Trang 77 —

Câu 1. Đồng Kinh Nghĩa Thục ra đời trong bối cảnh lịch sử nào?

Trả lời: Đồng Kinh Nghĩa Thục ra đời trong bối cảnh biến động phức tạp của thế giới đầu thế kỉ XX.

Câu 2. Theo tác giả, điểm nhấn then chốt của Đông Kinh Nghĩa Thục là gì? Tác giả đã sử dụng những dữ liệu nào để làm rõ điều này?

Trả lời: Theo tác giả, điểm nhấn then chốt của Đông Kinh Nghĩa Thục là "tinh thần tự do học thuật dựa trên thực học", "cho phép học trò bàn bạc tha hồ, đối đáp tự do, không phải nể hà. Không cần thế cách gì hết [...] để cho cái mà học sinh học và thi không trái với công việc thực tế họ phải làm".

Tác giả đã sử dụng những dữ liệu như: nội dung dạy và học ở Đông Kinh Nghĩa Thực trong khoảng gần mười tháng ngắn ngủi, sự kiện này được ghi nhận như một mốc lịch sử giáo dục quan trọng.

Câu 3. Giáo dục khai phóng có những đặc điểm gì? Vì sao tác giả lại cho rằng Đông Kinh Nghĩa Thục là một mô hình giáo dục khai phóng?

Trả lời: Giáo dục khai phóng có những đặc điểm:

  • Cho phép người học trải nghiệm tự do học thuật.
  • Hướng họ vào đường thực học.
  • Cho phép họ kiểm nghiệm những điều đã học được trong thực tế.
  • Tập cách suy nghĩ cởi mở, với tinh thần phản biện.

Tác giả cho rằng Đông Kinh Nghĩa Thục là một mô hình giáo dục khai phóng vì nó "tiếp nối và phát huy tinh thần khai phóng của giáo dục Việt Nam trong khung cảnh thuộc địa của đất nước và trong bối cảnh biến động phức tạp của thế giới đầu thế kỉ XX".

Câu 4. Các thông tin trong văn bản được chọn lọc, sắp xếp theo trình tự nào? Cách sắp xếp đó có thuyết phục không? Vì sao?

Trả lời: Các thông tin trong văn bản được chọn lọc và sắp xếp theo trình tự:

  • Giới thiệu tinh thần tự do học thuật của Đông Kinh Nghĩa Thục.
  • Nêu những đặc điểm của mô hình giáo dục này.
  • Phân tích ý nghĩa của nó trong bối cảnh lịch sử.

Cách sắp xếp đó có thuyết phục vì nó giúp người đọc dễ dàng hiểu rõ về mô hình giáo dục này một cách logic và rõ ràng.

Câu 5. Phân tích tác dụng của việc sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ trong văn bản.

Trả lời: Trong văn bản này, phương tiện phi ngôn ngữ được sử dụng một cách hợp lý:

  • Dấu ngoặc kép được sử dụng để trích dẫn nguyên văn các câu nói, làm nổi bật quan điểm của tác giả.
  • Chú ý các từ ngữ, cách diễn đạt thể hiện thái độ, quan điểm của tác giả.

Việc sử dụng phương tiện phi ngôn ngữ giúp văn bản trở nên sinh động, nhấn mạnh ý tưởng chính và làm rõ quan điểm của tác giả.

Trang 78 — Đời muối

Câu 6. Tác giả nhận xét, đánh giá thế nào về Đông Kinh Nghĩa Thục? Có gì thiên kiến trong cách nhận xét, đánh giá đó không? Hãy lí giải về điều này.

Trả lời: Tác giả không đưa ra nhận xét trực tiếp về Đông Kinh Nghĩa Thục trong đoạn trích. Tuy nhiên, qua cách trình bày các thông tin về sự kiện này, có thể thấy một vài thiên kiến:

  • Tác giả tập trung vào mặt tích cực của phong trào, ví dụ như việc khuyến khích giáo dục, xóa mù chữ, đề cao vai trò của giáo dục trong việc nâng cao dân trí.
  • Tuy nhiên, tác giả không đề cập sâu đến các hạn chế hoặc quan điểm khác về phong trào này.

Câu 7. Từ những thông tin được cung cấp trong văn bản, bạn suy nghĩ như thế nào về giá trị của giáo dục nói chung và giáo dục khai phóng nói riêng?

Trả lời: Từ những thông tin được cung cấp, có thể thấy giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao dân trí và phát triển xã hội.

  • Giáo dục giúp con người tiếp thu kiến thức, kĩ năng và tư tưởng tiến bộ.
  • Giáo dục khai phóng giúp con người thoát khỏi sự ràng buộc của tư duy hạn hẹp, phát huy tối đa tiềm năng của mỗi cá nhân.

"Ngoài cách tiếp cận lịch sử thông thường qua các cuộc chiến tranh, qua sự biến đổi và tiếp nối của các triều đại, các cuộc cách mạng,... người ta còn có thể tiếp cận lịch sử bằng những cách nào khác?" là một gợi ý cho việc tìm hiểu thêm về vai trò của giáo dục trong lịch sử.

Kết nối đọc - viết

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ về một dữ liệu gây ấn tượng mạnh mẽ với bạn trong văn bản Giáo dục khai phóng ở Việt Nam nhìn từ Đông Kinh Nghĩa Thục.

Trả lời: Một dữ liệu gây ấn tượng mạnh mẽ với tôi trong văn bản là việc phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục nhấn mạnh vào giáo dục xóa mù chữ.

  • Việc chú trọng giáo dục cơ bản giúp người dân thoát khỏi tình trạng mù chữ, tiếp cận kiến thức mới và nâng cao đời sống.
  • Điều này không chỉ giúp cá nhân cải thiện cuộc sống mà còn góp phần xây dựng một xã hội tiến bộ, văn minh hơn.

Theo tôi, giáo dục thực sự là chìa khóa để phát triển bền vững và xóa đói, giảm nghèo.

Tìm ra mối liên hệ giữa các sự kiện, dấu mốc lịch sử với số phận của muối.

Trả lời: Muối, một thực phẩm thiết yếu trong cuộc sống hàng ngày, không chỉ đơn thuần là gia vị mà còn đóng vai trò quan trọng trong lịch sử loài người. Từ thời cổ đại, muối đã được con người biết đến và sử dụng.

  • "Khoảng năm 8 000 trước Công nguyên, phụ nữ vùng Cận Đông bắt đầu gieo trồng hạt giống ngũ cốc hoang trên những cánh đồng đã được khai khẩn." Đây là khởi đầu của nông nghiệp, đánh dấu sự chuyển đổi từ lối sống du mục sang định cư. Việc trồng trọt không chỉ cung cấp lương thực mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển của gia súc.

  • "Vào khoảng năm 7 000 trước Công nguyên, do việc chăn nuôi lợn không đơn giản chỉ là chăn thả trên các bãi cỏ, hơn nữa, phải mất khá khá thời gian để con người nhận ra lợi ích của việc tốn thêm một phần thức ăn để chăn nuôi động vật." Điều này cho thấy việc thuần hóa gia súc, như lợn, diễn ra sau một thời gian dài. Con người nhận ra rằng việc chăn nuôi không chỉ cung cấp thịt mà còn mang lại lợi ích kinh tế.

  • "Mãi cho đến khoảng năm 6 000 trước Công nguyên, ở Thổ Nhĩ Kì hoặc vùng bán đảo Ban-căng (Balkan), con người cuối cùng cũng thành công trong việc thuần hóa những con bò rừng châu Âu vừa to lớn, vừa nhanh nhẹn lại vừa khỏe mạnh." Việc thuần hóa bò rừng là một bước tiến quan trọng, giúp con người có nguồn thực phẩm đa dạng và phong phú hơn.

  • "Bằng việc kiểm soát chế độ ăn uống, thiên những con dục và nuôi nhốt con vật trong không gian chật hẹp, người ta đã biến những con bò rừng hoang đã trở thành gia súc." Sự kiểm soát chế độ ăn uống và không gian sống đã giúp con người kiểm soát được nguồn cung thực phẩm.

  • "Gia súc trở thành nguồn thức ăn chính, tiêu thụ một lượng lớn ngũ cốc và muối." Muối trở thành một yếu tố quan trọng trong việc chăn nuôi, giúp gia tăng sản lượng và chất lượng.

  • "Muối trở thành một trong những mặt hàng thương mại quốc tế đầu tiên, sản xuất muối trở thành một trong những ngành công nghiệp đầu tiên, và dĩ nhiên ngành độc quyền nhà nước đầu tiên." Muối không chỉ là thực phẩm mà còn là mặt hàng thương mại quan trọng, tạo ra các ngành công nghiệp và nguồn thu cho nhà nước.

Như vậy, muối đóng vai trò quan trọng trong việc:

  • Phát triển nông nghiệp và gia súc.
  • Hình thành các ngành công nghiệp và thương mại.
  • Đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế và chính trị.

Câu chủ đề của đoạn văn:

  • "Muối đã đi đầu trong sự phát triển về cả hóa học lẫn địa chất học."
    Điều này khẳng định vai trò to lớn của muối trong lịch sử khoa học và đời sống con người.

Tìm câu chủ đề của các đoạn văn.

Trả lời:

  • "Vào khoảng năm 8 000 trước Công nguyên, phụ nữ vùng Cận Đông bắt đầu gieo trồng hạt giống ngũ cốc hoang trên những cánh đồng đã được khai khẩn. Dấu mốc này thường được cho là khởi đầu của nông nghiệp."
    Câu chủ đề: Khởi đầu của nông nghiệp.

  • "Lợn xuất hiện muộn hơn, vào khoảng năm 7 000 trước Công nguyên, do việc chăn nuôi lợn không đơn giản chỉ là chăn thả trên các bãi cỏ, hơn nữa, phải mất khá khá thời gian để con người nhận ra lợi ích của việc tốn thêm một phần thức ăn để chăn nuôi động vật."
    Câu chủ đề: Sự thuần hóa lợn.

  • "Khi chế độ ăn của con người chủ yếu bao gồm ngũ cốc và rau quả, được bổ sung thêm thịt động vật từ những trang trại chăn nuôi gia súc, việc buôn bán muối trở thành một nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống, mang lại ý nghĩa tượng trưng vô cùng trọng đại và giá trị kinh tế to lớn."
    Câu chủ đề: Vai trò kinh tế và xã hội của muối.

  • "Công cuộc tìm kiếm muối đã tạo ra đề bài hóc búa thách thức các kĩ sư trong nhiều thiên niên kỉ, để rồi chế tạo ra những cỗ máy kì quặc nhất, cũng như những cỗ máy tính xảo và khéo léo nhất."
    Câu chủ đề: Công cuộc tìm kiếm và phát triển công nghệ liên quan đến muối.

Trang 80 — Đời muối: Lịch sử thế giới

Câu hỏi:

  • Chú ý giọng điệu, thái độ của tác giả.
  • Tìm các từ khóa và câu chủ đề của đoạn văn.
  • Chú ý những chi tiết thể hiện lập trường, quan điểm của tác giả.

Trả lời:

  1. Chú ý giọng điệu, thái độ của tác giả:

    • Giọng điệu của tác giả trong đoạn văn là nghiêm túc, khách quan nhưng cũng pha chút trào phúng, châm biếm.
    • Thái độ của tác giả thể hiện sự đánh giá, suy ngẫm về giá trị của muối trong lịch sử, không chỉ là một loại gia vị thông thường mà còn là biểu tượng của quyền lực và sự giàu có.

  2. Tìm các từ khóa và câu chủ đề của đoạn văn:

    • Các từ khóa: muối, lịch sử, quyền lực, sự giàu có, thương mại, tiền tệ.
    • Câu chủ đề của đoạn văn:
      • "Hầu như không có nơi nào trên Trái Đất là không có muối."
      • "Trong chuyên luận năm 1776 về chủ nghĩa tư bản có tên The Wealth of Nations (đã xuất bản ở Việt Nam với tên Của cải của các dân tộc), A-đam Xmít (Adam Smith) đã chỉ ra rằng hầu hết tất cả những gì có giá trị đều có thể sử dụng làm tiền tệ, ví dụ thuốc lá, đường, các tuyết khô, gia súc."

  3. Chú ý những chi tiết thể hiện lập trường, quan điểm của tác giả:

    • Tác giả nhấn mạnh vai trò của muối trong lịch sử thế giới, không chỉ là gia vị mà còn là công cụ thương mại và thậm chí là đơn vị tiền tệ trong một số trường hợp.
    • Tác giả dẫn chứng từ các nền văn minh và thời kỳ lịch sử khác nhau để làm rõ lập luận của mình, như việc người La Mã, người Pháp, Vê-nê-xi-a (Venezia), và nhiều hệ thống chính quyền khác đã đánh thuế muối để lấy tiền phục vụ cho chiến tranh.
    • Quan điểm của tác giả:
      • "Ở bất cứ thời đại nào, con người đều tin rằng chỉ có những thứ họ cho là có giá trị mới có giá trị thực sự."
      • Tác giả cũng gợi ý rằng sự thèm khát và tìm kiếm giá trị thực sự có thể dẫn con người đến những điều không thực, như ám ảnh theo đuổi một ảo ảnh không có thực.