Trang 115 — Hướng dẫn phân tích kiểu văn bản

Câu 1. Không ai còn nhớ được rằng bây giờ là bao giờ, người ta chỉ biết vào thời ấy có một điều lạ nhất là loài vật còn nói được như người. Bởi thế, mỗi sớm sinh ra chuyện. Bắt đầu, là chuyện con trâu. (1) Giới thiệu bối cảnh, nhân vật chính của câu chuyện

Trả lời:

  • "Không ai còn nhớ được rằng bây giờ là bao giờ" cho thấy thời gian của câu chuyện rất xa xôi, không xác định rõ ràng.
  • "người ta chỉ biết vào thời ấy có một điều lạ nhất là loài vật còn nói được như người" tạo không khí thần thoại, kì ảo.
  • "Bởi thế, mỗi sớm sinh ra chuyện." cho thấy không khí truyền miệng, bắt đầu từ những câu chuyện bình dị.

Câu 2. Giời sinh ra loài người và các giống vật nuôi, nhưng không muốn để chúng cứ ăn thịt lẫn nhau, bên tạo ra ngũ cốc và các thức ăn. Ấy là mưới hạt giống và một nắm rể, mà đức Ngọc Hoàng, một buổi sớm mát lạnh, với một vị thần trên thiên đình đến giao cho, với những lời dặn:

  • Nhà người mang mười hạt giống này gieo xuống trần gian, mỗi hạt sẽ hoá thành muôn nghìn hạt nhỏ mọc mầm ở trên đất và gây thành ngũ cốc cho loài người; còn nắm rể này thì nhà người nếm thử cái một xuống những khoảng đất nào mà ngụ cốc không lan toả, sẽ nảy ra từng cánh đồng cỏ cho loài vật. Nhưng nên nhớ rằng phải gieo ngụ cốc trước đã, rồi mới nếm cỏ xuống sau. (2a) Sự việc 1: Kể lại sự việc thứ nhất

Trả lời:

  • Đức Ngọc Hoàng giao cho nhà người 2 nhiệm vụ:

    • 10 hạt giống ngũ cốc để gieo trên trần gian, mỗi hạt sẽ sinh ra "muôn nghìn hạt nhỏ".
    • 1 nắm rễ cỏ để nếm thử xuống đất.

  • Lời dặn của Ngọc Hoàng:

    • Ngũ cốc phải gieo trước.
    • Cỏ chỉ nên nếm sau khi gieo ngũ cốc.

Trả lời:

  • Cách kể chuyện:
    • Sử dụng yếu tố miêu tả (không gian, thời gian thần thoại).
    • Sử dụng yếu tố biểu cảm (không khí kì ảo).
    • Kết hợp hướng dẫn và đối thoại.

Trả lời:

  • Bố cục của đoạn trích gồm 2 phần:
    1. Mở đầu: Giới thiệu bối cảnh và nhân vật chính.
    2. Diễn biến: Kể lại sự việc Ngọc Hoàng giao nhiệm vụ.

Trang 118 — Truyện

Câu (2b). Kể lại sự việc thứ hai

Trả lời:

Sự việc thứ hai: Thiên thần nhìn xuống hạ giới mênh mông. Những đồi núi hoang vu, nằm gối dài lên nhau, và những bãi bao la, những cánh đồng khô nề, chỉ trơ toàn đá xám với đất núi, chưa hề có một gợn màu xanh của loài thực vật. Những cái màu xanh đầy sinh khí, cái màu xanh của ngàn ngắt và non nả, sắp sửa nảy mầm rồi. Chỉ chờ một cái giơ tay của ông thần mặc áo sắc gio1.

Ông thần ấy đã kiêu hãnh vung bàn tay ra...

Câu (2c). Kể lại sự việc thứ ba

Trả lời:

Sự việc thứ ba:

Những người ở ấy, một khi bén màu đất, liền đâm mầm nảy ngọn hạng hà sa2 số ngay trong nháy mắt. Hoàng hốt, thiên thần biết mình đã lầm lỗi, vội gieo hạt ngụ cỏ xuống, nhưng không còn kịp nữa. Mọc um lên thành từng cánh đồng, thành từng ngọn, từng tùng tàng, tứ bề vây kín mặt đất, tranh hết cả màu mồ, khiến cho ngụ cỏ dù có len lỏi trổi lên cũng khô cằn và khô sinh sản.

Vị thiên thần không có cách gì cứu vãn được sự lầm lỗi của mình, đành phải vào quỹ dưới bề rộng3 chịu tội.

Ngọc Hoàng cả giận, phán rằng:

  • Nhà người đã trái mệnh của ta, dù biết rồi, cũng không thể dung tha được, vậy giao sang cho Nam Tào kết án.

Vị thần phạm tội dập đầu mà cầu nại:

  • Xin Thượng Đế rộng lượng cho hạ thần một cái ơn tối cao gì để lấy công chuộc tôi sơ suất đó.

Ngọc Hoàng nghỉ ngơi rồi truyền:

  • Nhà người đã thành thật ăn năn, ta cũng thương tình, vậy đáng lẽ cho Thiên Lỗi đánh chết, ta tha kiếp cho người thành một loài súc vật để giúp loài người khai phá đất cò mà vun giòn ngụ cỏ nhưng người không được sống bằng những ngụ cỏ ấy, người chỉ được ăn những ngọn cỏ mà chính tay người đã gieo mầm, và người phải nhai lại cỏ cả trong những lúc nghỉ ngơi.

Trang 116 — Hướng dẫn quy trình viết

Câu 1. Tính sáng tạo của văn bản truyện so với truyện gốc được thể hiện ở những điểm nào? (Đọc lại nội dung tóm tắt truyện được phỏng theo ở cuộc chú trang 116 để xác định những biểu hiện của sự sáng tạo đó.)

Trả lời: Văn bản truyện trên có tính sáng tạo so với truyện gốc ở một số điểm sau:

  • Biến tấu từ hình dạng của Ngọc Hoàng: Trong nguyên tác, Ngọc Hoàng có thể bị miêu tả một cách trực tiếp là vị thần. Tuy nhiên, trong văn bản này, Ngọc Hoàng lại bị biến thành một vật thể cụ thể: "một vật lông xám đen như màu áo bảo thường mặc, trên đầu có hai cái sừng dài, cong vút, giống hệt hai cái thẻ mũ văn đội". Sự biến tấu này tạo nên một hình ảnh độc đáo, dễ hình dung hơn về nhân vật.

  • Sự sáng tạo trong cách kết thúc: Kết thúc truyện không chỉ đơn thuần là Ngọc Hoàng bị phạt mà có sự xuất hiện của con trâu - một hình ảnh quen thuộc, gần gũi với đời sống con người. Điều này góp phần làm cho câu chuyện thêm sinh động, dễ liên tưởng.

  • Tăng yếu tố biểu cảm: Việc sử dụng các từ ngữ miêu tả chi tiết như "màu lông xám đen", "hai cái sừng dài, cong vút" không chỉ giúp người đọc hình dung rõ ràng về hình dạng của nhân vật mà còn tạo nên sự ấn tượng về sự thay đổi của Ngọc Hoàng.

Câu 2. Chỉ ra một số chi tiết cho thấy văn bản truyện kể trên có kết hợp khéo léo các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong khi kể chuyện.

Trả lời: Văn bản truyện trên đã kết hợp khéo léo các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong khi kể chuyện qua một số chi tiết sau:

  • Miêu tả hình dáng của Ngọc Hoàng khi bị phạt:

    • "Vị thần kia rơi xuống đất, biến ngay thành một vật lông xám đen như màu áo bảo thường mặc, trên đầu có hai cái sừng dài, cong vút, giống hệt hai cái thẻ mũ văn đội."
    • Những từ ngữ này không chỉ giúp người đọc hình dung rõ ràng về hình dạng của nhân vật mà còn gợi lên cảm giác bất ngờ và hài hước.

  • Biểu cảm qua cách gọi tên con vật:

    • "Về sau, người ta gọi là con trâu."
    • Cách kết thúc này mang tính tự nhiên và gần gũi, tạo sự liên kết với cuộc sống thường ngày.

Câu 3. Văn bản trên đã đáp ứng những yêu cầu về nội dung đối với các phần mở đầu truyện, diễn biến truyện, kết thúc truyện như thế nào?

Trả lời: Văn bản trên đã đáp ứng những yêu cầu về nội dung đối với các phần mở đầu truyện, diễn biến truyện, kết thúc truyện như sau:

  • Mở đầu truyện:

    • "Phán xong, Ngọc Hoàng lập tức sai Thái Bạch Kim Tinh giáng xuống hạ giới. Một cơn mưa gió tấp tối nổi lên."
    • Phần mở đầu ngắn gọn, súc tích, tạo không khí và giới thiệu được xung đột của câu chuyện.

  • Diễn biến truyện:

    • Quá trình Ngọc Hoàng bị phạt và biến thành con trâu được kể một cách logic.
    • Các chi tiết miêu tả sự biến đổi của Ngọc Hoàng từ vị thần thành con trâu được trình bày rõ ràng.

  • Kết thúc truyện:

    • "Về sau, người ta gọi là con trâu."
    • Kết thúc truyện ngắn gọn, tự nhiên và tạo sự quen thuộc với người đọc.

Câu 4. Qua văn bản trên, em rút ra được những lưu ý gì khi viết một truyện kể sáng tạo dựa trên một truyện kể đã đọc?

Trả lời: Qua văn bản trên, có thể rút ra một số lưu ý khi viết một truyện kể sáng tạo dựa trên một truyện kể đã đọc:

  1. Lựa chọn nguyên tác phù hợp:

    • Chọn một truyện gốc có nội dung và nhân vật phù hợp để sáng tạo.

  2. Tăng yếu tố sáng tạo:

    • Biến tấu các chi tiết, nhân vật một cách hợp lý để tạo sự mới mẻ.

  3. Kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm:

    • Sử dụng các từ ngữ miêu tả chi tiết và biểu cảm để làm câu chuyện sinh động hơn.

  4. Cấu trúc rõ ràng:

    • Đảm bảo có mở đầu, diễn biến và kết thúc mạch lạc, hợp lý.

Hướng dẫn quy trình viết

Đề bài:

Viết một truyện kể sáng tạo với đề tài tự chọn, phỏng theo một truyện đã đọc (khoảng 1 000 chữ) có sử dụng các yếu tố miêu tả, biểu cảm.

Bước 1: Chuẩn bị trước khi viết

Căn cứ vào tính mở của đề bài, em có thể chọn một truyện kể, truyện phim mà em đã đọc/ đã xem theo sở thích. Lưu ý các tiêu chí lựa chọn:

  • Nội dung truyện phù hợp với thuần phong mỹ tục, có ý nghĩa giáo dục.
  • Nhân vật, cốt truyện không quá phức tạp, số trang viết vừa phải,...
  • Vừa sức và thuận lợi đối với việc phát huy sự sáng tạo của bản thân.

Trang 120 — Viết

Câu 1. Đọc kĩ truyện đã tìm, xác định chủ đề, đặc điểm nội dung, hình thức của truyện kể sẽ phỏng theo tóm tắt chuỗi sự kiện, nhân vật (theo dạng sơ đồ).

Trả lời:

  • Chủ đề: Truyện thường xoay quanh các vấn đề cuộc sống, con người, và các mối quan hệ.
  • Đặc điểm nội dung:
    • Các sự kiện chính trong câu chuyện.
    • Nhân vật và các mối quan hệ giữa chúng.
    • Ý nghĩa và thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm.
  • Hình thức:
    • Cách kể chuyện (ngôi kể, trình tự thời gian).
    • Ngôn ngữ và giọng điệu.
    • Cấu trúc và cách xây dựng nhân vật.

Câu 2. Trả lời một số câu hỏi dưới đây để định hướng cho việc viết lại thành văn bản truyện kể mới:

  • Với chủ đề của truyện gốc, nên phát triển, khoét sâu một khía cạnh hay nán lại chủ đề theo một hướng nào khác?

Trả lời: Với chủ đề của truyện gốc, có thể phát triển hoặc làm sâu sắc hơn một khía cạnh cụ thể, ví dụ:

  • Làm nổi bật một thông điệp mới.
  • Thổi vào câu chuyện một góc nhìn hiện đại.
  • Tập trung vào một nhân vật phụ để làm nổi bật chủ đề.

Câu 3. - Cần thay đổi các yếu tố hình thức của truyện theo hướng nào? (Nên bổ sung những gì vào cốt truyện, nhân vật, bối cảnh của truyện gốc? Nên thay đổi ngôi kể, cách kể chuyện hay không?...)

Trả lời:

  • Cốt truyện: Bổ sung các tình huống mới để làm phong phú thêm câu chuyện.
  • Nhân vật: Phát triển thêm tính cách hoặc hoàn cảnh của nhân vật.
  • Bối cảnh: Thay đổi hoặc làm phong phú thêm bối cảnh để phù hợp với hướng kể mới.
  • Ngôi kể: Có thể thay đổi ngôi kể để thay đổi góc nhìn của người đọc.

Câu 4. - Đọc lại truyện Con trâu, đối chiếu với truyện kể dân gian về Sự tích con trâu để học cách viết truyện mô phỏng.

Trả lời:

  • Đọc và phân tích các yếu tố như:
    • Cốt truyện.
    • Nhân vật.
    • Bối cảnh.
    • Hình thức kể chuyện.

Câu 5. Viết văn bản dựa vào dàn ý đã lập; chú ý kết hợp trần thuật với miêu tả, biểu cảm.

Trả lời: Khi viết, cần:

  • Tuân thủ dàn ý đã lập.
  • Kết hợp các phương thức biểu đạt:
    • Trần thuật: Kể lại các sự kiện.
    • Miêu tả: Làm rõ bối cảnh và nhân vật.
    • Biểu cảm: Thể hiện cảm xúc và tạo sự đồng cảm với người đọc.

Lưu ý: Khi viết một truyện kể sáng tạo trên cơ sở phỏng theo một truyện đã đọc, em cần học tập cách hư cấu sáng tạo của các nhà văn. Ví dụ: Em có thể đối chiếu bài thơ Sơn Tinh, Thủy Tinh của Nguyễn Nhược Pháp với truyền thuyết Sơn Tinh, Thủy Tinh hoặc đối chiếu bài thơ ngụ ngôn Chó sói và chiến con của La Phông-ten với truyện ngụ ngôn Chó sói và cưu non của Ê-đốp,... và học cách sáng tạo của các tác giả dựa trên điểm tựa từ tác phẩm gốc.

Câu 6. Đọc lại bài viết, sử dụng bảng kiểm dưới đây để tự đánh giá về kĩ năng viết một truyện kể sáng tạo. Qua đó, chỉnh sửa và rút kinh nghiệm.

Trả lời: Sử dụng bảng kiểm:

Tiêu chí Đạt Chưa đạt
Giới thiệu nhân vật/ bối cảnh/ nội dung chính của câu chuyện
Có phần dẫn dắt lôi cuốn, thu hút sự chú ý của người đọc
Đảm bảo nội dung chính của truyện gốc

Dựa trên bảng kiểm, đánh giá và chỉnh sửa bài viết để hoàn thiện hơn.