Trang 66 —
Câu hỏi:
- Không có câu hỏi cụ thể trong trang, nhưng có một phần nội dung lý thuyết về phân tích thơ và giữ gìn và phát triển tiếng Việt.
Phân tích nội dung lý thuyết:
Nội dung trên trang này tập trung vào việc phân tích các yếu tố văn học và vai trò của việc giữ gìn, phát triển tiếng Việt.
Phân tích yếu tố siêu thực trong thơ:
- Thơ siêu thực thường có sự kết hợp chập chồn giữa thực và mộng, tạo ra hình ảnh độc đáo.
- Ví dụ: "Lời nguyện gầm xanh như màu huyền diệu", "giữa lúc mơ, cầm dao ứa sương mờ, trăng chào vang, em ngắt đi."
- Yếu tố siêu thực thể hiện qua cách viết phóng túng, không cần tuân thủ logic chặt chẽ.
Giữ gìn và phát triển tiếng Việt:
- Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: "Tiếng nói là thứ của cái vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc. Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp."
- Tiếng Việt hình thành cùng lịch sử dân tộc, trải qua nhiều thử thách và phát triển.
Kết luận:
Trang này cung cấp thông tin lý thuyết về phân tích thơ và sự quan trọng của việc giữ gìn, phát triển tiếng Việt. Không có câu hỏi cụ thể yêu cầu trả lời.
Trang 67 — Đàn ghi ta của Lor-ca
Câu 1. Chuẩn bị
- Đọc trước văn bản Đàn ghi ta của Lor-ca, tìm hiểu thêm thông tin về nhà thơ Thanh Thảo và nhà thơ, nhạc sĩ nổi tiếng Tây Ban Nha Phê-đê-ri-cô Gác-xi-a Lor-ca (Federico Garcia Lorca, 1896 - 1936).
- Đọc nội dung giới thiệu sau đây để hiểu thêm về văn bản:
Trả lời: Để chuẩn bị cho việc đọc hiểu văn bản "Đàn ghi ta của Lor-ca", cần thực hiện hai bước:
Đọc trước văn bản và tìm hiểu thêm thông tin về:
- Nhà thơ Thanh Thảo: Sinh năm 1946, quê ở Quảng Ngãi.
- Nhà thơ, nhạc sĩ nổi tiếng Tây Ban Nha Phê-đê-ri-cô Gác-xi-a Lor-ca (Federico Garcia Lorca, 1896 - 1936): Một trong những nhà thơ, nhạc sĩ hàng đầu của Tây Ban Nha, nổi tiếng với các tác phẩm thơ và kịch.
Đọc nội dung giới thiệu:
- Văn bản "Đàn ghi ta của Lor-ca" được rút ra từ tập thơ Khối vuông ru-bich của Thanh Thảo. Tập thơ này thể hiện quan niệm sâu sắc, độc đáo của Thanh Thảo về thơ và cấu trúc thơ.
- Ru-bich là một khối vuông nhiều mặt xoay. Dù bề mặt các màu có hồn loạn nhưng tất cả vẫn tuân theo quy luật vận hành của nó. Câu trúc thơ cũng vậy. Dù hình thức thơ có vẻ tản mạn, nhưng bản văn vẫn có sự thống nhất chặt chẽ. Nói cách khác, khi sáng tác thơ, Thanh Thảo đã "thiết lập trật tự" và xây dựng "quy luật vận hành" cho những liên tưởng phóng túng, tự do, thậm chí có phần hồn loạn. Vì thế, các bài thơ trong Khối vuông ru-bich nói chung và Đàn ghi ta của Lor-ca nói riêng nhìn qua thì có vẻ lộn xộn nhưng thực chất chúng được kết dính với nhau bằng một thứ keo chắc chắn. Chất keo ấy là tư tưởng nghệ thuật và hình tượng thẩm mỹ của bài thơ.
Câu 2. Đọc hiểu
Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn những tiếng đàn bọt nước Tây Ban Nha áo choàng đỏ gặt
Trả lời:
- Trong bài thơ, Thanh Thảo đã sử dụng những hình ảnh và từ ngữ mạnh mẽ, giàu tính biểu cảm để thể hiện tâm hồn và nghệ thuật của Lor-ca.
- "Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn": Thể hiện mong muốn của Lor-ca khi ông qua đời, muốn lưu giữ cây đàn như một phần của nghệ thuật và tâm hồn mình.
- "những tiếng đàn bọt nước": Gợi lên âm thanh của tiếng đàn, nhưng nó không tồn tại mãi mãi mà chỉ như "bọt nước" – thoáng và nhẹ.
- "Tây Ban Nha áo choàng đỏ gặt": Hình ảnh gợi nhớ về màu áo choàng đỏ của Lor-ca và hình ảnh con gặt, làm nổi bật không gian nghệ thuật Tây Ban Nha.
Đặc điểm của tiếng đàn có gì khác thường?
Trả lời:
- Đặc điểm của tiếng đàn trong bài thơ được thể hiện qua các hình ảnh tượng trưng:
- Tiếng đàn bọt nước: Gợi cảm giác tiếng đàn nhẹ nhàng, thoáng bồng bềnh như bọt nước trên mặt nước, không để lại dấu vết lâu dài.
- Hình ảnh này cho thấy tiếng đàn không chỉ là âm thanh thuần túy mà còn là biểu tượng của nghệ thuật và cảm xúc, mang tính vô thường nhưng sâu sắc.
Trang 68 — Lor-ca bơi dọc sông Hồng
Câu hỏi:
Lor-ca bị điệu về bãi bắn chẳng di như người mông du tiếng ghi ta nâu bầu trời cô gái ấy tiếng ghi ta là xanh biết mây tiếng ghi ta là tròn bọt nước vỡ tan tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy
Không ai chôn cất tiếng đàn tiếng đàn như cỏ mọc hoang giọt nước mắt vàng trăng lóng lánh trong đáy giếng đường chỉ tay đã đứt dòng sông rộng vô cùng
Trả lời:
- Lor-ca hiện lên như thế nào qua tiếng đàn?
Trả lời: Lor-ca hiện lên qua tiếng đàn như một hình tượng bi tráng, lãng mạn và đầy chất nghệ thuật. Tiếng đàn của Lor-ca được miêu tả với nhiều màu sắc và cảm xúc khác nhau, như "tiếng ghi ta nâu", "tiếng ghi ta là xanh biết mây", "tiếng ghi ta là tròn bọt nước vỡ tan", và "tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy". Những hình ảnh này không chỉ thể hiện sự đa dạng trong âm thanh mà còn gợi lên sự phong phú trong tâm hồn và nghệ thuật của Lor-ca.
- Xem chú thích và suy luận về ý nghĩa của hình ảnh "Lor-ca bơi dọc sông Hồng sang ngang".
Trả lời: Hình ảnh "Lor-ca bơi dọc sông Hồng sang ngang" là một hình ảnh mang đậm tính biểu tượng. Sông Hồng thường được xem là biểu tượng của dòng chảy lịch sử và văn hóa Việt Nam. Hành động "bơi dọc sông Hồng" của Lor-ca có thể được hiểu là một hành trình đi ngược dòng, vượt qua những giới hạn, thách thức, và cả cái chết. "Sang ngang" gợi lên sự dứt khoát, mạnh mẽ và một chút gì đó huyền bí. Hình ảnh này có thể gợi liên tưởng đến sự vượt thoát khỏi những ràng buộc, hoặc một sự giải thoát cuối cùng.
- Chú ý hình tượng Lor-ca trong tưởng tượng của nhà thơ.
Trả lời: Hình tượng Lor-ca trong tưởng tượng của nhà thơ được khắc họa với sự kết hợp giữa hiện thực và lãng mạn. Lor-ca không chỉ là một nhân vật lịch sử mà còn là một biểu tượng nghệ thuật. Nhà thơ đã tưởng tượng Lor-ca trong một khung cảnh Tây Ban Nha, với hình ảnh "di lang thang về miền đơn độc / với vầng trăng chênh choáng trên yên ngựa mỏi mòn". Hình ảnh này gợi lên sự cô đơn, tự do và gắn liền với thiên nhiên.
Lưu ý
Trang này tập trung vào việc phân tích và cảm nhận về đoạn thơ liên quan đến Lor-ca, không có câu hỏi rõ ràng ngoài các yêu cầu suy ngẫm và phản hồi.
Trang 69 — Lor-ca bơi sang ngang
Câu 1. Bài thơ có đặc điểm gì đáng chú ý về hình thức của các dòng thơ, câu thơ, đoạn thơ?
Trả lời: Bài thơ có đặc điểm đáng chú ý về hình thức:
- Các dòng thơ không đều nhau, có sự thay đổi linh hoạt về độ dài.
- Câu thơ thường ngắn gọn, tạo cảm giác mạnh mẽ, dứt khoát.
- Đoạn thơ có cấu trúc tự do, không bị ràng buộc bởi quy tắc truyền thống.
Câu 2. Hình tượng Lor-ca đã được nhà thơ khắc họa như thế nào qua tiếng đàn, các hình ảnh, từ ngữ và biện pháp nghệ thuật? (Chú ý: tìm hiểu ý nghĩa tượng trưng của những hình ảnh thơ như: tiếng đàn bọt nước, Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt, tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy, không ai chôn cất tiếng đàn, tiếng đàn như cỏ mọc hoang, dường như tay đã đứt, chằng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt?) Từ đó, hãy chỉ ra tình cảm, suy nghĩ của Thanh Thảo về nhà thơ Lor-ca.
Trả lời: Hình tượng Lor-ca được khắc họa qua:
- Tiếng đàn: "Lor-ca bơi sang ngang trên chiếc ghi ta màu bạc" → Biểu tượng cho nghệ thuật, âm nhạc và tâm hồn Lor-ca.
- Hình ảnh, từ ngữ:
- "Tiếng đàn bọt nước" → Nghệ thuật như bọt nước, mỏng manh, ephemeral.
- "Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt" → Hình ảnh mãnh liệt, mạnh mẽ, đầy tính chiến đấu.
- "Tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy" → Sự đau thương, mất mát của Lor-ca.
- "Không ai chôn cất tiếng đàn" → Nghệ thuật bất tử.
- "Chẳng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt" → Sự tự do, phóng khoáng trong nghệ thuật và cuộc sống.
Tình cảm, suy nghĩ của Thanh Thảo:
- Ngợi ca tinh thần nghệ thuật và sự hy sinh cao cả của Lor-ca.
- Thể hiện sự kính trọng và cảm thương sâu sắc.
Câu 3. Em hiểu những câu thơ sau thế nào? Qua đó, hãy chỉ ra đặc điểm của thơ có yếu tố tượng trưng, siêu thực:
giọt nước mắt váng trăng
long lạnh trong đáy giếng
Trả lời:
- Những câu thơ trên sử dụng yếu tố tượng trưng và siêu thực để gợi tả:
- "Giọt nước mắt váng trăng" → Sự đau thương, mất mát to lớn, ánh trăng như phản chiếu nỗi buồn.
- "Long lạnh trong đáy giếng" → Hình ảnh u lạnh, âm thầm, sâu thẳm.
Đặc điểm của thơ có yếu tố tượng trưng, siêu thực:
- Sử dụng hình ảnh ẩn dụ, cường điệu để gợi cảm xúc mạnh mẽ.
- Tạo không gian nghệ thuật độc đáo, mê hoặc.
Câu 4. Có ý kiến cho rằng lời đề tựa của bài thơ thể hiện tình yêu say đắm với cây đàn ghi ta, với nghệ thuật của Lor-ca. Nhưng cũng có người nêu suy nghĩ: Lor-ca không muốn nghệ thuật của ông cũng sẽ ăn ngủ, ngàn năm sự sáng tạo của những người đi sau. Vì thế, nhà thơ mong các thế hệ sau hãy "chôn" nghệ thuật của ông (cùng với ông) để bước tiếp. Em chọn cách hiểu nào? Vì sao?
Trả lời: Em chọn cách hiểu: Lor-ca không muốn nghệ thuật của ông cũng sẽ ăn ngủ, ngàn năm sự sáng tạo của những người đi sau.
- Vì:
- "Không ai chôn cất tiếng đàn" → Lor-ca muốn nghệ thuật tồn tại mãi.
- "Chẳng ném trái tim mình vào lặng yên bất chợt" → Khẳng định giá trị sáng tạo, không để nghệ thuật bị mai một.
Câu 5. Hãy xác định và phân tích tác dụng của các yếu tố văn hóa dân gian Tây Ban Nha được Thanh Thảo sử dụng trong bài thơ.
Trả lời:
- Lá bùa: "chằng ném lá bùa cô gái Di-gan vào xoáy nước" → Mang ý nghĩa bảo vệ, tránh rủi ro.
- Cô gái Di-gan: Gợi hình ảnh tự do, bí ẩn.
Tác dụng:
- Tăng tính dân gian, huyền bí.
- Gắn kết văn hóa Tây Ban Nha.
Câu 6. Hãy viết một đoạn văn (khoảng 7 - 10 dòng) thể hiện suy nghĩ của em về một triết lí nhân sinh được đặt ra trong văn bản.
Trả lời: Lor-ca đã sống và sáng tạo với tất cả đam mê, tình yêu và sự dấn thân. Nghệ thuật của ông không chỉ là tiếng nói của trái tim mà còn là tiếng thét lên sự sống. Qua đó, ta thấy rằng, nghệ thuật đích thực không thể bị mai một, nó sống mãi và truyền cảm hứng cho các thế hệ sau. Điều này nhắc nhở chúng ta phải sống và sáng tạo hết mình, để lại dấu ấn ý nghĩa trong cuộc đời.