Soạn Ngữ Văn 12 Tập 2 trang 81-84 - Chân trời sáng tạo

Trang 81 — Hướng dẫn đọc

Câu 1. Tóm tắt các sự kiện được kể trong văn bản trên.

Trả lời: Các sự kiện được kể trong văn bản trên bao gồm:

• Tin tức từ truyền thông:
  • "T.B - Một nhân chứng thứ hai của cuộc hội kiến Va-ren - Phan Bội Châu (xin chằng dám nêu tên nhân chứng này) lại quả quyết rằng Phan Bội Châu đã nhổ vào mặt Va-ren; cái đó thì cũng có thể."

Câu 2. Nhân vật chính trong truyện là ai? Dựa vào đâu để bạn khẳng định như vậy?

Trả lời: Nhân vật chính trong truyện là Phan Bội Châu. Dựa vào việc Phan Bội Châu là nhân vật được nhắc đến nhiều nhất trong văn bản, và các sự kiện xoay quanh ông, đặc biệt là sự kiện hội kiến với Va-ren.

Câu 3. Liệt kê những hành động, lời nói của Va-ren trước và trong cuộc hội kiến với Phan Bội Châu tại nhà ngục Hoà Lò, từ đó nêu nhận xét về:

a. Tính cách của nhân vật Va-ren.

Trả lời: Va-ren trước và trong cuộc hội kiến với Phan Bội Châu tại nhà ngục Hoà Lò:

• Lời nói của Va-ren trước và trong cuộc hội kiến với Phan Bội Châu tại nhà ngục Hoà Lò không được trích dẫn trực tiếp trong văn bản, nhưng qua lời của người kể chuyện và nhân chứng, có thể thấy Va-ren có thái độ kiêu ngạo, tự phụ.

b. Nghệ thuật miêu tả, thể hiện tính cách nhân vật này của tác giả.

Trả lời: Nghệ thuật miêu tả của tác giả thể hiện qua cách xây dựng hình ảnh Va-ren thông qua lời nói và hành động (dù không được trích dẫn trực tiếp). Điều này cho thấy Va-ren là một nhân vật có tính cách kiêu ngạo, tự phụ.

Câu 4. Kẻ bảng sau vào vở và liệt kê các chi tiết góp phần khắc hoạ chân dung của nhân vật Phan Bội Châu trong văn bản:

Từ bảng trên, cho biết:

a. Một số nét khác biệt trong tính cách của hai nhân vật Phan Bội Châu và Va-ren.

Trả lời:

• Phan Bội Châu: Được miêu tả qua phản ứng của đám đông và nhân chứng, nổi bật với hành động "nhổ vào mặt Va-ren", thể hiện sự căm thù và dũng cảm.
• Va-ren: Thể hiện thái độ kiêu ngạo, tự phụ.

b. Sự khác biệt trong cách miêu tả, thể hiện tính cách của hai nhân vật.

Trả lời:

• Phan Bội Châu được miêu tả qua lời của người kể chuyện, đám đông và nhân chứng, nổi bật với sự căm thù và dũng cảm.
• Va-ren được miêu tả qua thái độ và cách hành xử, thể hiện sự kiêu ngạo, tự phụ.

Câu 5. Câu chuyện được kể từ ngôi kể nào? Nhân vật, sự việc trong câu chuyện được nhìn từ điểm nhìn của ai? Cách sử dụng ngôi kể, điểm nhìn như vậy có tác dụng gì?

Trả lời: Câu chuyện được kể từ ngôi kể thứ ba. Nhân vật và sự việc được nhìn từ điểm nhìn của người kể chuyện, người chứng kiến hoặc nghe tin tức.

Cách sử dụng ngôi kể và điểm nhìn như vậy giúp:

• Tạo sự khách quan, trung thực trong việc trình bày sự kiện.
• Làm nổi bật các sự kiện và tính cách nhân vật một cách rõ ràng.

Trang 82 — Viết bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hoặc một hoạt động xã hội

Câu hỏi:

• Tri thức về kiểu bài:

  • Kiểu bài: Bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hoặc một hoạt động xã hội thuộc kiểu bài nghị luận, viết ra để đọc trong lễ phát động một phong trào/ hoạt động xã hội nhằm mục đích thuyết phục, kêu gọi mọi người tích cực tham gia, góp phần lan toả ý nghĩa, thông điệp tích cực.

• Yêu cầu đối với kiểu bài:

  • Nêu được các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng xác đáng, phù hợp, phong phú để thuyết phục mọi người tham gia phong trào/ hoạt động xã hội. Hệ thống luận điểm, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, cấu trúc chặt chẽ.
  • Nêu được lời kêu gọi hành động với những giải pháp cụ thể, khả thi, thuyết phục.
  • Lồng ghép và sử dụng hợp lí yếu tố thuyết minh và yếu tố biểu cảm.
  • Ngôn ngữ trang trọng, lịch sự; giọng điệu chân thành, nhã nhặn.
  • Bố cục đảm bảo ba phần:
    • Mở đầu: Giới thiệu phong trào/ hoạt động xã hội cần phát động, hoàn cảnh đọc bài phát biểu, lời chào và lời chúc sức khoẻ đến người nghe.
    • Nội dung chính: Giới thiệu ngắn gọn nguồn gốc và lịch sử hình thành của phong trào/ hoạt động xã hội; nêu các luận điểm khẳng định ý nghĩa, tầm quan trọng của phong trào/ hoạt động xã hội; đưa ra lời kêu gọi tích cực tham gia và khích lệ, tin tưởng phong trào/ hoạt động xã hội sẽ thành công tốt đẹp.
    • Kết thúc: Chào tạm biệt và cảm ơn.

Trả lời: Dựa trên nội dung trong trang, các câu hỏi/yêu cầu trong trang có thể được xác định và trả lời như sau:

• Tri thức về kiểu bài:

  • Bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hoặc một hoạt động xã hội thuộc kiểu bài nghị luận, viết ra để đọc trong lễ phát động một phong trào/hoạt động xã hội nhằm mục đích thuyết phục, kêu gọi mọi người tích cực tham gia, góp phần lan toả ý nghĩa, thông điệp tích cực.

• Yêu cầu đối với kiểu bài:

  • Nêu được các luận điểm, lí lẽ, bằng chứng xác đáng, phù hợp, phong phú để thuyết phục mọi người tham gia phong trào/hoạt động xã hội. Hệ thống luận điểm, lí lẽ, bằng chứng được sắp xếp theo một trình tự hợp lí, cấu trúc chặt chẽ.
  • Nêu được lời kêu gọi hành động với những giải pháp cụ thể, khả thi, thuyết phục.
  • Lồng ghép và sử dụng hợp lí yếu tố thuyết minh và yếu tố biểu cảm.
  • Ngôn ngữ trang trọng, lịch sự; giọng điệu chân thành, nhã nhặn.
  • Bố cục đảm bảo ba phần:
    • Mở đầu: Giới thiệu phong trào/hoạt động xã hội cần phát động, hoàn cảnh đọc bài phát biểu, lời chào và lời chúc sức khoẻ đến người nghe.
    • Nội dung chính: Giới thiệu ngắn gọn nguồn gốc và lịch sử hình thành của phong trào/hoạt động xã hội; nêu các luận điểm khẳng định ý nghĩa, tầm quan trọng của phong trào/hoạt động xã hội; đưa ra lời kêu gọi tích cực tham gia và khích lệ, tin tưởng phong trào/hoạt động xã hội sẽ thành công tốt đẹp.
    • Kết thúc: Chào tạm biệt và cảm ơn.

Đọc ngữ liệu tham khảo:

• Bài phát biểu hưởng ứng Tết trồng cây năm Quý Mão 2023:
  • Nhân dịp đầu năm mới xuân Quý Mão 2023, thay mặt Đảng ủy, Ban Giám hiệu, tôi xin gửi tới toàn thể cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường lời chúc sức khoẻ, hạnh phúc và thành đạt, chúc một năm mới an khang, thịnh vượng.
  • Hôm nay, Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường tổ chức phát động hưởng ứng Tết trồng cây và chăm sóc cây xanh, đời đời nhớ ơn Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại.
  • Cách đây 64 năm, ngày 28/11/1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát động nhân dân cả nước thực hiện Tết trồng cây, trồng rừng. Thực hiện lời dạy của Bác, tỉnh ta luôn xác định việc trồng cây xanh là việc làm hết sức ...

PHẦN MỞ ĐẦU:

• [1a]: Lời chào: "Nhân dịp đầu năm mới xuân Quý Mão 2023, thay mặt Đảng ủy, Ban Giám hiệu, tôi xin gửi tới toàn thể cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường lời chúc sức khoẻ, hạnh phúc và thành đạt, chúc một năm mới an khang, thịnh vượng."
• [1b]: Nêu lí do của bài phát biểu: "Hôm nay, Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường tổ chức phát động hưởng ứng Tết trồng cây và chăm sóc cây xanh, đời đời nhớ ơn Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại."

Trang 83 — Phát biểu cảm nghĩ về giá trị, ý nghĩa của một phong trào/ hoạt động

Câu 1. Nêu nội dung chính của văn bản.

Trả lời: Nội dung chính của văn bản là giới thiệu về quá trình hình thành và phát triển của phong trào Tết trồng cây, qua đó thấy được ý nghĩa của hoạt động này.

Câu 2. Xác định các luận điểm được nêu trong văn bản và tìm luận cứ, lí lẽ, bằng chứng cụ thể được sử dụng trong mỗi luận điểm.

Trả lời:

• Luận điểm 1: "Việc hưởng ứng Tết trồng cây có vai trò rất thiết thực trong bối cảnh hiện nay."
  • Lí lẽ: Các hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu, các thảm họa thiên tai, bảo vệ ngày càng tác động mạnh mẽ tới đời sống của con người hằng ngày. Cây xanh có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của chúng ta, nó làm giảm sự nóng lên toàn cầu, ngăn ảnh hưởng của lũ lụt, do đó việc trồng cây, trồng rừng là mục tiêu mà nước ta cũng như tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải thực hiện để ứng phó với sự biến đổi khí hậu.
  • Bằng chứng: "Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chỉ đạo triển khai nhiều chương trình trồng rừng, phục hồi rừng bảo vệ môi trường sinh thái, tạo nguồn nguyên liệu từ gỗ rừng trồng cho ngành công nghiệp chế biến gỗ và các ngành sản xuất khác."
• Luận điểm 2: "Đối với trường chúng ta hiện nay, hoạt động hưởng ứng Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ có ý nghĩa hết sức sâu sắc."
  • Lí lẽ:
    • Thứ nhất: Chúng ta phát huy truyền thống tốt đẹp của nhà trường, của các thế hệ cán bộ, giảng viên, nhân viên đã không tiếc công sức chăm bón, vun đắp để có một môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp như ngày hôm nay.
    • Thứ hai: tạo điều kiện cho mỗi cán bộ, giảng viên, nhân viên có cơ hội thể hiện tình cảm và trách nhiệm với nhà trường thông qua việc tự mình trồng cây, dọn lá, tưới nước,.. Từ đó, chúng ta cảm thấy hạnh phúc khi được lao động, được chăm sóc cây xanh, phấn đấu để mỗi cán bộ, giảng viên, nhân viên là một tấm gương của xây dựng môi trường sư phạm cho người học noi theo.

Câu 3. Người viết đã dùng những lí lẽ và bằng chứng nào để chứng minh ý nghĩa của hoạt động Tết trồng cây.

Trả lời: Người viết đã dùng những lí lẽ và bằng chứng sau:

• Lí lẽ:

  • Cây xanh có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người, nó làm giảm sự nóng lên toàn cầu, ngăn ảnh hưởng của lũ lụt, do đó việc trồng cây, trồng rừng là mục tiêu mà nước ta cũng như tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải thực hiện để ứng phó với sự biến đổi khí hậu.
  • Chúng ta phát huy truyền thống tốt đẹp của nhà trường, của các thế hệ cán bộ, giảng viên, nhân viên đã không tiếc công sức chăm bón, vun đắp để có một môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp như ngày hôm nay.
  • Tạo điều kiện cho mỗi cán bộ, giảng viên, nhân viên có cơ hội thể hiện tình cảm và trách nhiệm với nhà trường thông qua việc tự mình trồng cây, dọn lá, tưới nước,.. Từ đó, chúng ta cảm thấy hạnh phúc khi được lao động, được chăm sóc cây xanh, phấn đấu để mỗi cán bộ, giảng viên, nhân viên là một tấm gương của xây dựng môi trường sư phạm cho người học noi theo.

• Bằng chứng:

  • "Mùa xuân là tết trồng cây/ Làm cho đất nước càng ngày càng xuân"
  • "Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chỉ đạo triển khai nhiều chương trình trồng rừng, phục hồi rừng bảo vệ môi trường sinh thái, tạo nguồn nguyên liệu từ gỗ rừng trồng cho ngành công nghiệp chế biến gỗ và các ngành sản xuất khác."

Câu 4. Chỉ ra và phân tích các yếu tố kết nối trong văn bản trên.

Trả lời: Các yếu tố kết nối trong văn bản trên bao gồm:

• Lặp từ: "Tết trồng cây" được lặp lại nhiều lần trong văn bản để nhấn mạnh ý nghĩa của hoạt động này.
• Liên từ: "Thứ nhất", "Thứ hai" được sử dụng để nối các ý trong đoạn văn.
• Thay thế: Sử dụng các từ như "đó", "đây" để thay thế cho các ý đã nêu trước đó.

Câu 5. Đọc phần "Hôm nay, ... nhân viên là một tấm gương của xây dựng môi trường sư phạm cho người học noi theo." rồi trả lời câu hỏi:

• Câu văn nào trong đoạn chứa thông điệp chính của văn bản?
• Thông điệp ấy có ý nghĩa với bạn như thế nào?

Trả lời:

• Câu văn chứa thông điệp chính: "Hôm nay, trong không khí hân hoan mừng Đảng, mừng xuân, mừng đất nước đổi mới xuân Quý Mão năm 2023, hoà cùng không khí hưởng ứng Tết trồng cây của cả nước nói chung và của địa phương nói riêng, thay mặt Đảng uỷ, Ban Giám hiệu, tôi xin được phát động buổi lễ hưởng ứng Tết trồng cây đời đời nhớ ơn Bác Hồ – xuân Quý Mão năm 2023."

• Ý nghĩa:

  • Thông điệp này có ý nghĩa rất lớn vì nó kêu gọi mọi người cùng tham gia vào hoạt động trồng cây, góp phần bảo vệ môi trường và xây dựng một xã hội xanh - sạch - đẹp.
  • Hoạt động này không chỉ mang lại lợi ích cho môi trường mà còn giúp nâng cao ý thức của mỗi người về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

Câu 6. Viết bài văn phát biểu cảm nghĩ về giá trị, ý nghĩa của một phong trào/ hoạt động mà bạn thấy có ích.

Trả lời: Phong trào "Tết trồng cây" là một hoạt động có ý nghĩa rất lớn đối với môi trường và xã hội.

Mỗi dịp Tết đến xuân về, toàn dân lại cùng nhau trồng cây, chăm sóc cây xanh. Hoạt động này không chỉ mang lại niềm vui cho mỗi người mà còn góp phần giữ đất, giữ rừng, tích cực bảo vệ môi trường, xây dựng và phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân.

Cây xanh có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của chúng ta. Nó giúp làm giảm sự nóng lên toàn cầu, ngăn ảnh hưởng của lũ lụt, do đó việc trồng cây, trồng rừng là mục tiêu mà nước ta cũng như tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải thực hiện để ứng phó với sự biến đổi khí hậu.

Không chỉ có ý nghĩa về mặt môi trường, phong trào "Tết trồng cây" còn mang lại nhiều giá trị tinh thần. Nó giúp chúng ta cảm thấy hạnh phúc khi được lao động, được chăm sóc cây xanh. Qua đó, chúng ta cũng thể hiện tình cảm và trách nhiệm với nhà trường, với cộng đồng.

Tóm lại, phong trào "Tết trồng cây" là một hoạt động có ý nghĩa rất lớn đối với môi trường và xã hội. Chúng ta nên tích cực tham gia vào hoạt động này để góp phần bảo vệ môi trường và xây dựng một xã hội xanh - sạch - đẹp.

Trang 84 — Thực hành viết theo quy trình

Câu 1. Đối chiếu ngữ liệu tham khảo với tri thức về kiểu bài và thực hiện các yêu cầu sau:

1. Bài phát biểu được viết nhằm mục đích gì? Để đạt được mục đích đó, tác giả đã đưa ra luận điểm, lí lẽ và bằng chứng như thế nào?
2. Xác định đối tượng mà bài phát biểu hướng đến. Ngôn ngữ trong bài phát biểu có phù hợp với đối tượng này không? Vì sao?
3. Xác định một số yếu tố thuyết minh, biểu cảm được sử dụng trong bài viết và nêu tác dụng của các yếu tố đó.
4. Từ bài viết, bạn rút ra lưu ý gì khi viết bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hay một hoạt động xã hội?

Trả lời:

1. Bài phát biểu được viết nhằm mục đích phát động phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác". Để đạt được mục đích đó, tác giả đã đưa ra luận điểm, lí lẽ và bằng chứng như sau:

   • Luận điểm: Phát động phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác" để khuyến khích thanh niên noi theo tấm gương của Bác Hồ.
   • Lí lẽ và bằng chứng:
     • Tấm gương thanh niên tiêu biểu được tuyên dương trong năm học trước là một minh chứng cụ thể.
     • Việc phát động phong trào nhằm mục đích khích lệ và tuyên truyền rộng rãi những hành động tích cực của thanh niên.

2. Đối tượng mà bài phát biểu hướng đến là các bạn thanh niên, đặc biệt là học sinh. Ngôn ngữ trong bài phát biểu có phù hợp với đối tượng này vì sử dụng ngôn ngữ trang trọng, nhưng vẫn gần gũi và truyền cảm hứng.

3. Một số yếu tố thuyết minh, biểu cảm được sử dụng trong bài viết và tác dụng của chúng:

   • Thuyết minh:
     • Giúp người nghe hiểu rõ về mục đích và ý nghĩa của phong trào.
     • Ví dụ: "Phong trào Thanh niên làm theo lời Bác" là một hoạt động thiết thực.
   • Biểu cảm:
     • Tạo sự kết nối cảm xúc với người nghe, khơi gợi tinh thần trách nhiệm và ý thức tham gia.
     • Ví dụ: Kêu gọi thanh niên cùng nhau hành động vì mục tiêu chung.

4. Từ bài viết, có thể rút ra các lưu ý khi viết bài phát biểu trong lễ phát động một phong trào hay một hoạt động xã hội:

   • Xác định rõ mục đích và đối tượng.
   • Sử dụng ngôn ngữ phù hợp, truyền cảm hứng.
   • Kết hợp các yếu tố thuyết minh và biểu cảm một cách hợp lí.

Câu 2. Giả sử Đoàn trường phát động phong trào Thanh niên làm theo lời Bác. Là tấm gương thanh niên tiêu biểu được tuyên dương trong năm học trước, bạn hãy viết bài phát biểu để đọc trong buổi phát động phong trào năm nay.

Bước 1: Chuẩn bị viết

• Xác định đề tài, mục đích, đối tượng người đọc để chọn cách viết phù hợp.

  • Đề tài: Phát động phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác".
  • Mục đích: Phát động và kêu gọi tham gia phong trào.
  • Đối tượng: Các bạn thanh niên, học sinh trong trường.

• Thu thập tư liệu liên quan đến phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác" và lập bảng thống kê tư liệu.

Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

• Tìm ý:

  • Phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác" được đề xuất nhằm mục đích gì?
    • Trả lời: Nhằm khuyến khích thanh niên noi theo tấm gương và lời dạy của Bác Hồ, thực hiện các hành động có ích cho xã hội.
  • Quá trình hình thành và phát triển của phong trào có gì đáng chú ý?
    • Trả lời: Quá trình hình thành gắn liền với các hoạt động thực tế của thanh niên trong việc ứng dụng lời dạy của Bác vào cuộc sống hàng ngày.
  • Vì sao cần tham gia phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác"?
    • Trả lời:
      • Vì phong trào phù hợp với giá trị cốt lõi của tuổi trẻ: tình nguyện, trách nhiệm, và sự cống hiến.
      • Giúp cá nhân phát triển bản thân và đóng góp vào cộng đồng.
  • Bạn có những kinh nghiệm gì khi tham gia phong trào này?
    • Trả lời:
      • Cảm nhận được sự gắn kết giữa cá nhân và cộng đồng.
      • Rèn luyện được các kỹ năng sống và tinh thần trách nhiệm.
  • Cần làm gì để tham gia phong trào một cách tích cực, hiệu quả?
    • Trả lời:
      • Chủ động tìm hiểu các hoạt động của phong trào.
      • Cam kết thực hiện các nhiệm vụ và kêu gọi bạn bè cùng tham gia.

• Sắp xếp các ý tìm được thành dàn ý hoàn chỉnh:

  1. Mở đầu: Giới thiệu và phát động phong trào.
  2. Thân bài:
     • Nêu ý nghĩa của phong trào.
     • Chia sẻ kinh nghiệm cá nhân khi tham gia.
     • Đề xuất cách tham gia tích cực.
  3. Kết thúc: Kêu gọi hành động.

Bước 3: Viết bài

• Viết bài hoàn chỉnh:
  • Sử dụng ngôn ngữ trang trọng, khách quan.
  • Kết hợp yếu tố thuyết minh và biểu cảm hợp lí.

Ví dụ bài phát biểu: "Kính thưa các thầy cô, và các bạn,

Hôm nay, tôi rất vinh dự được mời đến đây để phát động phong trào "Thanh niên làm theo lời Bác". Phong trào này không chỉ là một hoạt động, mà còn là một lời nhắc nhở chúng ta về những giá trị cốt lõi mà Bác Hồ đã dạy.

Thông qua các hoạt động thiết thực, chúng ta không chỉ rèn luyện bản thân mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng đoàn kết và phát triển. Tôi hy vọng rằng, với sự tham gia của tất cả mọi người, phong trào sẽ lan tỏa mạnh mẽ và để lại dấu ấn sâu sắc.

Cảm ơn và hẹn gặp lại trong các hoạt động sắp tới!"

Lưu ý khi viết:

• Ngôn ngữ: Trang trọng, khách quan, phù hợp với thanh niên.
• Giọng điệu: Chân thành, nhiệt huyết.
• Yếu tố thuyết minh và biểu cảm:
  • Thuyết minh: Diễn đạt rõ ràng mục đích và cách thức tham gia.
  • Biểu cảm: Gợi cảm xúc và động lực cho người nghe.