Trang 57 — Bài 4: Nét đẹp văn hóa và cảnh quan
Câu 1. Lưu ý: Xem lại phần Viết của Bài 4. Nét đẹp văn hóa và cảnh quan (Ngữ văn 11, tập một, bộ sách Chân trời sáng tạo) để biết cách lập danh mục tài liệu tham khảo.
Câu 2. Bước 2: Phác thảo đề cương báo cáo
Sau khi lập danh mục các tài liệu liên quan, bạn cần đọc kĩ tài liệu, trên cơ sở đó, phác thảo đề cương báo cáo kết quả thực hiện dự án gồm các mục chính sau: Mở đầu, Nội dung nghiên cứu và Kết luận.
Trả lời: Các mục chính của đề cương báo cáo gồm:
- Mở đầu
- Nội dung nghiên cứu
- Kết luận
Câu 3. Bước 3: Thực hiện dự án
- Dựa trên các tài liệu đã đọc, phác thảo cơ sở lí thuyết để xác lập cơ sở cho việc nghiên cứu vấn đề xã hội đã chọn (điều tra, khảo sát thực trạng hoặc thực nghiệm giải pháp để giải quyết thực trạng).
- Thu thập dữ liệu nghiên cứu bằng các công cụ thu thập phù hợp (xem lại Bài 4. Nét đẹp văn hóa và cảnh quan).
- Phân tích, xử lí dữ liệu thu thập được bằng các công cụ phù hợp như Excel, SPSS,…
Trả lời: Các bước thực hiện dự án:
- Phác thảo cơ sở lí thuyết.
- Thu thập dữ liệu.
- Phân tích và xử lí dữ liệu.
Câu 4. Bước 4: Viết bài báo cáo kết quả thực hiện dự án
Trên cơ sở đề cương và các thông tin đã có, viết bài báo cáo kết quả thực hiện dự án gồm ba phần: Mở đầu, Nội dung nghiên cứu và Kết luận; thể hiện kết quả nghiên cứu bằng cách sử dụng kết hợp các phương tiện phi ngôn ngữ như sơ đồ, biểu đồ, bảng biểu,.. trình bày trích dẫn, cước chú, tài liệu tham khảo đúng quy cách.
Trả lời: Cấu trúc bài báo cáo gồm ba phần chính:
- Mở đầu
- Nội dung nghiên cứu
- Kết luận
Câu 5. Bước 5: Xem lại và chỉnh sửa
Sau khi viết xong, đọc lại bài báo cáo và chỉnh sửa dựa vào bảng kiểm sau:
Bằng kiểm kí năng viết bài báo cáo kết quả bài tập dự án về một vấn đề xã hội
| Nội dung kiểm tra | Đạt | Chưa đạt |
|---|---|---|
| Nêu được tên của bài tập dự án | ||
| Nêu rõ ràng, đầy đủ (các) mục tiêu của bài tập dự án | ||
| Nêu rõ ràng, chính xác (các) câu hỏi nghiên cứu của bài tập dự án | ||
| Nêu rõ ràng, đầy đủ (các) phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài tập dự án | ||
| Nêu rõ ràng, ngắn gọn hình thức của bài tập dự án | ||
| Nêu rõ ràng, đầy đủ (các) nhiệm vụ của bài tập dự án | ||
| Nêu rõ ràng, đầy đủ (các) sản phẩm của bài tập dự án | ||
| Nêu được thời gian thực hiện bài tập dự án |
Trả lời: Bảng kiểm này giúp kiểm tra và chỉnh sửa bài báo cáo dựa trên các tiêu chí cụ thể.
Trang 58 — Nói và nghe: Trình bày báo cáo kết quả bài tập dự án về một vấn đề xã hội
Câu 1. Sau khi đọc lại và chỉnh sửa, ghi lại những kinh nghiệm rút ra khi viết bài báo cáo kết quả thực hiện bài tập dự án về một vấn đề xã hội.
Trả lời: Những kinh nghiệm rút ra khi viết bài báo cáo kết quả thực hiện bài tập dự án về một vấn đề xã hội:
Nội dung nghiên cứu:
- Nêu ngắn gọn khái niệm, cơ sở lý thuyết đã vận dụng (các) sản phẩm (nếu có).
- Trình bày đầy đủ, rõ ràng (các) sản phẩm đã hoàn thành.
- Đưa ra các lí giải và bằng chứng để làm rõ kết quả của dự án.
Kết luận:
- Khái quát những nội dung chính từ kết quả thực hiện bài tập dự án.
- Đề xuất giải pháp hoặc vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.
Yêu cầu về trình bày, diễn đạt:
- Sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, khách quan, khoa học.
- Trích dẫn tài liệu tham khảo và cước chú đúng quy cách.
- Sử dụng hợp lý sơ đồ, bảng biểu để trình bày kết quả của dự án.
- Trình bày tài liệu tham khảo đúng quy cách và đầy đủ.
Câu 2. Bài báo cáo của nhóm bạn được chọn để trình bày trong buổi tọa đàm báo cáo kết quả bài tập dự án của trường. Bạn hãy chuẩn bị nội dung bài nói để tham gia buổi tọa đàm.
Trả lời: Bước 1: Chuẩn bị nói
Đề tài của bài nói cùng một đề tài với bài viết. Người nghe có thể là giáo viên bộ môn, các bạn cùng lớp, khách mời,... Mục đích của bài nói là trình bày kết quả bài tập dự án đã thực hiện để người nghe hiểu được vấn đề và giá trị của dự án học tập mà nhóm bạn đã thực hiện. Vì vậy, bạn cần xác định mình sẽ nói ở đâu, trong thời gian bao lâu để đạt được mục đích nói.
Đây là giai đoạn thu thập và sắp xếp các thông tin để chuẩn bị cho bài trình bày. Trong trường hợp này, bài trình bày đã được chuẩn bị ở phần Viết.
Khi chuyển hóa nội dung bài viết thành dàn ý bài nói, cần đảm bảo một số ý:
- Giới thiệu khái quát thông tin về dự án.
Trang 59 —
Câu 1. Trình bày nội dung nghiên cứu của bài tập dự án kèm theo lí lẽ và bằng chứng thuyết phục, đáng tin cậy.
Trả lời: Để trình bày nội dung nghiên cứu của bài tập dự án một cách thuyết phục và đáng tin cậy, cần:
- Dựa vào phần tóm tắt ý đã chuẩn bị.
- Kết hợp phù hợp và nhuần nhuyễn bài thuyết trình với phương tiện phi ngôn ngữ.
- Tương tác tích cực với người nghe, trình bày rõ ràng và tự tin.
Câu 2. Nêu kết luận rút ra được từ kết quả của dự án và đề xuất giải pháp và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu (nếu cần).
Trả lời:
- Kết luận cần được rút ra từ kết quả của dự án, đảm bảo tính logic và hợp lý.
- Đề xuất giải pháp cần cụ thể, khả thi và liên quan trực tiếp đến vấn đề đã nghiên cứu.
- Vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu (nếu có) nên được nêu rõ để mở rộng hoặc làm sâu sắc hơn kết quả nghiên cứu.
Câu 3. Để phân trình bày thêm thuyết phục, hấp dẫn, bạn cần chuyển bài báo cáo dạng văn bản viết thành bài trình chiếu đa phương tiện (dùng phần mềm PowerPoint, Canva, Prezi,...). Ngoài ra, bạn nên dự kiến những vấn đề mà người nghe có thể phản biện hoặc muốn tìm hiểu thêm và dự kiến câu trả lời.
Trả lời: Chuyển đổi bài báo cáo thành bài trình chiếu đa phương tiện giúp tăng tính trực quan và hấp dẫn. Một số phần cần chú ý:
- Sử dụng các công cụ như PowerPoint, Canva, Prezi để tạo bài trình chiếu sinh động.
- Dự kiến các câu hỏi mà người nghe có thể thắc mắc và chuẩn bị sẵn câu trả lời.
Bước 2: Trình bày bài nói
Khi trình bày, nên:
- Dựa vào phần tóm tắt ý đã chuẩn bị.
- Kết hợp phù hợp và nhuần nhuyễn bài thuyết trình với phương tiện phi ngôn ngữ.
- Tương tác tích cực với người nghe, trình bày rõ ràng và tự tin.
Trả lời:
- Dựa vào phần tóm tắt ý đã chuẩn bị: Giúp bài trình bày mạch lạc, không bị lạc đề.
- Kết hợp phù hợp và nhuần nhuyễn bài thuyết trình với phương tiện phi ngôn ngữ: Tăng sự thu hút và minh họa rõ ràng hơn.
- Tương tác tích cực với người nghe, trình bày rõ ràng và tự tin: Giúp người nghe tiếp nhận thông tin tốt hơn.
Bước 3: Trao đổi và đánh giá
Khi trao đổi với người nghe, nên:
- Có thái độ cầu thị, nghiêm túc và ghi chép đầy đủ các ý kiến trao đổi.
- Cố gắng trao đổi những ý kiến phản biện quan trọng trong thời gian cho phép.
Trả lời:
- Có thái độ cầu thị, nghiêm túc và ghi chép đầy đủ các ý kiến trao đổi: Thể hiện sự tôn trọng và giúp hoàn thiện bài trình bày.
- Cố gắng trao đổi những ý kiến phản biện quan trọng trong thời gian cho phép: Đảm bảo các ý kiến quan trọng được thảo luận.
Bảng kiểm kĩ năng trình bày báo cáo kết quả bài tập dự án về một vấn đề xã hội
| Nội dung kiểm tra | Đạt | Chưa đạt |
|---|---|---|
| Nội dung bài thuyết trình | ||
| - Nêu được các thông tin cơ bản về dự án | ||
| - Nêu ngắn gọn khái niệm, lí thuyết cơ sở đã vận dụng để thực hiện dự án | ||
| - Trình bày rõ ràng, đầy đủ (các) sản phẩm của bài tập dự án | ||
| - Nêu ra được kết luận hợp lí từ kết quả của dự án | ||
| Các kĩ thuật thuyết trình | ||
| - Sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, khách quan, khoa học | ||
| - Kết hợp hiệu quả các phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ | ||
| - Trình bày rõ ràng, tự tin, đúng thời gian quy định | ||
| - Tương tác hiệu quả với người nghe | ||
| - Ghi nhận và phản hồi thỏa đáng những câu hỏi, ý kiến phản biện của người nghe |
Trả lời: Bảng kiểm này đánh giá hai nội dung chính:
- Nội dung bài thuyết trình: Kiểm tra xem bài thuyết trình có đầy đủ thông tin cơ bản, lí thuyết cơ sở, sản phẩm dự án và kết luận hợp lí hay không.
- Các kĩ thuật thuyết trình: Đánh giá các kĩ năng như sử dụng ngôn ngữ, kết hợp phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ, quản lý thời gian, tương tác với người nghe và khả năng phản hồi.
Trang 60 — Ôn tập
Câu 1. Bạn hình dung như thế nào về đời sống thành thị trong các đoạn trích đã học? Liên hệ và so sánh với đời sống thành thị ngày nay.
Trả lời: Đời sống thành thị trong các đoạn trích đã học, chẳng hạn trong tiểu thuyết của Vũ Trọng Phụng, thường được khắc họa với bức tranh hiện thực sinh động, đầy màu sắc nhưng cũng không ít những ngang trái. Thành thị được miêu tả như một thế giới với đầy đủ những cung bậc cảm xúc, từ sự tấp nập, hào nhoáng đến những góc tối của xã hội.
Trong tác phẩm "Sống độc", Vũ Trọng Phụng đã mô tả đời sống thành thị với sự phân hóa giàu nghèo rõ rệt, những cuộc đua đòi, chạy theo thời trang và văn hóa ngoại lai. Tác giả đã chỉ ra sự suy đồi đạo đức, sự biến chất của một bộ phận người dân thành thị.
Nếu so sánh với đời sống thành thị ngày nay, có thể thấy một số điểm tương đồng và khác biệt:
- Tương đồng: Đời sống thành thị hiện nay vẫn giữ những đặc trưng cơ bản như sự tấp nập, hiện đại, nhưng cũng có những vấn đề xã hội nảy sinh.
- Khác biệt: Ngày nay, đời sống thành thị phát triển hơn với sự hiện đại hóa, đô thị hóa mạnh mẽ. Tuy nhiên, những vấn đề như ô nhiễm môi trường, ùn tắc giao thông, và sự phân hóa giàu nghèo cũng trở nên phức tạp hơn.
Câu 2. Kể bảng so sánh những điểm tương đồng và khác biệt giữa tiểu thuyết trung đại và tiểu thuyết hiện đại.
Trả lời:
| Tiêu chí | Tiểu thuyết trung đại | Tiểu thuyết hiện đại |
|---|---|---|
| Nội dung | Thường tập trung vào các giá trị đạo đức, luân lý, và các vấn đề xã hội trong phạm vi hẹp. | Đề cập đến nhiều vấn đề xã hội rộng lớn hơn, mang tính cá nhân và hiện thực sâu sắc. |
| Ngôn ngữ | Ngôn ngữ trang trọng, ít biến hóa. | Ngôn ngữ đa dạng, phong phú, hiện đại, gần gũi với đời sống. |
| Cốt truyện | Cốt truyện thường xoay quanh các giá trị truyền thống, ít pha trộn yếu tố mới. | Cốt truyện đa dạng, có sự pha trộn giữa truyền thống và hiện đại. |
| Nhân vật | Nhân vật thường đại diện cho các phẩm chất đạo đức. | Nhân vật đa dạng, phức tạp, mang tính cá nhân hóa cao. |
Câu 3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp nói mỉa trong trường hợp sau:
"Người chết, sau khi được quan trên khám qua loa, đã được khám liệm đến gần một ngày rồi, vậy mà chưa thấy cụ Hồng ra lệnh phát phục, mặc dầu mọi công việc cử hành tang lễ đã quyết định xong xuôi. Phái trẻ, nghĩa là bọn đầu con, đã bắt đầu la ó lên rằng phái già chậm chạp. Câu tú Tân thì cằn nhằn người lên vì cậu đã sẵn sàng mấy cái máy ảnh mà mãi cậu không dùng đến. Bà Văn Minh thì sốt cả ruột vì mãi không được mặc những đồ xô gai tân thời, cái mũ mấn trắng viền đen – dernieres créations!"
(Vũ Trọng Phụng, Sống độc)
Trả lời: Biện pháp nói mỉa trong đoạn văn trên là cách tác giả Vũ Trọng Phụng dùng để phê phán nhẹ nhàng nhưng sâu sắc thái độ và hành vi của các nhân vật. Cụ thể:
- Khi nói "quan trên khám qua loa", tác giả mỉa má quan lại có thái độ làm việc không nghiêm túc, thiếu trách nhiệm.
- Khi miêu tả "phái trẻ la ó", "cằn nhằn người lên", tác giả chỉ ra sự thô lỗ, thiếu tôn trọng của những người trẻ trong việc xử lý công việc tang lễ.
- Khi Bà Văn Minh "sốt cả ruột" vì không được mặc đồ "xô gai tân thời", tác giả mỉa má sự đua đòi, chạy theo thời trang một cách vô lý.
Tác dụng của biện pháp này là:
- Làm rõ bản chất của các nhân vật.
- Tạo ra không khí hài hước nhưng đồng thời cũng mang tính phê phán sâu sắc.
Câu 4. Bạn hãy rút ra những điều cần lưu ý khi:
- Viết báo cáo kết quả của bài tập dự án về một vấn đề xã hội.
- Trình bày báo cáo kết quả của bài tập dự án về một vấn đề xã hội.
Trả lời:
Viết báo cáo kết quả:
- Xác định rõ vấn đề xã hội cần nghiên cứu.
- Thu thập thông tin, số liệu liên quan.
- Phân tích và đánh giá các thông tin, số liệu.
- Kết luận và đề xuất giải pháp.
Trình bày báo cáo kết quả:
- Chuẩn bị kỹ lưỡng các tài liệu, số liệu hỗ trợ.
- Trình bày rõ ràng, mạch lạc nội dung báo cáo.
- Sử dụng các phương tiện hỗ trợ trực quan như hình ảnh, biểu đồ.
Câu 5. Thực hiện dự án nghiên cứu về một vấn đề xã hội được đặt ra từ tác phẩm văn học và viết báo cáo kết quả.
Trả lời:
- Bước 1: Chọn một vấn đề xã hội từ tác phẩm văn học, ví dụ: sự phân hóa giàu nghèo trong "Sống độc".
- Bước 2: Thu thập thông tin từ nhiều nguồn, bao gồm cả tác phẩm văn học và các tài liệu xã hội học.
- Bước 3: Phân tích thực trạng và nguyên nhân của vấn đề.
- Bước 4: Đề xuất các giải pháp giải quyết vấn đề.
- Bước 5: Viết và trình bày báo cáo kết quả.