Trang 21 — Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng)

Câu hỏi:

1. Phân tích ý nghĩa và cảm nhận về bài thơ Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng)

Bài thơ là một tác phẩm nổi tiếng của Nguyễn Du, với nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc và hình ảnh đẹp.

Luận điểm 1: Cảnh thiên nhiên và không khí rằm tháng Giêng

  • Dịch nghĩa: "Đêm nay, rằm tháng Giêng, trăng vừa đúng độ tròn đầy, Sông xuân nước xuôi tiếp liền với trời xuân. Ở nơi khói sóng vắng lặng, bàn bạc việc quân, Nửa đêm trở về, ánh trăng ấm áp đầy thuyền."

  • Cảnh thiên nhiên được vẽ bằng những từ ngữ tinh tế, đặc biệt là hình ảnh trăng tròn đầy, sông xuân hòa quyện với trời xuân tạo nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp.

Luận điểm 2: Hình ảnh con người và không gian

  • Hình ảnh con người xuất hiện trong không gian yên tĩnh, mang đến cảm giác nhẹ nhàng và sâu lắng.
  • "Giữa dòng bàn bạc việc quân" cho thấy sự quan tâm đến công việc quốc gia, nhưng không làm mất đi vẻ đẹp yên bình của đêm trăng.

Luận điểm 3: Giá trị nghệ thuật

  • Sử dụng điệp từ (xuân) và cách kết hợp hình ảnh (trăng, sông, trời) tạo nên sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.
  • "Nửa đêm trở về, ánh trăng ấm áp đầy thuyền" là một hình ảnh lãng mạn, gợi lên cảm giác hạnh phúc và sự viên mãn.

2. Giải thích các chú ý trong trang

Dịch thơ của Nam Trân:

  • "Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ, Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không; Cô em xóm núi xoay Ngô tối, Xay hết, lò than đã rực hồng."
    • Hình dung cảnh ngộ nhân vật trữ tình phải trải qua trên đường đi đày.

Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng)

  • Phiên âm:

    • "Kim dạ nguyên tiêu nguyệt chính viên, Xuân giang xuân thuỷ tiếp xuân thiên. Yên ba thâm xứ đàm quân sự, Dạ bán quy lai nguyệt mãn thuyền."

  • Dịch nghĩa:

    • "Đêm nay, rằm tháng Giêng, trăng vừa đúng độ tròn đầy, Sông xuân nước xuôi tiếp liền với trời xuân. Ở nơi khói sóng vắng lặng, bàn bạc việc quân, Nửa đêm trở về, ánh trăng ấm áp đầy thuyền."

  • Dịch thơ của Xuân Thuỷ:

    • "Rằm xuân lồng lộng trăng soi, Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân. Giữa dòng bàn bạc việc quân, Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền."

3. Chú ý hiện tượng điệp từ và mối tương quan giữa tính chất không gian và hoạt động con người

  • Điệp từ trong bài thơ (xuân) nhấn mạnh sự hòa hợp giữa thiên nhiên và con người.
  • Mối tương quan:
    • Không gian thiên nhiên (trăng, sông, trời) là bối cảnh cho các hoạt động của con người (bàn bạc việc quân, nửa đêm trở về).
    • Điều này tạo nên sự cân bằng giữa thiên nhiên và con người, làm nổi bật vẻ đẹp của đêm rằm tháng Giêng.

Kết luận

Bài thơ Nguyên tiêu (Rằm tháng Giêng) không chỉ là một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là sự hòa quyện giữa con người và vũ trụ, giữa nhiệm vụ và cuộc sống.

Trang 22 — Mộ và Nguyên tiêu

Câu 1. Nhận xét về nghệ thuật miêu tả thiên nhiên (hình ảnh, bút pháp,...) trong hai câu thơ đầu của mỗi bài thơ.

Trả lời:

  • Mộ: Hai câu thơ đầu là "Lò than rực hồng, hồng lò/ Đêm nay Bác không ngủ, vì sao Bác không ngủ". Hình ảnh lò than rực hồng tạo nên một không gian ấm áp, nhưng qua đó, tác giả lại thể hiện sự lạnh lẽo và cô đơn của Bác. Bút pháp sử dụng là bút pháp tả thực với hình ảnh lò than, nhưng ẩn sâu trong đó là tình cảm ấm áp của người viết.
  • Nguyên tiêu: Hai câu thơ đầu là "Nguyên tiêu, trăng rằm tháng Giêng/ Đêm nay Bác không ngủ được, vì sao Bác không ngủ". Hình ảnh trăng rằm tháng Giêng tạo nên một không gian sáng sủa và trong sáng. Bút pháp sử dụng là bút pháp tả thực với hình ảnh trăng, nhưng ẩn sâu trong đó là tâm trạng của Bác.

Câu 2. Dựa vào hoàn cảnh sáng tác của mỗi tác phẩm, hãy chỉ ra tác động của thời điểm chiều tối và đêm trăng rằm tháng Giêng đến cảm xúc và tâm trạng nhà thơ trong mỗi bài.

Trả lời:

  • Mộ: Thời điểm chiều tối trong bài thơ Mộ tạo nên cảm giác lạnh lẽo và cô đơn. Bác Hồ không ngủ vì lo lắng cho dân quân, điều này thể hiện sự quan tâm và tình cảm sâu đậm của Bác dành cho nhân dân.
  • Nguyên tiêu: Thời điểm đêm trăng rằm tháng Giêng trong bài thơ Nguyên tiêu tạo nên cảm giác trong sáng và yên bình. Tuy nhiên, Bác Hồ vẫn không ngủ, điều này thể hiện sự bận tâm và lo lắng của Bác dành cho cuộc kháng chiến.

Câu 3. Hãy làm rõ sự vận động của thời gian, của các hình ảnh được thể hiện trong hai bài thơ Mộ và Nguyên tiêu, qua đó, nêu cảm nhận về cách nhìn cuộc sống của tác giả.

Trả lời:

  • Mộ: Thời gian trong bài thơ Mộ diễn ra vào chiều tối, tạo nên cảm giác gấp rút và khẩn trương. Hình ảnh lò than rực hồng và đêm nay Bác không ngủ thể hiện sự quan tâm và tình cảm của Bác dành cho nhân dân.
  • Nguyên tiêu: Thời gian trong bài thơ Nguyên tiêu diễn ra vào đêm trăng rằm tháng Giêng, tạo nên cảm giác trong sáng và yên bình. Hình ảnh trăng rằm và Bác không ngủ thể hiện sự bận tâm và lo lắng của Bác dành cho cuộc kháng chiến.

Câu 4. Cả hai bài thơ đều có bút pháp hội họa đặc sắc. Bạn có đồng ý với ý kiến nhận xét này không? Vì sao?

Trả lời: Tôi đồng ý với ý kiến nhận xét này. Cả hai bài thơ đều có bút pháp hội họa đặc sắc, thể hiện qua hình ảnh lò than rực hồng trong Mộ và hình ảnh trăng rằm tháng Giêng trong Nguyên tiêu. Những hình ảnh này không chỉ tạo nên một không gian mà còn thể hiện tâm trạng và tình cảm của Bác.

Câu 5. Đối chiếu các bản dịch thơ với nguyên văn của mỗi bài thơ (không qua các bản dịch nghĩa), từ đó chỉ ra những chỗ các bản dịch thơ có thể chưa diễn đạt hết sắc thái và ý nghĩa của nguyên văn.

Trả lời:

  • Mộ: Bản dịch thơ "Lò than rực hồng, hồng lò/ Đêm nay Bác không ngủ, vì sao Bác không ngủ" chưa diễn đạt hết sắc thái và ý nghĩa của nguyên văn. Nguyên văn có thể có những từ ngữ và hình ảnh tinh tế hơn.
  • Nguyên tiêu: Bản dịch thơ "Nguyên tiêu, trăng rằm tháng Giêng/ Đêm nay Bác không ngủ được, vì sao Bác không ngủ" cũng chưa diễn đạt hết sắc thái và ý nghĩa của nguyên văn.

Câu 6. Bức tranh về cuộc sống con người được miêu tả ở hai câu sau bài thơ Mộ gợi cho bạn cảm nhận gì về tâm trạng và đời sống tâm hồn của người tù - nhà thơ?

Trả lời: Bức tranh về cuộc sống con người trong Mộ gợi cho tôi cảm nhận về tâm trạng và đời sống tâm hồn của người tù - nhà thơ là sự cô đơn và lạnh lẽo, nhưng vẫn có tình cảm ấm áp và quan tâm dành cho Bác.

Câu 7. Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền trong hai câu sau bài thơ Nguyên tiêu có thể đưa đến những suy nghĩ gì về mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình?

Trả lời: Hình ảnh ánh trăng đầy thuyền trong Nguyên tiêu có thể đưa đến những suy nghĩ về mối tương quan giữa người chiến sĩ và người nghệ sĩ ở nhân vật trữ tình là sự hòa quyện giữa tình cảm và lý trí, giữa cuộc sống và nghệ thuật.

Câu 8. Chỉ ra dấu ấn của phong cách cổ điển trong mỗi tác phẩm.

Trả lời:

  • Mộ: Dấu ấn của phong cách cổ điển trong Mộ là sự sử dụng hình ảnh lò than rực hồng và đêm nay Bác không ngủ, thể hiện sự quan tâm và tình cảm sâu đậm của Bác dành cho nhân dân.
  • Nguyên tiêu: Dấu ấn của phong cách cổ điển trong Nguyên tiêu là sự sử dụng hình ảnh trăng rằm tháng Giêng và Bác không ngủ, thể hiện sự bận tâm và lo lắng của Bác dành cho cuộc kháng chiến.

Kết nối đọc - viết

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích giá trị đặc sắc của hình ảnh lò than rực hồng (Mộ) hoặc hình ảnh trăng đầy thuyền (Nguyên tiêu).

Trả lời: Hình ảnh lò than rực hồng trong Mộ là một trong những hình ảnh đặc sắc nhất của bài thơ. Lò than rực hồng không chỉ là một vật dụng đơn giản mà còn là biểu tượng của sự ấm áp và quan tâm. Trong bối cảnh chiều tối lạnh lẽo, lò than rực hồng trở thành nguồn ánh sáng và hơi ấm duy nhất, không chỉ làm sáng lên không gian mà còn làm nổi bật tâm trạng của Bác. Hình ảnh này không chỉ thể hiện sự quan tâm của Bác dành cho nhân dân mà còn thể hiện tình cảm ấm áp và sâu đậm của Bác. Qua hình ảnh lò than rực hồng, nhà thơ đã thể hiện một cách chân thực và xúc động hình ảnh Bác Hồ, người luôn dành sự quan tâm và tình cảm cho nhân dân.

Trang 21 — Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu

Câu 1. Bạn hiểu thế nào là trò lố? Trước một trò lố, người ta thường có những phản ứng như thế nào?

Trả lời:

  • Trò lố là hành vi làm cho người khác cười hoặc cảm thấy ngạc nhiên vì sự ngớ ngẩn, vụng về hoặc không phù hợp.
  • Trước một trò lố, người ta thường có những phản ứng như: cười, ngạc nhiên, hoặc đôi khi cảm thấy xấu hổ.

Câu 2. Bạn đã biết gì về Phan Bội Châu và sự kính trọng mà nhân dân ta dành cho ông?

Trả lời:

  • Phan Bội Châu là một nhà yêu nước nổi tiếng của Việt Nam, người đã có công lớn trong phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc.
  • Nhân dân ta dành cho ông sự kính trọng và biết ơn sâu sắc vì ông đã hy sinh cả cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Câu 3. Đoạn mở đầu có gì đặc biệt? Chú ý những biểu hiện của sự trào lộng trong ngôn ngữ trần thuật.

Trả lời:

  • Đoạn mở đầu có đặc điểm: sử dụng ngôn ngữ mỉa mai, châm biếm để nói về lời hứa "chăm sóc" của Toàn quyền Va-ren đối với Phan Bội Châu.
  • Biểu hiện của sự trào lộng trong ngôn ngữ trần thuật:
    • "Do sức ép của công luận ở Pháp và ở Đông Dương, ông Va-ren đã nửa chính thức hứa sẽ chăm sóc vụ Phan Bội Châu."
    • "Ông hứa thế, giả thử cụ cho rằng một vị Toàn quyền Đông Dương mà lại biết giữ lời hứa đi chăng nữa, thì chúng ta vẫn được phép tự hỏi liệu quan Toàn quyền Va-ren sẽ “chăm sóc” vụ ấy vào lúc nào và ra làm sao."

Câu 4. Trước hết, ngài chỉ muốn chăm sóc đến khi nào yên vị thật xong xuôi ở bên ấy đã. Nhưng ngài lại chỉ vừa mới xuống tàu, mà hành trình từ Mác-xây (Marseille) đến Sài Gòn kéo chừng bốn tuần lễ cơ. Như vậy có nghĩa là trong bốn tuần lễ đó, Phan Bội Châu vẫn bị giam trong tù.

Trả lời:

  • Trong đoạn văn, tác giả đã sử dụng biện pháp châm biếm, hài hước để chỉ ra sự chậm chạp và không nghiêm túc của Toàn quyền Va-ren trong việc "chăm sóc" Phan Bội Châu.
  • Ý nghĩa: Tác giả muốn nhấn mạnh rằng, với tốc độ di chuyển từ Pháp sang Việt Nam và công việc ban đầu, Va-ren sẽ không sớm can thiệp vào vụ Phan Bội Châu. Điều này làm nổi bật sự trễ nải và thiếu quan tâm thực sự của Va-ren.

Trang 24 — Sống mòn

Câu hỏi 1. Chú ý giọng điệu của người kể chuyện.

Trả lời: Giọng điệu của người kể chuyện trong đoạn văn là giọng điệu mỉa mai, châm biếm. Người kể chuyện không trực tiếp bày tỏ thái độ mà dùng cách miêu tả sự việc để thể hiện thái độ của mình. Ví dụ: "Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!" cho thấy sự không hài lòng của tác giả đối với cảnh tượng hỗn loạn trước khi ông Toàn quyền đi qua.

Câu hỏi 2. Có gì đặc biệt trong cách đứng hơn dưới ngọn roi gần bộ mà viên đội xếp Tây vừa vung lên vừa quát tháo: "Cái giống tóm nhà mày! Có cút đi không, cái giống tóm!"? Thể là cái đám đông lúc nhúc đứng sắp hàng, vừa yên lại vừa lặng, hai bên lề đường. Gì thế nhỉ? Xe ô tô quan Toàn quyền sắp đi qua đấy... Xe kia rồi! Lại cả ông Toàn quyền đây rồi!

Trả lời: Cách đứng của viên đội xếp Tây khi vung roi và quát tháo có tác động mạnh mẽ đến đám đông. Câu nói "Cái giống tóm nhà mày! Có cút đi không, cái giống tóm!" thể hiện sự thô lỗ, thiếu tôn trọng của viên đội đối với người dân. Ngay sau đó, đám đông im lặng và sắp hàng lại, cho thấy sự sợ hãi và tôn kính của họ đối với viên đội và sự sắp có mặt của ông Toàn quyền.

Câu hỏi 3. (Không có trong trang)

Câu hỏi 4. (Không có trong trang)

[Không có thêm câu hỏi nào trong trang]