Trang 13 — Đọc kết nối chủ điểm SAN-VA-ĐO ĐA-LI (SALVADOR DALÍ) VÀ SỰ DẠI DẪNG CỦA KÍ ỨC

6. Nêu cảm nhận của bạn về hình tượng nhà thơ Lor-ca được thể hiện trong bài thơ.

Trả lời: Hình tượng nhà thơ Lor-ca trong bài thơ được thể hiện qua giọng điệu trầm lắng, sự liên tưởng phong phú và hình ảnh ẩn dụ. Nhà thơ Thanh Thảo đã khắc họa Lor-ca như một biểu tượng của sự sáng tạo, nghệ thuật và cả sự tận tục trong niềm đam mê nghệ thuật. Hình tượng này không chỉ phản ánh sự nghiệp của Lor-ca mà còn gợi lên những suy ngẫm sâu lắng về mối quan hệ giữa cái chết và sự sáng tạo.

7. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là gì?

Trả lời: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là sự ngưỡng mộ và tiếc nuối dành cho nhà thơ Lor-ca, một biểu tượng của nghệ thuật Tây Ban Nha. Bài thơ thể hiện sự trân trọng đối với một tài năng nghệ thuật đã bị gián đoạn bởi cái chết.

8. Xác định chủ đề và thông điệp của bài thơ. Chủ đề và thông điệp đó được thể hiện thông qua những biện pháp tu từ nào?

Trả lời:

  • Chủ đề: Bài thơ tập trung vào việc tái hiện hình tượng Lor-ca và suy ngẫm về sự ra đi của ông.
  • Thông điệp: Thông điệp của bài thơ là sự trân trọng dành cho những giá trị nghệ thuật bất hủ và sự hy sinh của người nghệ sĩ vì nghệ thuật.

Những biện pháp tu từ được sử dụng:

  • Liên tưởng và ẩn dụ: Hình ảnh Lor-ca được thể hiện qua những liên tưởng phong phú, biến hiện trong giấc mơ, trong âm nhạc và hội họa.
  • Hình ảnh tượng trưng: Sử dụng hình ảnh mang tính biểu cảm để nói về số phận và tài năng của Lor-ca.

Việc sử dụng các biện pháp tu từ này giúp bài thơ trở nên giàu hình ảnh và cảm xúc, từ đó khắc họa rõ nét chủ đề và thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.

Trang 14 — Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Văn bản trên đề cập đến những chi tiết nào trong bức tranh Sự dai dẳng của kí ức? Đặc trưng và ý nghĩa của các chi tiết đó là gì?

Trả lời:

Văn bản trên đề cập đến các chi tiết trong bức tranh "Sự dai dẳng của kí ức" của Đa-li như sau:

  1. Hình ảnh phi lí rõ ràng và sự trau chuốt tỉ mỉ:

    • Văn bản ghi: "Là một hình ảnh phi lí rò ràng, Sự dai dẳng của kí ức cho thấy trình độ kĩ thuật đáng kể. Đa-li đã thuần thục cái mà ông gọi là “những mẹo thường gây tê liệt, làm đánh lừa con mắt”, dùng cọ lông chồn nhỏ và kính lúp của thợ kim hoàn gắn trên một mắt để vẽ sao cho thật tỉ mỉ, chi li."
    • Ý nghĩa: Chi tiết này cho thấy sự tỉ mỉ và khéo léo của Đa-li trong việc sử dụng kỹ thuật để tạo ra bức tranh. Việc sử dụng "những mẹo" và công cụ phóng đại giúp ông đạt được sự trau chuốt cao.

  2. Cảnh siêu thực trong lối tự nhiên:

    • Văn bản ghi: "Kết quả là một cảnh siêu thực được vẽ theo lối tự nhiên, cực kì trau chuốt, qua đó đặt người xem vào ảo giác một cách hiệu quả."
    • Ý nghĩa: Cảnh siêu thực tạo cảm giác lạ lẫm, giúp bức tranh đi sâu vào tiềm thức và mang lại trải nghiệm mới mẻ cho người xem.

  3. Không khí trong tranh:

    • Văn bản ghi: "Không khí trong tranh kì bí, tĩnh mịch và im ắng. Xa xa là phong cảnh bờ biển đá – mà Đa-li đã miêu tả là được chiếu sáng bởi “ánh chiếu tà u sầu và trong suốt” – dựa trên đường bờ biển gần nhà ông tại Căng Li-gat (Lligat) ở Ca-ta-lô-ni-a (Catalonia)."
    • Ý nghĩa: Không khí kì bí và tĩnh mịch tạo nên cảm giác huyền bí và trầm lặng, làm nổi bật sự siêu thực trong bức tranh.

  4. Biểu tượng sinh vật và đồng hồ:

    • Văn bản ghi: "Mắc cạn trên bãi biển là một sinh vật kì quặc, èo lả nằm vắt qua tảng đá hoặc gờ đá. Hàng mi quá cỡ che con mắt nhắm nghiền của nó và một vật giống như lưỡi thở ra từ mũi nó."
    • Ý nghĩa: Sinh vật này tượng trưng cho sự phân rã và cái chết.
    • Về đồng hồ: "Ba chiếc đồng hồ tan chảy trong bức tranh đều chỉ giờ khác nhau, trong khi lũ kiến bâu trên một chiếc đồng hồ quả quýt bằng kim loại."
    • Ý nghĩa: Đồng hồ tan chảy và lũ kiến biểu tượng cho sự phá vỡ thời gian và không gian, ám chỉ sự hỗn loạn và tiêu hủy.

  5. Cây ô-liu và các yếu tố phi lý:

    • Văn bản ghi: "Một cây ô-liu có vẻ cằn cỗi, chỉ một cành và không có lá, trông như đang mọc ra từ mặt bàn gỗ chứ không phải từ đất trần."
    • Ý nghĩa: Cây ô-liu cằn cỗi và phi lý, cùng với lũ kiến trên đồng hồ, nhấn mạnh chủ đề về sự phân rã và thời gian vô định.

Tóm lại, các chi tiết trong bức tranh "Sự dai dẳng của kí ức" không chỉ thể hiện sự siêu thực và phi lý mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về sự phân rã, thời gian, và cái chết. Những yếu tố này phối hợp để tạo nên một tác phẩm mang tính biểu tượng và kích thích suy tư.

Trang 15 — Thực hành tiếng Việt

Câu 1. Màu xanh được miêu tả trong các đoạn thơ sau có gì đặc biệt?

a. Sao anh không về chơi thôn Vĩ? Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên. Vườn ai mướt quá, xanh như ngọc Lá trúc che ngang mặt chữ điền.

(Hàn Mặc Tử, Đây thôn Vĩ Dạ)

Trả lời: Màu xanh trong đoạn thơ a được miêu tả là màu xanh của "vườn ai mướt quá, xanh như ngọc". Ở đây, màu xanh được so sánh với ngọc, tạo nên hình ảnh tươi mát, giàu sức sống và gợi lên vẻ đẹp dịu dàng, thanh khiết của thôn Vĩ Dạ.

b. Ta còn em một màu xanh thoi gian Một màu xám lưu vô Chợt nhoè Chợt hiện

(Phan Vũ, Hà Nội – Phố)

Trả lời: Màu xanh trong đoạn thơ b là "màu xanh thời gian" và "màu xám lưu vô". Màu xanh ở đây không chỉ là màu sắc mà còn là màu của thời gian, mang tính chất trừu tượng và gợi cảm xúc.

c. Trời thì xanh như rịt ruột mà xanh Cây thì biếc như vần mình mà biếc

(Thi Hoàng, Ở giữa cây và nền trời)

Trả lời: Màu xanh trong đoạn thơ c được miêu tả qua phép so sánh: "Trời thì xanh như rịt ruột mà xanh" và "Cây thì biếc như vần mình mà biếc". Màu xanh của trời và cây cối được diễn đạt một cách sinh động, gần gũi.

d. Cỏ non xanh tận chân trời Cảnh lê trắng điểm một vài bông hoa

(Nguyễn Du, Truyện Kiều)

Trả lời: Màu xanh trong đoạn thơ d là màu của "cỏ non xanh tận chân trời", tạo nên hình ảnh thiên nhiên rộng lớn, tràn đầy sức sống. Màu xanh này kết hợp với màu trắng của cảnh lê và vài bông hoa, tạo nên bức tranh thiên nhiên hài hòa.

Câu 2. Trong tiếng Việt có những từ ngữ được cấu tạo theo mô hình: ngân hàng + X (như ngân hàng đề thi,...). Hãy tìm thêm những từ ngữ mới được cấu tạo theo mô hình này.

Trả lời: Một số từ ngữ được cấu tạo theo mô hình "ngân hàng + X" bao gồm:

  • Ngân hàng đề thi
  • Ngân hàng câu hỏi
  • Ngân hàng dữ liệu
  • Ngân hàng gen
  • Ngân hàng ý tưởng

Câu 3. Cho câu sau:

Nê-pan (Nepal) có 8 ngọn núi cao nhất thế giới, nổi tiếng với các vùng ngoại ô, công viên quốc gia, những cảnh rừng tuyệt đẹp, phù hợp với hoạt động thám hiểm, du lịch, đi bộ đường dài (trekking).

Trả lời: Không có yêu cầu cụ thể trong câu này. Đây chỉ là một câu cung cấp thông tin về Nê-pan.

Trang 16 — Luyện tập

Câu a. Vì sao người viết lại sử dụng từ trekking trong tiêu đề và bài viết?

Trả lời: Từ trekking xuất hiện trong tiêu đề và bài viết vì nó là một thuật ngữ tiếng Anh dùng để chỉ hoạt động đi bộ đường dài, thường ở vùng núi hoặc khu vực tự nhiên, nhằm khám phá cảnh quan. Người viết sử dụng từ này để:

  • Thể hiện sự chính xác và chuyên ngành của hoạt động.
  • Tăng tính quốc tế và sự thu hút đối với đối tượng độc giả, đặc biệt là những người yêu thích du lịch và khám phá.

Câu b. Tìm những từ ngữ tương tự trong lĩnh vực du lịch.

Trả lời: Một số từ ngữ tương tự trong lĩnh vực du lịch bao gồm:

  • Backpack (balô du lịch)
  • Check-in (chụp ảnh lưu niệm tại điểm đến)
  • Homestay (lưu trú tại nhà dân địa phương)

Câu c. Theo bạn, việc sử dụng những từ tiếng nước ngoài này có ảnh hưởng đến sự trong sáng của tiếng Việt hay không?

Trả lời: Việc sử dụng từ ngữ tiếng nước ngoài như trekking có thể mang lại lợi ích trong việc thể hiện chính xác khái niệm và mở rộng giao tiếp quốc tế. Tuy nhiên, nếu lạm dụng có thể ảnh hưởng đến sự trong sáng của tiếng Việt. Vì vậy, cần cân bằng giữa việc sử dụng từ ngữ nước ngoài và bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt.

Câu 4. Vì sao có nhiều từ ngữ tiếng nước ngoài (như album, email, file,...) được người Việt sử dụng trong nhiều bối cảnh giao tiếp, trong khi vẫn có giải pháp thay thế (ví dụ: dùng tập ảnh thay cho album, thư điện tử thay cho email, tập tin thay cho file)?

Trả lời: Có nhiều lý do dẫn đến việc sử dụng từ ngữ tiếng nước ngoài trong giao tiếp:

  • Sự phổ biến và quen thuộc: Những từ như email hoặc file đã trở nên quen thuộc và dễ sử dụng hơn so với các từ tương đương trong tiếng Việt.
  • Tính quốc tế: Các từ ngữ này thường được sử dụng rộng rãi trên toàn cầu, giúp giao tiếp dễ dàng hơn với người nước ngoài.

Tuy nhiên, việc sử dụng các từ tương đương trong tiếng Việt như tập tin, thư điện tử là cần thiết để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

Câu 5. Xác định nghĩa của từ ngữ được in đậm trong các trường hợp sau. Trong các trường hợp này, trường hợp nào từ ngữ được dùng theo nghĩa mới?

a. Nơi đây, vào mùa đông lạnh giá, các dòng sông đóng băng và những ngọn núi phủ tuyết trắng xóa tạo nên một khung cảnh vô cùng ấn tượng.

Trả lời:

  • Đóng băng: Ở đây, "đóng băng" có nghĩa là bị đông lại thành băng do nhiệt độ thấp.

b. Đây là nguyên nhân chính khiến cho thị trường bất động sản đóng băng.

Trả lời:

  • Đóng băng: Trong trường hợp này, "đóng băng" mang nghĩa chuyển lên trạng thái tê liệt, không hoạt động.

Từ ngữ được dùng theo nghĩa mới trong trường hợp b.

Câu 6. Chỉ ra sự độc đáo trong cách kết hợp từ ngữ ở đoạn trích sau (chú ý các cụm từ/câu được in đậm):

tiếng ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan
tiếng ghi ta ròng ròng
máu chảy
không ai chôn cất tiếng đàn
tiếng đàn như cỏ mọc hoang

(Thanh Thảo, Đàn ghi ta của Lor-ca)

Trả lời: Sự độc đáo trong cách kết hợp từ ngữ:

  • Kết hợp hình ảnh và âm thanh: Kết hợp giữa "tiếng ghi ta" với các hình ảnh như "bầu trời", "lá xanh", "bọt nước vỡ tan", "máu chảy" tạo nên những hình ảnh độc đáo, giàu tính biểu cảm.
  • Phá cách trong cấu trúc: Sử dụng các cụm từ ngắn gọn, rời rạc nhưng có tính gợi hình và gợi cảm xúc cao, tạo nên sự mới mẻ trong cách diễn đạt.

Theo bạn, những kết hợp từ ngữ được đề cập ở trên có phải là cách diễn đạt phổ biến của cả cộng đồng không? Dựa vào đâu bạn kết luận như vậy?

Trả lời: Những kết hợp từ ngữ trên không phải là cách diễn đạt phổ biến của cả cộng đồng. Dựa vào:

  • Tính độc đáo và mới lạ trong cách kết hợp từ ngữ.
  • Phong cách thơ của Thanh Thảo, thường mang tính tượng trưng và sáng tạo.

TỪ ĐỌC ĐẾN VIẾT

Viết một đoạn văn (khoảng 150 từ) về một vài hình ảnh bạn ấn tượng nhất trong hai bài thơ vừa học.

Trả lời: Trong các bài thơ đã học, hình ảnh thiên nhiên và con người được khắc họa một cách sinh động và sâu sắc.

  • Hình ảnh "sông đóng băng" và "núi phủ tuyết trắng xóa" trong bài viết về du lịch gợi lên một khung cảnh hùng vĩ và lạnh giá, tạo cảm giác phi thường.
  • Hình ảnh "tiếng đàn ghi ta" trong thơ Thanh Thảo với các kết hợp độc đáo như "tiếng ghi ta nâu", "tiếng ghi ta lá xanh biết mấy" mang đến cảm xúc sâu lắng và giàu tính biểu tượng.

Những hình ảnh này không chỉ giúp mở rộng vốn từ vựng mà còn khơi gợi cảm hứng sáng tạo trong việc miêu tả và khám phá vẻ đẹp của thế giới xung quanh.