Soạn Ngữ Văn 12 Tập 2 trang 118-121 - Cánh diều

Trang 120 — Văn học Việt Nam

Câu 1. Phân tích một biểu hiện về mối quan hệ giữa bối cảnh lịch sử và văn học trong văn học giai đoạn từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XVII.

Trả lời: Văn học giai đoạn từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XVII chịu sự ảnh hưởng sâu sắc của bối cảnh lịch sử. Trong giai đoạn này, đất nước trải qua nhiều biến động lớn với các triều đại như Đinh, Lê, Lý, Trần. Những sự kiện lịch sử này đã định hình nên nội dung và nghệ thuật của văn học.

• Bối cảnh lịch sử: Đất nước độc lập, tự chủ, văn hóa phát triển mạnh mẽ.
• Biểu hiện trong văn học:
  • Văn học phát triển với nhiều thể loại mới như thơ, văn xuôi, sử thi.
  • Nội dung mang tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, như trong tác phẩm Chinh phụ ngâm (Đặng Trần Côn), Truyện Kiều (Nguyễn Du).

Câu 2. Đặc điểm của chủ nghĩa nhân đạo trong văn học từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX là gì? Bằng các tác phẩm mà em đã học, hãy làm sáng tỏ đặc điểm đó.

Trả lời: Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học từ thế kỉ XVIII đến nửa đầu thế kỉ XIX thể hiện qua các đặc điểm:

• Tôn trọng và đề cao giá trị con người: Văn học hướng đến những vấn đề xã hội, tình cảm con người.
• Đồng cảm với người dân: Thể hiện sự quan tâm đến cuộc sống, số phận người dân.

Ví dụ:

• Trong Truyện Kiều (Nguyễn Du): "Kiều" là hình tượng người phụ nữ đáng thương, bị xã hội vùi dập. Nguyễn Du thể hiện sự cảm thông sâu sắc: "Có tài mà chi ...".
• Lục Vân Tiên (Nguyễn Đình Chiểu): Đề cao tinh thần nhân nghĩa, phẩm chất con người.

Câu 3. Hãy chuyển bảng viết về văn học từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX thành bảng tổng kết với những nội dung dưới đây:

Trang 119 — Văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến nay

Câu hỏi:

Trả lời:

Tuy nhiên, nội dung trong trang có thể được sử dụng để trả lời các câu hỏi liên quan đến văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945.

Nếu có câu hỏi như:

• Câu hỏi tiềm năng:
  • Nêu bối cảnh lịch sử của xã hội Việt Nam trong giai đoạn từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945.
  • Trình bày những đặc điểm chính của văn học Việt Nam trong giai đoạn này.

Trả lời:

• Bối cảnh lịch sử:

  • Trong giai đoạn này, thực dân Pháp đã hoàn tất việc xâm chiếm Việt Nam. Xã hội có những chuyển biến sâu sắc trên tất cả các mặt từ chính trị đến kinh tế, văn hóa theo chiều hướng thoát dần khỏi những ảnh hưởng của xã hội phong kiến để mở rộng tiếp nhận văn hóa, văn minh phương Tây mà trước hết là từ Pháp. Sự xâm chiếm của thực dân Pháp dẫn đến những xung đột dân tộc (thực dân - thuộc địa), xung đột giai cấp (tư sản - vô sản), xung đột văn hóa (cũ - mới), dẫn đến sự phân hóa thành những khuynh hướng tư tưởng khác nhau. Ảnh hưởng của tư tưởng vô sản và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản ngày càng mạnh mẽ trong xã hội, nhất là trong giai cấp công nhân và tầng lớp lao động.

• Đặc điểm văn học:

  • Văn học đổi mới theo hướng hiện đại hóa. Khái niệm hiện đại hóa được hiểu theo nghĩa văn học thoát ra khỏi hệ thống thi pháp văn học trung đại và đổi mới theo hình thức văn học phương Tây; hình thức thể loại không bị khuôn trong tính quy phạm chặt chẽ mà trước đây; ngôn ngữ không nhiều diễn, không thiên về biểu tượng, ước lệ mà chú trọng tự nhiên và giàu chất hiện thực của đời sống; chú trọng yếu tố cá nhân trong sáng tác...

  • Văn học hình thành hai bộ phận và phân hóa thành nhiều xu hướng: bộ phận văn học hợp pháp, công khai (không bị thực dân Pháp cấm đoán) với hai xu hướng chính là văn học hiện thực và văn học lãng mạn; bộ phận văn học bất hợp pháp, không công khai (thơ văn yêu nước, cách mạng). Các bộ phận, các xu hướng văn học vừa khác biệt, vừa tranh chấp với nhau về khuynh hướng tư tưởng và quan điểm nghệ thuật vừa tác động lẫn nhau, bổ sung cho nhau cùng phát triển.

  • Ở phương diện nội dung, truyền thống yêu nước của dân tộc tiếp tục được phát huy, đồng thời có sự tiếp thu những luồng tư tưởng mới: nước gắn liền với dân, tinh thần yêu nước gắn liền với đấu tranh cách mạng. Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học thời kì này vẫn tiếp tục truyền thống nhân đạo của dân tộc Việt Nam, đồng thời có sự ảnh hưởng mạnh mẽ của tinh thần dân chủ: sự thức tỉnh về ý thức cá nhân của người cầm bút, đối tượng chú yếu của văn học là những con người bình thường trong xã hội, cảm thương trước những số phận, những hạng người thấp bé, đau khổ, phê phán xã hội thực dân phong kiến trên lập trường nhân bản về quyền sống tự do, hạnh phúc, lương thiện,... của mỗi người.