Sau khi hoàn thành viết báo cáo, việc kiểm tra và chỉnh sửa là rất quan trọng. Dựa vào bảng kiểm:

Cần kiểm tra từng phương diện:

1. Tóm tắt nội dung:

   • Đảm bảo tóm lược rõ ràng mục tiêu, phương pháp, và phạm vi nghiên cứu.

2. Từ khóa:

   • Liệt kê từ ba đến năm từ khóa chính liên quan đến đề tài.

3. Mở đầu:

   • Giới thiệu vấn đề nghiên cứu.
   • Trình bày lí do chọn đề tài.
   • Nêu rõ nhiệm vụ, mục đích, và câu hỏi nghiên cứu.
   • Mô tả phương pháp và phạm vi nghiên cứu.

4. Cơ sở lí thuyết:

   • Trình bày cơ sở lí thuyết một cách ngắn gọn nhưng đầy đủ.

5. Kết quả nghiên cứu:

   • Trình bày kết quả nghiên cứu một cách rõ ràng.
   • Đưa ra lí giải và bằng chứng cụ thể.
   • Đề xuất giải pháp nếu có.

6. Kết luận:

   • Tóm lược kết quả nghiên cứu.
   • Gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo nếu có.

Bằng cách kiểm tra và chỉnh sửa theo bảng kiểm trên, báo cáo sẽ được hoàn thiện hơn.

Trang 119 — Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội

Câu 1. Trường bạn tổ chức một buổi báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội. Đề tài nghiên cứu của nhóm bạn được chọn để báo cáo. Bạn và các thành viên cần chuẩn bị để thực hiện những nhiệm vụ sau:

Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu của nhóm.

• Nhận xét, đánh giá nội dung và cách thức thuyết trình của các nhóm khác.

Trả lời:

• Để thực hiện nhiệm vụ trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu, cần:

  • Liệt kê đầy đủ, chính xác và trình bày đúng quy cách các tài liệu tham khảo.
  • Sử dụng đa dạng loại tài liệu.
  • Đảm bảo tài liệu tham khảo cập nhật, tin cậy cao.
  • Đề mục rõ ràng, sắp xếp theo trình tự hợp lí.
  • Sử dụng trích dẫn và cước chú phù hợp, đúng quy định.
  • Sử dụng các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ hợp lí, hiệu quả.
  • Dùng ngôn ngữ chính xác, khách quan.
  • Đảm bảo không mắc lỗi chính tả, diễn đạt (dùng từ, viết câu,...).
  • Sử dụng hiệu quả các phương tiện liên kết để tạo sự mạch lạc cho báo cáo.

• Khi nhận xét, đánh giá nội dung và cách thức thuyết trình của các nhóm khác:

  • Tập trung vào nội dung báo cáo: độ chính xác, tính mới, và mức độ phù hợp với đề tài.
  • Đánh giá cách thức thuyết trình: rõ ràng, mạch lạc, sử dụng phương tiện hỗ trợ (nếu có), và khả năng thu hút người nghe.

Câu 2. Khi tham gia buổi trao đổi, bạn sẽ thực hiện một trong hai nhiệm vụ ứng với từng vai cụ thể như sau:

• Người trình bày: Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội của nhóm.
• Người nghe: Nghe và nhận xét, đánh giá nội dung, cách thức thuyết trình của các nhóm khác.

Trả lời:

• Vai người trình bày:

  • Chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung báo cáo, đảm bảo các yêu cầu về tài liệu tham khảo và trình bày.
  • Luyện tập để trình bày tự tin, rõ ràng, và thu hút.
  • Chuẩn bị các phương tiện hỗ trợ (nếu có) để minh họa cho nội dung.

• Vai người nghe:

  • Lắng nghe cẩn thận và ghi chú lại các điểm chính của báo cáo.
  • Khi nhận xét, đánh giá cần khách quan, cụ thể, và mang tính xây dựng.
  • Đặt câu hỏi (nếu có) để làm rõ nội dung hoặc cách thức trình bày.

Trang 120 — Chuẩn bị trình bày và nghe

Câu 1. Trong vai trò người nói, bạn cần:

Xác định đề tài, người nghe, mục đích, không gian và thời gian nói

Đề tài của bài nói cùng một đề tài với bài viết. Người nghe của bạn có thể là giáo viên bộ môn, các bạn cùng lớp, khách mời,.. Mục đích của bài nói là trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội đã thực hiện để người nghe hiểu được vấn đề và thuyết phục người nghe về kết quả của đề tài nghiên cứu. Vì vậy, bạn cần xác định mình sẽ nói ở đâu, trong thời gian bao lâu để đạt được mục đích nói.

Trả lời:

• Đề tài của bài nói: Cùng một đề tài với bài viết.
• Người nghe: Giáo viên bộ môn, các bạn cùng lớp, khách mời,..
• Mục đích: Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội.
• Không gian: Cần xác định cụ thể (ví dụ: phòng học, hội trường,..).
• Thời gian: Cần xác định cụ thể (ví dụ: bao nhiêu phút).

Câu 2. Tìm ý và lập dàn ý

Bạn hãy chuyển nội dung của bài viết thành dàn ý của bài trình bày, bằng cách:

• Lựa chọn những nội dung quan trọng nhất cần giới thiệu: Tên đề tài, lí do chọn đề tài, câu hỏi, mục đích, phương pháp và kết quả nghiên cứu.

• Tóm tắt nội dung báo cáo dưới dạng sơ đồ hoặc dàn ý.

• Chuẩn bị các phương tiện phi ngôn ngữ hỗ trợ phù hợp (sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh,...) để làm rõ kết quả nghiên cứu.

• Dự kiến những vấn đề mà người nghe có thể phản biện, yêu cầu làm rõ thêm và dự kiến câu trả lời.

• Xác định thời gian báo cáo dự kiến cho từng nội dung để có phương án trình bày phù hợp.

Trả lời:

• Lựa chọn nội dung quan trọng:

  • Tên đề tài.
  • Lí do chọn đề tài.
  • Câu hỏi nghiên cứu.
  • Mục đích nghiên cứu.
  • Phương pháp nghiên cứu.
  • Kết quả nghiên cứu.

• Tóm tắt nội dung:

  • Dùng sơ đồ hoặc dàn ý để trình bày ngắn gọn.

• Phương tiện hỗ trợ:

  • Sử dụng sơ đồ, biểu đồ, hình ảnh để minh họa.

• Dự kiến phản biện:

  • Dự đoán các câu hỏi và chuẩn bị câu trả lời.

• Thời gian trình bày:

  • Phân bổ thời gian cho từng phần nội dung.

Câu 3. Luyện tập

Bạn dựa vào bảng kiểm kĩ năng trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội bên dưới để luyện tập.

Trong vai trò người nghe, bạn cần:

• Tìm hiểu về vấn đề nghiên cứu sẽ được nghe báo cáo.

• Chuẩn bị giấy, bút để ghi chép nội dung bài báo cáo kết quả nghiên cứu.

• Xác định những vấn đề muốn tìm hiểu thêm về kết quả nghiên cứu.

Trả lời:

• Vai trò người nghe:
  • Tìm hiểu trước về vấn đề nghiên cứu.
  • Chuẩn bị công cụ ghi chép (giấy, bút).
  • Xác định các vấn đề cần làm rõ thêm.

Câu 4. Bước 2: Trình bày và nghe, nắm bắt nội dung, quan điểm của bài thuyết trình

Xem lại hướng dẫn về cách thức trình bày và cách thức nghe và nhận xét, đánh giá nội dung và cách thức thuyết trình ở Bài 2 (Ngữ văn 12, tập một).

Trả lời:

• Trình bày:
  • Áp dụng hướng dẫn từ Bài 2, tập một.
• Nghe và nhận xét:
  • Lắng nghe và ghi nhận nội dung chính.
  • Đánh giá cách trình bày và nội dung.