Trang 119 — Thực hành viết
Câu 1. Trước hết, cần xác định vị thế của bản thân khi viết bài phát biểu. Có thể viết với tư cách là người hưởng ứng (đồng tình, ủng hộ) một phong trào hoặc một hoạt động xã hội do một tổ chức hay cá nhân khác phát động (khởi xướng). Cũng có thể viết với tư cách là người phát động, khởi xướng phong trào hoặc hoạt động đó. Dù với tư cách gì thì bài viết của bạn cũng phải gắn với nhu cầu giải quyết những vấn đề bức thiết của đời sống và đòi hỏi sự quan tâm, hưởng ứng của đông đảo công chúng. Đây là điểm khác biệt đáng kể giữa đề tài của bài viết này với đề tài của những bài văn nghị luận thông thường mà bạn đã từng viết. Có thể tham khảo một số vấn đề sau để triển khai bài viết: Hưởng ứng phong trào "lối sống xanh" để giảm thiểu tác động tiêu cực của con người đến môi trường; Hưởng ứng ngày Quốc tế Tiếng mẹ đề; Hưởng ứng ngày Hội đọc sách; Hãy tham gia trồng cây để trả lại màu xanh cho quê hương; Hãy cùng nhau hành động chống bạo lực học đường.
Trả lời:
- Xác định vị thế của bản thân (người hưởng ứng hoặc người phát động).
- Bài viết cần gắn với vấn đề bức thiết của đời sống.
- Bài viết hướng đến giải quyết vấn đề và kêu gọi sự hưởng ứng.
Câu 2. Tìm ý, lập dàn ý
Tìm ý
Đọc lướt một lần nữa bài viết tham khảo, chú ý đến cấu trúc và trình tự triển khai các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng trong văn bản, tự đặt một số câu hỏi theo gợi ý sau để tìm ý:
- Phong trào hoặc hoạt động xã hội được đề cập trong bài viết nhằm giải quyết vấn đề bức thiết gì của đời sống? Bạn viết bài này với tư cách gì (hưởng ứng hay phát động) và hướng đến đối tượng nào?
Trả lời:
Phong trào hoặc hoạt động xã hội: cần xác định vấn đề bức thiết.
Xác định tư cách (hưởng ứng hay phát động) và đối tượng hướng đến.
Đọc bài viết tham khảo, có thể thấy tác giả đặt vấn đề rất rõ ràng: "Cần phải có sự cam kết, nguồn lực và hành động để đánh bại căn bệnh HIV/AIDS". Đối tượng hướng đến là chính phủ các nước, các công ty, nhóm từ thiện, tổ chức phi chính phủ.
Trả lời:
- Vấn đề bức thiết: Đánh bại căn bệnh HIV/AIDS.
- Đối tượng: Chính phủ các nước, các công ty, nhóm từ thiện, tổ chức phi chính phủ.
Trang 124 —
Câu hỏi:
- Vì sao mọi người cần quan tâm đến phong trào hoặc hoạt động mà bạn đề cập? Nó có tầm quan trọng và tính cấp thiết như thế nào? Làm thế nào để thuyết phục mọi người tin điều đó?
Trả lời: Việc trả lời những câu hỏi này giúp bạn chuyển tải được thông điệp một cách mạnh mẽ đến người tiếp nhận và thu hút sự quan tâm của họ. Để thuyết phục đối tượng tiếp nhận, tác giả viết tham khảo đã mô tả tình trạng "dịch HIV/AIDS vẫn hoành hành", "trong năm qua, mỗi phút đồng hồ của một ngày trôi đi, có khoảng mười người bị nhiễm HIV".
- Đối tượng mà bài viết hướng đến cần phải làm gì để hưởng ứng hoặc đáp lại lời kêu gọi của bạn?
Trong bài viết, Cô-phi An-nan kêu gọi: "Hãy cùng tôi đánh đổ các thành lũy của sự im lặng, kì thị và phân biệt đối xử đang vây quanh bệnh dịch này." Trong bài viết của mình, bạn có thể kêu gọi người đọc thay đổi nhận thức hoặc có hành động tức thời và mạnh mẽ.
- Những lí lẽ và bằng chứng nào cần được huy động?
Bài viết tham khảo triển khai mạch các ý theo logic tường minh và đơn giản: Ngân sách dành cho phòng chống HIV/AIDS đã được tăng lên một cách đáng kể nhưng dịch HIV/AIDS vẫn hoành hành. Thế giới đã bị chậm trễ trong việc chống dịch bệnh. Chúng ta cần phải nỗ lực nhiều hơn nữa. Các bằng chứng là những sự việc thực tế và số liệu thống kê cụ thể.
Về phần mình, bạn có thể sử dụng những loại bằng chứng phổ biến như: bằng chứng lấy từ sự việc thực tế mà người viết chứng kiến; bằng chứng lấy từ các nghiên cứu khoa học; bằng chứng dựa trên niềm tin được công nhận rộng rãi; bằng chứng dựa trên ý kiến của chuyên gia; bằng chứng lấy từ số liệu thống kê, thông tin được lượng hóa;... Các bằng chứng cần sát hợp, đáng tin cậy và được lấy từ nhiều nguồn khác nhau để lí lẽ của bạn có sức thuyết phục.
- Liệu có ý kiến trái ngược với quan điểm mà bạn nêu ra hay không? Có thể phản bác ý kiến đó như thế nào?
Khi phát đi thông điệp về phòng chống HIV/AIDS, Cô-phi An-nan đã tính đến khả năng có người cho rằng có những thách thức khác cấp bách hơn việc phòng chống HIV/AIDS hay chỉ cần giữ khoảng cách, tránh xa các bệnh nhân AIDS. Khi kêu gọi mọi người hành động cho một mục tiêu cao cả nào đó, chúng ta cũng cần tính đến khả năng không phải ai cũng đồng ý với mình, vì vậy cần có lí lẽ, bằng chứng để đối thoại với họ.
- Những yếu tố bổ trợ nào (thuyết minh, biểu cảm,...) cần được sử dụng để tăng cường sức thuyết phục cho bài viết?
Khi nói đến nạn nhân của HIV/AIDS, tác giả tập trung vào đối tượng là phụ nữ và trẻ em nhằm tác động mạnh mẽ đến tình cảm, cảm xúc của người tiếp nhận. Về phần mình, bạn cần lựa chọn những yếu tố bổ trợ phù hợp, đó có thể là một mẫu chuyện ngắn, một chi tiết gây xúc động cho người đọc,...
Trang 121 — Lập dàn ý và viết
Câu 1. Lập dàn ý
Mở bài: Nêu phong trào hoặc hoạt động xã hội mà người viết hướng ứng hoặc muốn phát động và nói rõ tầm quan trọng, tính cấp bách của nó.
Thân bài:
- Trình bày hệ thống luận điểm, lí lẽ và bằng chứng để thuyết phục người đọc.
- Nêu được ý kiến trái chiều có thể có về vấn đề được bàn luận.
- Sử dụng các yếu tố thuyết minh và biểu cảm.
Kết bài: Thể hiện thông điệp (hướng ứng hoặc kêu gọi) dưới dạng những câu nói ngắn gọn và mạnh mẽ, thúc giục người tiếp nhận thay đổi nhận thức hoặc có hành động đáp ứng phù hợp.
Câu 2. Viết
Bài phát biểu trong một buổi lễ phát động đòi hỏi tính hùng biện cao, vì vậy, cần có cách mở đầu thu hút được sự chú ý của người đọc. Cách thông dụng là mở đầu bằng việc đặt một câu hỏi nêu vấn đề, kể một mẫu chuyện để dẫn dắt vào vấn đề hoặc đưa ra một kết quả nghiên cứu kèm theo số liệu thống kê. Để thông điệp không bị bỏ qua hay lãng quên, cần có kết bài gây ấn tượng đối với người đọc.
Chú ý điều tiết nhằm đảm bảo nội dung vừa đủ, phù hợp với thời gian để đọc trước công chúng (nếu bài phát biểu được đọc trong một buổi lễ) hoặc duy trì được hứng thú của người đọc (nếu bài phát biểu được phổ biến dưới hình thức văn bản viết).
Ngôn ngữ sử dụng trong bài (bao gồm cả cách xưng hô) cần phù hợp với mục đích và đối tượng mà bạn muốn kêu gọi. Việc dùng một số câu cầu khiến có thể phù hợp trong bài phát biểu, góp phần làm cho lời kêu gọi trở nên mạnh mẽ.
Câu 3. Chỉnh sửa, hoàn thiện
- Đọc lại bài viết, đối chiếu với yêu cầu của kiểu bài và dàn ý đã lập để chỉnh sửa, hoàn thiện. Cụ thể:
- Rà soát cấu trúc và nội dung chung của văn bản; đảm bảo bài viết có đủ ba phần, mỗi phần đều được triển khai đáp ứng yêu cầu đã được nêu trong dàn ý và trong phần Viết.
- Kiểm tra hệ thống lí lẽ, bằng chứng để đáp ứng yêu cầu chính xác, tin cậy, thích hợp, đầy đủ.
- Xem xét phong cách văn bản để đảm bảo tính trang trọng, có cách xưng hô phù hợp với vị thế của người viết trong quan hệ với đối tượng tiếp nhận; tránh những lời kêu gọi đại ngôn hoặc cách nói sáo rỗng, cụ mọn.
- Rà soát lỗi chính tả, dùng từ ngữ, đặt câu; lỗi về mạch lạc và liên kết trong mỗi đoạn văn và giữa các đoạn văn.
Trang 126 — Thuyết trình về một vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước
Câu 1. Nêu được vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước.
Trả lời: Vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước có thể là: "Vấn đề sản xuất nông sản sạch". Đây là một vấn đề quan trọng vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người dân và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Câu 2. Trình bày rõ vấn đề trên cả hai phương diện (cơ hội và thách thức), thể hiện được mối quan hệ qua lại giữa cơ hội và thách thức: trong cơ hội có thể có thách thức, trong thách thức có thể có cơ hội; sử dụng hiệu quả các lí lẽ và bằng chứng để chứng minh cho mỗi phương diện.
Trả lời: Vấn đề sản xuất nông sản sạch mang lại cơ hội:
- Nâng cao chất lượng sức khỏe cho người dân.
- Tăng cường khả năng cạnh tranh của nông sản trên thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, cũng đặt ra thách thức:
- Yêu cầu đầu tư lớn về công nghệ và kỹ thuật.
- Cần có sự thay đổi trong nhận thức và phương pháp sản xuất của nông dân.
Mối quan hệ giữa cơ hội và thách thức ở đây là: để phát huy cơ hội, cần phải vượt qua thách thức bằng cách đầu tư vào công nghệ, nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân.
Câu 3. Đề xuất được giải pháp để tăng cường cơ hội, vượt qua thách thức, góp phần đưa đất nước phát triển.
Trả lời: Một giải pháp để tăng cường cơ hội và vượt qua thách thức trong sản xuất nông sản sạch là:
- Đầu tư vào công nghệ sạch: Áp dụng các công nghệ tưới tiêu thông minh, sử dụng giống cây trồng cải tiến.
- Nâng cao nhận thức: Tổ chức các chương trình đào tạo cho nông dân về lợi ích và phương pháp sản xuất nông sản sạch.
Câu 4. Rút ra được ý nghĩa của việc thuyết trình: nâng cao nhận thức của mỗi người về những vấn đề có liên quan đến sự phát triển của đất nước.
Trả lời: Việc thuyết trình về vấn đề cơ hội và thách thức đối với đất nước giúp nâng cao nhận thức của mỗi người về tầm quan trọng của việc sản xuất và tiêu thụ nông sản sạch. Điều này không chỉ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.
Chuẩn bị nói
Lựa chọn đề tài
Bạn cần lựa chọn một vấn đề thực sự có ý nghĩa đối với đất nước trong bối cảnh hiện nay, chẳng hạn:
- Vấn đề sản xuất nông sản sạch
- Phát triển du lịch bền vững
- Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào một số lĩnh vực đời sống
- Tác động của quá trình đô thị hóa
Tìm ý và sắp xếp ý
Sau khi xác định được vấn đề, cần tìm ý và xây dựng dàn ý cho bài thuyết trình. Để có hướng tìm ý, hãy nêu một số câu hỏi đi sâu vào các mặt của vấn đề:
- Bản chất của vấn đề là gì?
- Vấn đề mang lại cơ hội hay đặt ra thách thức cho đất nước hoặc có tác động trên cả hai phương diện?
- Hai phương diện đó (cơ hội và thách thức) cần được trình bày như thế nào? Những lí lẽ, bằng chứng nào có thể dùng để chứng minh?
- Cần làm gì để phát huy cơ hội và vượt qua thách thức mà vấn đề đặt ra?
Thực hành nói
- Mở đầu: Nêu vấn đề liên quan đến cơ hội và thách thức đối với đất nước. Việc giới thiệu vấn đề để thuyết trình có thể thực hiện bằng nhiều cách: kể một câu chuyện nhỏ, tóm lược