Trang 19 — LAI TÂN

Câu 1. Bài thơ Ngắm trăng được sáng tác trong hoàn cảnh nào? Hoàn cảnh ấy có ý nghĩa gì đối với việc tìm hiểu bài thơ?

Trả lời: Bài thơ "Ngắm trăng" không được đề cập trong đoạn văn bản trên. Tuy nhiên, bài thơ "Lai Tân" được sáng tác trong hoàn cảnh Hồ Chí Minh bị giam giữ tại nhà tù Lai Tân, tỉnh Quảng Tây, Trung Quốc.

Hoàn cảnh này giúp người đọc hiểu rõ hơn về bối cảnh lịch sử và tâm trạng của tác giả khi sáng tác bài thơ.

Câu 2. Nhận biết nghĩa của một số yếu tố Hán Việt thông dụng có trong phiên âm (ngục, trung, vò, tửu, hoa, nhân, hương, song, tiến, khân, minh, nguyệt, thi, gia), từ đó đối chiếu với phần Dịch nghĩa và Dịch thơ để nhận xét về bản dịch thơ.

Trả lời: Một số yếu tố Hán Việt thông dụng và nghĩa của chúng:

  • Ngục: nhà tù
  • Trung: trong, ở giữa
  • Vò: ?
  • Tửu: rượu
  • Hoa: hoa
  • Nhân: người
  • Hương: hương thơm
  • Song: cửa sổ
  • Tiến: tiến lên, dâng
  • Khân: ?
  • Minh: sáng
  • Nguyệt: trăng
  • Thi: thơ
  • Gia: nhà

Đối chiếu với phần Dịch nghĩa và Dịch thơ, bản dịch thơ đã chuyển tải được nội dung của bài thơ.

Câu 3. Hai câu thơ đầu thể hiện tâm trạng gì của người tù? Tâm trạng ấy cho thấy tác giả là người như thế nào? (Chú ý giọng điệu của câu thơ thứ hai: nại nhược hà?)

Trả lời: Hai câu thơ đầu: "Giám phòng bạn trưởng thiên thiên độ, Cảnh trưởng tham thôn giải phạm tiền;"

Tâm trạng của người tù: buồn bã, chán nản.

Tâm trạng ấy cho thấy tác giả là người tinh tế, nhạy cảm và có khả năng quan sát.

Câu 4. Phân tích về đẹp nội dung và hình thức của hai câu thơ cuối.

Trả lời: Hai câu thơ cuối: "Lai Tân y cựu thái bình thiên. Dịch thơ: Trời đất Lai Tân vẫn thái bình."

Nội dung: thể hiện sự đối lập giữa cảnh tù đày với tình hình xã hội.

Hình thức: sử dụng ngôn ngữ giản dị, hình ảnh đối lập.

Câu 5. Theo em, bài thơ thể hiện đặc điểm gì trong phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh?

Trả lời: Bài thơ thể hiện đặc điểm trong phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh: sự tinh tế, nhạy cảm và khả năng quan sát.

Câu 6. Em thích nhất câu thơ hoặc hình ảnh nào trong bài thơ Ngắm trăng? Vì sao?

Trả lời: Không có thông tin về bài thơ Ngắm trăng trong đoạn văn bản trên.

Trang 22 — Thực hành đọc hiểu: "VÌ HÀNH"

Câu 1. Nhận biết và nêu lên một số đặc điểm thể loại của bài thơ Lai Tân.

Trả lời: Bài thơ Lai Tân là một bài thơ thể hiện sự châm biếm, mỉa mai đối với bộ máy chính quyền của vùng đất Lai Tân (Trung Quốc). Một số đặc điểm thể loại của bài thơ:

  • Thể thơ: bài thơ có thể là thể thơ tự do hoặc thể thơ khác với số câu trong mỗi khổ không bị cố định.
  • Nội dung: bài thơ đề cập đến vấn đề xã hội, chính trị.
  • Nghệ thuật: sử dụng ngôn ngữ mỉa mai, châm biếm.

Câu 2. Bài thơ viết về sự việc gì? Bộ máy chính quyền của vùng đất Lai Tân (Trung Quốc) hiện lên như thế nào?

Trả lời: Bài thơ viết về sự việc vua Khải Định có chuyến sang Pháp dự triển lãm. Bộ máy chính quyền của vùng đất Lai Tân hiện lên như một bộ máy quan liêu, tham nhũng, thối nát.

Câu 3. Phân tích kết cấu của bài thơ (ba câu đầu so với câu kết bài và chỉ ra mối quan hệ của chúng; từ đó, nêu nhận xét về từ thơ của bài Lai Tân).

Trả lời: Kết cấu của bài thơ gồm ba câu đầu và câu kết bài. Ba câu đầu giới thiệu về bộ máy chính quyền của vùng đất Lai Tân, câu kết bài là lời kết luận về bộ máy đó. Mối quan hệ giữa các câu là sự đối lập giữa thực tại và lý tưởng.

Nhận xét về từ thơ của bài Lai Tân: từ thơ mang tính chất mỉa mai, châm biếm.

Câu 4. Màu sắc châm biếm, mỉa mai hồn hình của tác giả được thể hiện trong bài thơ như thế nào?

Trả lời: Màu sắc châm biếm, mỉa mai hồn hình của tác giả được thể hiện trong bài thơ qua việc sử dụng ngôn ngữ mỉa mai, châm biếm.

Câu 5. Theo em, bài thơ Lai Tân thể hiện đặc điểm gì trong phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh?

Trả lời: Bài thơ Lai Tân thể hiện đặc điểm trong phong cách nghệ thuật Hồ Chí Minh là sự kết hợp giữa tính dân tộc và tính nhân loại, giữa cái cụ thể và cái trừu tượng.

Câu 6. Tập thơ Nhật kí trong tù thể hiện rất rõ tinh thần "Nay ở trong thơ nên có thép". So sánh "chất thép" ở bài thơ Lai Tân với bài thơ Ngắm trăng.

Trả lời: "Chất thép" trong bài thơ Lai Tân là sự mỉa mai, châm biếm. Trong khi đó, "chất thép" trong bài thơ Ngắm trăng là sự khẳng định lý tưởng cách mạng.

Thực hành đọc hiểu: "VÌ HÀNH"

1. Chuẩn bị

  • Liên hệ với các bài học môn Lịch sử để có thêm thông tin về bối cảnh xã hội Việt Nam những năm 1920 - 1925 của thế kỉ XX.

  • Đọc trước văn bản "Vì hành"; tìm hiểu các chú thích ở chân trang và câu hỏi nêu ở cuối văn bản.

  • Khi đọc truyện ngắn "Vì hành" của Nguyễn Ái Quốc cần lưu ý một số điểm sau:

    • Nhân việc vua Khải Định có chuyến sang Pháp dự triển lãm thuộc địa ở Mác-xây (Marseille) (1922), Nguyễn Ái Quốc đã viết một loạt tác phẩm, trong đó có truyện ngắn "Vì hành", Lời than vãn của bà Trưng Trắc và vở kịch Con rồng tre.

(1) "Vì hành" (nguyên văn tiếng Pháp incognito có nghĩa là không ai biết): chỉ việc vua chúa ngày xưa cái trang làm dân thường đi lẫn vào dân chúng để trực tiếp tìm hiểu tình hình xã hội, đời sống và dư luận nhân dân (hoặc là chơi bời mà không ai biết - Nguyễn Ái Quốc dùng theo nghĩa mỉa mai này trong trường hợp Khải Định).