Trang 73 — Bài 2: Đọc hiểu văn bản

Câu 1. Tìm các từ ngữ, chi tiết bối cảnh thuộc địa đánh dấu một bước phát triển mới trong truyền thống giáo dục khai phóng Việt Nam. Đông Kinh Nghĩa Thục là sự tích hợp những thành tựu cải cách giáo dục Đông - Tây vào cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX nhằm đáp ứng những yêu cầu cấp thiết của thời đại, đặc biệt là vấn đề canh tân đất nước về mọi mặt để mưu cầu tiến bộ, bình đẳng, hợp tác và độc lập dân tộc.

Trả lời: Các từ ngữ, chi tiết bối cảnh thuộc địa đánh dấu một bước phát triển mới trong truyền thống giáo dục khai phóng Việt Nam là:

  • "bối cảnh thuộc địa"
  • "cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX"
  • "nhằm đáp ứng những yêu cầu cấp thiết của thời đại, đặc biệt là vấn đề canh tân đất nước về mọi mặt để mưu cầu tiến bộ, bình đẳng, hợp tác và độc lập dân tộc."

Những yếu tố này cho thấy Đông Kinh Nghĩa Thục ra đời trong bối cảnh cụ thể của Việt Nam dưới sự cai trị của thực dân Pháp, khi đất nước đang cần những thay đổi sâu rộng để thoát khỏi tình trạnglạc hậu và tiến kịp với thế giới.

Câu 2. Tìm các từ khóa và câu tác động mạnh mẽ đến một nước Việt Nam bị phân cắt thành ba kì (Bắc, Trung, Nam), nằm trong vòng kiểm soát của những hệ thống chính trị bảo hộ - thuộc địa của Pháp.

Trả lời: Các từ khóa và câu có tác động mạnh mẽ đến một nước Việt Nam bị phân cắt thành ba kì (Bắc, Trung, Nam), nằm trong vòng kiểm soát của những hệ thống chính trị bảo hộ - thuộc địa của Pháp là:

  • "những biến động chính trị, kinh tế, xã hội và quân sự ở khu vực Đông Á cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX"
  • "một nước Việt Nam bị phân cắt thành ba kì (Bắc, Trung, Nam), nằm trong vòng kiểm soát của những hệ thống chính trị bảo hộ - thuộc địa của Pháp."

Những từ khóa này nhấn mạnh bối cảnh lịch sử phức tạp và khó khăn của Việt Nam trong giai đoạn này.

Câu 3. Tóm tắt những điều kiện chính dẫn đến sự ra đời của Đông Kinh Nghĩa Thục.

Trả lời: Những điều kiện chính dẫn đến sự ra đời của Đông Kinh Nghĩa Thục bao gồm:

  • "những biến động chính trị, kinh tế, xã hội và quân sự ở khu vực Đông Á cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX"
  • "Thất bại của Mậu Tuất Duy tân ở Trung Hoa năm 1898 đã dẫn đến sự lưu vong của Khang Hữu Vi (Kang Youwei, 1858 - 1927) và Lương Khải Siêu (Liang Qichao, 1873 - 1929) ở Nhật, và đó cũng chính là một trong những khởi điểm quan trọng cho việc tiếp xúc và truyền bá tư tưởng chính trị, triết học phương Tây (đã được dịch khá nhiều ở Nhật) vào thế giới Đông Á (bao gồm Việt Nam) qua hình thức “tân thư”."
  • "Chiến thắng của Nhật Bản trong chiến tranh Nhật - Nga (1905) cùng với những thành tựu cải cách chính trị, kinh tế, giáo dục, xã hội của nước này trong giai đoạn Minh Trị Duy tân (1868 - 1889)"

Những điều kiện này tạo nên bối cảnh thuận lợi cho sự ra đời của Đông Kinh Nghĩa Thục, một phong trào giáo dục và văn hóa mang tính đổi mới.

Trang 74 — Đông Kinh Nghĩa Thục

Câu hỏi:

  • "Điểm nhấn then chốt trong lịch sử giáo dục Việt Nam"
    Trả lời: Dữ chỉ tồn tại trong thời gian ngắn khoảng mười tháng, từ tháng Ba dương lịch năm 1907 cho đến khi bị chính quyền thuộc địa đóng cửa vào đầu năm 1908 (tháng Chạp năm Đinh Mùi âm lịch), Đông Kinh Nghĩa Thục là một trong những cải cách quan trọng nhất trong lịch sử giáo dục Việt Nam, được tiến hành không phải từ trên xuống, mà từ dưới lên, bắt nguồn từ dân chúng, do nhân sĩ đề xướng, theo định hướng độc lập dân tộc, khát vọng yêu nước, mong cầu tiến bộ về tri thức, tư duy và dân chủ nhằm phá bỏ những kìm hãm, trì trệ của xã hội thuộc địa và quan chủ Việt Nam đầu thế kỉ XX.

  • "Chú ý nhận định của tác giả về Đông Kinh Nghĩa Thục."
    Trả lời:

    • Nhận định của tác giả:
      • "Dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn khoảng mười tháng, từ tháng Ba dương lịch năm 1907 cho đến khi bị chính quyền thuộc địa đóng cửa vào đầu năm 1908 (tháng Chạp năm Đinh Mùi âm lịch), Đông Kinh Nghĩa Thục là một trong những cải cách quan trọng nhất trong lịch sử giáo dục Việt Nam, được tiến hành không phải từ trên xuống, mà từ dưới lên, bắt nguồn từ dân chúng, do nhân sĩ đề xướng, theo định hướng độc lập dân tộc, khát vọng yêu nước, mong cầu tiến bộ về tri thức, tư duy và dân chủ nhằm phá bỏ những kìm hãm, trì trệ của xã hội thuộc địa và quan chủ Việt Nam đầu thế kỉ XX."

  • "Tìm các bằng chứng được tác giả sử dụng để làm nổi bật nhận định của mình."
    Trả lời:

    • Tác giả sử dụng các bằng chứng:
      • Sự ra đời và tồn tại ngắn ngủi của Đông Kinh Nghĩa Thục: Chỉ tồn tại khoảng mười tháng (từ tháng Ba dương lịch năm 1907 đến đầu năm 1908).
      • Tính chất của cuộc cải cách:
        • "Được tiến hành không phải từ trên xuống, mà từ dưới lên, bắt nguồn từ dân chúng, do nhân sĩ đề xướng".
      • Định hướng phát triển:
        • "Theo định hướng độc lập dân tộc, khát vọng yêu nước, mong cầu tiến bộ về tri thức, tư duy và dân chủ nhằm phá bỏ những kìm hãm, trì trệ của xã hội thuộc địa và quan chủ Việt Nam đầu thế kỉ XX."

Trang 75 — Đồng Kinh Nghĩa Thức

Câu hỏi: Theo tác giả, đâu là điểm nhấn then chốt của Đồng Kinh Nghĩa Thục trong lịch sử giáo dục Việt Nam?

Trả lời: Theo tác giả, điểm nhấn then chốt của Đồng Kinh Nghĩa Thục trong lịch sử giáo dục Việt Nam là:

"một từ cấm kỵ, trở thành nỗi ám ảnh của chính quyền thực dân bắt đầu từ năm 1908 khi nó bị chính quyền thuộc địa dán cho cái nhãn “hội kín” (société secrète) và gắn nó với những hoạt động cách mạng bạo động như vụ đầu độc lính Pháp ở Hà thành năm ấy."

Điều này cho thấy Đồng Kinh Nghĩa Thục không chỉ là một tổ chức giáo dục mà còn bị liên quan đến các hoạt động cách mạng và bị chính quyền thực dân xem là một tổ chức bí mật nguy hiểm.

Trang 76 — Giáo dục khai phóng của Đông Kinh Nghĩa Thục

Câu hỏi:

  • Chỉ ra các bằng chứng được tác giả sử dụng.
  • Khái quát những đặc điểm chính của Đông Kinh Nghĩa Thục.

1. Các bằng chứng được tác giả sử dụng:

Tác giả sử dụng các bằng chứng cụ thể để làm nổi bật mục đích và tôn chỉ giáo hóa của Đông Kinh Nghĩa Thục:

  1. Giảng dạy bằng ba thứ chữ Pháp, Hán, Việt:

    • "Giảng dạy bằng ba thứ chữ Pháp, Hán, Việt: Với cấp phổ thông thì chú trọng giảng dạy quốc văn, thay thế hoàn toàn giáo dục Hán văn bằng quốc ngữ “để diễn dịch những thường thức và tư tưởng mới”.

  2. Cấp học và chương trình đào tạo:

    • "Trường chia làm ba cấp: Tiểu, Trung và Đại học. Chữ Pháp và chữ Hán được giảng dạy các bậc Trung và Đại học."

  3. Chính sách giáo dục:

    • "Nhà trường dạy miễn phí, cấp cả sách vở, giấy bút, “muốn cho ai cũng có thể tới và học được”.

  4. Tổ chức diễn thuyết:

    • "Được phép của nhà cầm quyền, Đông Kinh Nghĩa Thục mỗi tuần được tổ chức diễn thuyết công khai một lần về các vấn đề giáo dục, khoa học; các buổi diễn thuyết bạn đầu chỉ ở Hà Nội nhưng sau còn phái cả người đi diễn thuyết ở các nơi khác."

  5. Tư tưởng khuyến khích sáng tạo:

    • "Tác phẩm khuyết danh Văn minh tân học sách (1904) có thể xem là cương lĩnh giáo dục của nhà trường Đông Kinh Nghĩa Thục. Theo đó, có thể thấy trường khuyến khích tinh thần sáng tạo khoa học của người học, khuyến cáo xã hội nên học theo mẫu hình châu Âu mà “hạ lệnh cho chưng theo lối Âu châu cấp khắp nước hễ ai học được kiểu mới, chế được đồ mới thì cũng theo lối Âu châu cấp cho bằng khen làm lưu chiếu, thưởng cho phẩm hàm để ngợi khen họ, cấp lương bổng để khen thưởng họ, cho giữ quyền sáng tạo để hậu đãi họ.”

2. Những đặc điểm chính của Đông Kinh Nghĩa Thục:

Đông Kinh Nghĩa Thục có các đặc điểm chính như sau:

  1. Mục tiêu giáo dục:

    • "những thành tựu đáng tự hào nhất của nhà trường" là tôn chỉ giáo hóa, nhấn mạnh vào giáo dục khai phóng.

  2. Phương pháp giảng dạy:

    • Dạy bằng ba thứ chữ: Pháp, Hán, Việt; chú trọng giảng dạy quốc văn thay thế Hán văn.

  3. Cấp học và chương trình:

    • Tổ chức ba cấp học: Tiểu, Trung, Đại học.

  4. Chính sách giáo dục:

    • "dạy miễn phí, cấp cả sách vở, giấy bút".

  5. Tư tưởng tiến bộ:

    • Khuyến khích sáng tạo, học tập theo mẫu hình tiến bộ của châu Âu.

Kết luận:

Những đặc điểm trên thể hiện Đông Kinh Nghĩa Thục là một cơ sở giáo dục tiên tiến, mang tính khai phóng, hướng đến sự hiện đại hóa và phổ cập giáo dục.