Trang 127 — Củng cố, mở rộng

Câu 1. So sánh đặc trưng của văn bản tự sự, trữ tình và kịch được thể hiện trong Vội vàng (Xuân Diệu), Trở về (O-ri-tê-minh-uen), Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ).

Trả lời:

Văn học là một phần quan trọng của văn hóa và đời sống con người. Trong chương trình văn học lớp 12, ba tác phẩm Vội vàng, Trở về và Hồn Trương Ba, da hàng thịt đại diện cho ba thể loại văn học chính: tự sự, trữ tình và kịch.

  • Văn bản tự sự: Là văn bản kể chuyện, thường có cốt truyện, nhân vật, tình huống. Đặc trưng:

    • "Yêu cầu về ngữ điệu, câu văn và cách triển khai mạch ý phù hợp với việc kể chuyện."
    • Cốt truyện, nhân vật là yếu tố quan trọng.

  • Văn bản trữ tình: Là văn bản biểu đạt cảm xúc, suy nghĩ của người viết. Đặc trưng:

    • "Tập trung vào thế giới nội tâm, cảm xúc của con người."
    • Ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc điệu.

  • Văn bản kịch: Là văn bản đối thoại, xây dựng tình huống, tính cách nhân vật qua lời nói và hành động. Đặc trưng:

    • "Nhấn mạnh vào hành động, xung đột của nhân vật."
    • Đối thoại ngắn gọn, súc tích.

Ba tác phẩm đã phản ánh đặc trưng của mỗi thể loại:

  • Vội vàng (trữ tình) thể hiện tâm trạng vội vàng, xót xa của Xuân Diệu trước vẻ đẹp chóng tàn của đời người, đời hoa.
  • Trở về (tự sự) kể về một câu chuyện trở về quê hương, gợi lên những cảm xúc về quê hương và con người.
  • Hồn Trương Ba, da hàng thịt (kịch) đặt vấn đề về bản chất con người, xung đột giữa cái thiện và cái ác.

Câu 2. Phân tích giá trị của văn học được thể hiện trong các văn bản trên.

Trả lời:

Giá trị của văn học được thể hiện qua các văn bản trên bao gồm:

  1. Giá trị tư tưởng:

    • Văn học giúp con người nhận thức sâu sắc hơn về cuộc sống, về con người và bản thân.
    • Ví dụ: Hồn Trương Ba, da hàng thịt đặt vấn đề về bản sắc, về sự sống và cái chết.

  2. Giá trị thẩm mỹ:

    • Văn học mang đến cho người đọc những trải nghiệm thẩm mỹ, giúp con người cảm nhận cuộc sống một cách tinh tế hơn.
    • Ví dụ: Vội vàng với ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc điệu.

  3. Giá trị giáo dục:

    • Văn học góp phần giáo dục con người về đạo đức, lối sống.
    • Ví dụ: Trở về gợi lên những suy nghĩ về quê hương, về trách nhiệm của con người.

Câu 3. Tìm đọc một số văn bản nghị luận về giá trị của văn học đối với đời sống con người. Tóm tắt các quan điểm, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng được tác giả sử dụng trong văn bản.

Trả lời:

Một số văn bản nghị luận về giá trị của văn học đối với đời sống con người:

  • Hoàng tử bé của Antoine de Saint-Exupéry:

    • Quan điểm: Văn học giúp con người hiểu sâu sắc về cuộc sống và bản thân.
    • Luận điểm: Văn học là cầu nối giữa con người với thế giới xung quanh.

  • Giá trị của văn học:

    • Luận điểm: Văn học phản ánh hiện thực và giáo dục con người.

Câu 4. Lập dàn ý chi tiết cho bài phát biểu nhân một trong những sự kiện sau:

  • Lễ phát động phong trào quyên góp sách cho thư viện trường học
  • Lễ phát động phong trào làm sạch đường phố
  • Lễ phát động tuần lễ Nói không với kì thị giới

Trả lời:

Lễ phát động phong trào quyên góp sách cho thư viện trường học:

  1. Mở đầu:

    • Giới thiệu sự kiện.
    • Ý nghĩa của việc đọc sách.

  2. Thân bài:

    • Thư viện là nơi quan trọng để học tập và nghiên cứu.
    • Hiện trạng thiếu sách trong thư viện.
    • Lợi ích của việc quyên góp sách:
      • Giúp mở rộng kiến thức.
      • Khuyến khích thói quen đọc.

  3. Kết thúc:

    • Kêu gọi tham gia.

Câu 5. Tổ chức một buổi thuyết trình về những suy nghĩ, lựa chọn của thế hệ trẻ trong tương lai trước những cơ hội và thách thức của đất nước.

Trả lời:

Dàn ý:

  1. Mở đầu:

    • Giới thiệu vấn đề.

  2. Thân bài:

    • Cơ hội:
      • Sự phát triển công nghệ.
      • Hội nhập quốc tế.
    • Thách thức:
      • Môi trường.
      • Sự bất bình đẳng.

  3. Kết thúc:

    • Vai trò của thế hệ trẻ.

Trao đổi, đánh giá:

  • Người nghe có thể nhận xét về sự cần thiết của vấn đề thuyết trình, độ chính xác của các thông tin; tính thuyết phục của các lí lẽ, bằng chứng; cách sử dụng ngôn ngữ và các yếu tố phi ngôn ngữ của người nói. Nếu có nội dung nào chưa rõ, có thể yêu cầu người nói giải thích thêm.

  • Người nói cần làm rõ một số chi tiết trong bài nói theo yêu cầu của người nghe, trao đổi lại các ý kiến đánh giá về nội dung và cách thực hiện bài thuyết trình.

Trang 128 — Khúc đồng quê

Câu hỏi:

  • Một số điều cần lưu ý khi đọc văn bản:
    • Phân tích giọng điệu của người trần thuật xưng "tôi" và mạch liên kết các sự kiện.
    • Chú ý đến sức gợi của những chi tiết dệt nên "khúc đồng quê" của kí ức.
    • Hiểu được giá trị, ý nghĩa của văn chương trong việc làm giàu nội tâm, nuôi dưỡng không gian tinh thần riêng ở mỗi con người.

Trả lời:

  • Các yêu cầu trên nhằm hướng dẫn cách đọc hiểu văn bản "Khúc đồng quê" một cách hiệu quả, giúp người đọc:
    • Hiểu rõ giọng điệu của người trần thuật xưng "tôi", nhận ra sự hòa quyện giữa sự kiện và suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật.
    • Nhận diện chi tiết nghệ thuật mang tính gợi hình, gợi cảm, tạo nên bức tranh sống động về "khúc đồng quê" trong kí ức.
    • Thấy được giá trị của văn chương trong việc làm giàu thêm nội tâm, tạo ra không gian riêng tư, sâu sắc cho mỗi người.

Phân tích chi tiết

  1. Giọng điệu của người trần thuật xưng "tôi" và mạch liên kết các sự kiện:

    • Giọng điệu của "tôi" trong đoạn trích là giọng điệu hoài niệm, nhẹ nhàng, sâu lắng.
    • Mạch liên kết các sự kiện:
      • Thời gian: "Tôi ở một cái làng mà thời gian dường như không trôi" → Kỉ niệm được hồi tưởng từ cảm giác thời gian dường như đứng yên.
      • Không gian: "sông Chu giặt", "đồng sông trôi" → Không gian quen thuộc, gần gũi.
      • Sự kiện:
        • "đập lúa, quạt lúa, phoi thóc" → Cảnh đồng quê trong mùa thu hoạch.
        • "buổi sáng tôi thường ra sông Chu giặt" → Hoạt động thường ngày.

    Ví dụ:

    • "Tôi ở một cái làng mà thời gian dường như không trôi, khí hậu Thanh Hoá ôn hoà tới mức nhớ lại, tôi không còn nhận thức gì về xuân hạ thu đông."
    • "Buổi sáng tôi thường ra sông Chu giặt."

  2. Sức gợi của những chi tiết dệt nên "khúc đồng quê" của kí ức:

    • Chi tiết gợi hình:

      • "đụn rơm cao trong vườn", "những đống rạ", "cọng rơm xép và ướt do sương đêm dần dần gợi nhau nở ra" → Hình ảnh mùa thu hoạch lúa.
      • "sông Chu giặt", "ít bọt, củi khô, bèo và rong rêu" → Hình ảnh thiên nhiên bình dị.

    • Chi tiết gợi cảm:

      • "sương đêm dần dần gợi nhau nở ra" → Sức sống tiềm tàng của thiên nhiên.

    Ví dụ:

    • "sương đêm dần dần gợi nhau nở ra, rổ từng cụm một dưới ánh mặt trời."

  3. Giá trị, ý nghĩa của văn chương:

    • Văn chương giúp người đọc hiểu sâu hơn về giá trị của cuộc sống bình dị, gần gũi.
    • Nuôi dưỡng tinh thần, tình yêu với thiên nhiên, quê hương.

    Ví dụ:

    • "Hiểu được giá trị, ý nghĩa của văn chương trong việc làm giàu nội tâm, nuôi dưỡng không gian tinh thần riêng ở mỗi con người."

Trang 130 — Cô bé nhìn mưa

Câu hỏi không được nêu rõ trong đoạn trích.

Trả lời:

Tuy nhiên, nếu phải đưa ra một câu hỏi phù hợp với nội dung, có thể là:

Câu 1. Nêu hoàn cảnh sống và những ảnh hưởng ban đầu của tác giả với những âm thanh của chiến tranh.

Trả lời: Tác giả sống gần như một mình, giữa một dòng quê yên tĩnh, nhưng thường xuyên nghe vang lại từ xa, âm hưởng của một cuộc sống khác. Âm thanh của chiến tranh đến với tôi thường là muộn, qua những bài hát mang tên những trân đánh, tôi nghe được nhờ cái đài bé tí của ba tôi, thời ấy có đài đã là rất đặc biệt. Khi đài ba tôi phát bài: "Sông Lô, nước đục trời trong..." trận đánh hẳn đã qua lâu rồi, dù sao câu hát cũng vẫn thật đẹp chính ở chỗ nó đảo lại trật tự thông thường của màu sắc: nước thường trong và trời thường vẫn mây (tôi nghe sai câu hát).

Câu 2. Phân tích cách tác giả tiếp thu và hóa thân vào các nhân vật trong tác phẩm.

Trả lời: Tác giả đã tiếp thu và hóa thân vào các nhân vật trong tác phẩm một cách sâu sắc. Hằng ngày đi lang thang trên đê Yên Lô, tôi ôn lại những truyện tôi vừa đọc. Bằng những con đường khác nhau, sách lại về trong nhà tôi, phần lớn là sách Pháp: tiểu thuyết Pháp, nhất là tiểu thuyết Nga (thời kì này là của Liên Xô) dịch ra tiếng Pháp: Pa-ri thất thủ của Ê-ren-bua (Ehrenburg), Người mẹ của Go-ro-ki (Gorky), Thép đã tôi thế đấy của A-to-rốp-xki (Ostrovsky), Đội Cận vệ trẻ của Pha-đê-ép (Fadéev),... Các nhân vật anh hùng trẻ tuổi của thời cách mạng Nga đã nhiễm nhiên trung khít với nhân vật anh hùng của chủ nghĩa lãng mạn Pháp thậm chí với hoàng từ xứ Đan Mạch, người tôi "tôn thờ" từ khi còn rất ít tuổi; cũng vẫn những gương mặt xanh xao, những tâm hồn cao quý. Nhưng Pa-ven Coóc-sa-ghin (Pavel Korchagin) không còn do dự như Hăm-lét (Hamlet) và Ô-phê-li-a (Ophelia) thay vì tự vẫn đã trở thành Li-da (Lisa) thanh mảnh và kiên nghị.

Câu 3. Xác định và phân tích ý nghĩa của câu nói: "Những “tiểu thuyết” của tôi chỉ đứng lại ở bước phối thai của thể loại, nó giống những khúc đồng quê “hướng tới một lí tưởng về sự đơn sơ vô tôi”.

Trả lời: Câu nói trên cho thấy rằng những câu chuyện của tác giả chỉ mới dừng lại ở bước đầu, chưa phát triển thành một tác phẩm hoàn chỉnh. Tác giả tự nhận thức được hạn chế của mình và so sánh chúng với những khúc đồng quê, hướng tới sự đơn sơ và vô tư.

Câu 4. Nêu ý nghĩa của đoạn văn: "Thực sự cuốn tiểu thuyết thời tuổi trẻ của tôi cũng chưa phải là một tiểu thuyết, mà mới chỉ là một khúc đồng quê – ở đấy thậm chí không có mục đồng và những đàn cưu – có lẽ nó chỉ có chung một điểm với các khúc nhạc đồng quê hay các tiểu thuyết điền viên: đó là môt tưởng về một cái gì đó giản dị và ngày thơ, trong trắng."

Trả lời: Đoạn văn trên cho thấy rằng tác giả nhận thức được rằng những câu chuyện của mình chưa phải là một tiểu thuyết hoàn chỉnh, mà chỉ là một khúc đồng quê đơn sơ. Tác giả so sánh với các khúc nhạc đồng quê và tiểu thuyết điền viên, nhấn mạnh ý tưởng về sự giản dị và trong trắng.