Trang 133 — Viết bài văn nghị luận xã hội về một vấn đề cần giải quyết

Câu 1. Suy nghĩ của em về vấn đề một số học sinh ngại đọc sách và cách khắc phục.

Trả lời: "Một số học sinh ngại đọc sách và cách khắc phục" là một vấn đề xã hội quan trọng, cần được giải quyết. Vấn đề này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm cả những yếu tố khách quan và chủ quan.

Vấn đề cần giải quyết: Một số học sinh hiện nay chưa có thói quen đọc sách, dẫn đến thiếu hụt kiến thức và kỹ năng trong cuộc sống.

Triển khai:

  • Nguyên nhân:
    • Ảnh hưởng từ môi trường sống: "môi trường sống có ảnh hưởng lớn đến việc hình thành thói quen đọc sách của học sinh".
    • Sự hấp dẫn của các phương tiện truyền thông hiện đại: "sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ khiến nhiều học sinh chú ý vào các thiết bị điện tử hơn là sách vở".
  • Hạn chế:
    • Thiếu kiến thức và kỹ năng: "đọc sách giúp mở rộng kiến thức và phát triển kỹ năng".
    • Ảnh hưởng đến tư duy và sáng tạo: "thiếu đọc sách có thể khiến tư duy và khả năng sáng tạo của học sinh bị hạn chế".

Biện pháp khắc phục:

  • Gia đình:
    • "Cha mẹ và các thành viên trong gia đình cần tạo thói quen đọc sách cho con em mình".
  • Trường học:
    • "Nhà trường cần tổ chức các hoạt động đọc sách thú vị và bổ ích".
  • Cá nhân học sinh:
    • "Học sinh cần ý thức được tầm quan trọng của việc đọc sách và tự giác thực hiện".

Kết luận: "Đọc sách là một trong những cách tốt nhất để học hỏi và phát triển bản thân". Hy vọng rằng, thông qua những biện pháp trên, nhiều học sinh sẽ hình thành thói quen đọc sách và yêu thích sách hơn.

Trang 134 — Ngữ Văn lớp 9

Câu a. Đọc sách, báo, Internet và tìm trong thực tiễn những bằng chứng về vấn đề ngại đọc sách của học sinh (có thể liên hệ với chính mình); ghi chép lại những thông tin đó.

  • Suy nghĩ về nguyên nhân của vấn đề này và các biện pháp khắc phục (có thể trao đổi với thầy cô, bạn bè, bố mẹ, anh chị,... để tham khảo ý kiến của mọi người).

Trả lời:

  • Bằng chứng về vấn đề ngại đọc sách của học sinh:

    • Nhiều học sinh chỉ tập trung vào việc học trên trường, không dành thời gian đọc thêm sách ngoài chương trình.
    • Một số học sinh cho rằng đọc sách không giúp ích nhiều cho việc học hiện tại.
    • "Vấn đề ngại đọc sách của học sinh được biểu hiện như thế nào?"
      • Học sinh ít có thói quen đọc sách, báo.
      • Thay vào đó, các em dành nhiều thời gian vào các hoạt động giải trí khác.

  • Nguyên nhân:

    • "Có những nguyên nhân nào khiến cho học sinh ngại đọc sách?"
      • Do nội dung sách chưa hấp dẫn, không phù hợp với sở thích của học sinh.
      • Do môi trường đọc sách chưa được tạo điều kiện (thiếu không gian, thiếu khuyến khích).

  • Biện pháp:

    • "Làm thế nào để giải quyết được vấn đề ngại đọc sách của học sinh?"
      • Tạo môi trường đọc sách thoải mái, đa dạng nội dung sách.
      • Khuyến khích học sinh đọc bằng các hoạt động ngoại khóa, thi tìm hiểu sách.

Câu b. Tìm ý và lập dàn ý

  • Tìm ý cho bài viết bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi:

    • Vấn đề ngại đọc sách của học sinh được biểu hiện như thế nào?
    • Có những nguyên nhân nào khiến cho học sinh ngại đọc sách?
    • Tác hại của việc ngại đọc sách là gì?
    • Làm thế nào để giải quyết được vấn đề ngại đọc sách của học sinh?

  • Lập dàn ý cho bài viết bằng cách lựa chọn, sắp xếp các ý đã tìm được theo bố cục ba phần:

    • Mở bài: Giới thiệu vấn đề học sinh ngại đọc sách, nêu nhận xét chung.
    • Thân bài:
      • Trình bày cụ thể các biểu hiện của vấn đề học sinh ngại đọc sách.
      • Lí giải về những tác hại của việc ngại đọc sách (đối với việc học, phát triển bản thân,...).
      • Chỉ ra những nguyên nhân khiến học sinh ngại đọc sách (chủ quan, khách quan).
      • Đề xuất những biện pháp khắc phục vấn đề ngại đọc sách của học sinh (Bản thân, gia đình, nhà trường, cộng đồng nên làm gì, làm như thế nào?).
    • Kết bài:
      • Khẳng định quan điểm của bản thân về vấn đề.
      • Nêu lên suy nghĩ, mong muốn của bản thân liên quan đến vấn đề.

Trả lời:

  • Mở bài:

    • "Giới thiệu vấn đề học sinh ngại đọc sách, nêu nhận xét chung."

  • Thân bài:

    1. Biểu hiện:
      • Học sinh ít dành thời gian để đọc sách.
      • Nhiều học sinh không thích đọc sách vì nghĩ rằng không cần thiết.
    2. Tác hại:
      • "Tác hại của việc ngại đọc sách là gì?"
        • Làm giảm khả năng tư duy và mở rộng kiến thức.
        • Ảnh hưởng đến kết quả học tập và sự phát triển cá nhân.
    3. Nguyên nhân:
      • "Có những nguyên nhân nào khiến cho học sinh ngại đọc sách?"
        • Chủ quan: Học sinh chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc đọc.
        • Khách quan: Môi trường đọc không thuận lợi, sách chưa đa dạng.
    4. Giải pháp:
      • "Làm thế nào để giải quyết được vấn đề ngại đọc sách của học sinh?"
        • Gia đình và nhà trường cần tạo điều kiện khuyến khích đọc sách.

  • Kết bài:

    • Lặp lại quan điểm và nêu mong muốn.

Câu c. Viết
Dựa vào dàn ý đã lập để viết bài văn hoàn chỉnh. Khi viết, cần chú ý đảm bảo yêu cầu của bài văn nghị luận: các luận điểm rõ ràng, lô gích; mỗi luận điểm nên triển khai thành một đoạn văn với lí lẽ xác đáng, bằng chứng phù hợp được phân tích cận kề; các đoạn văn có sự liên kết.

Trả lời:

  • Dựa vào dàn ý đã lập, bài viết sẽ trình bày hợp lí các ý chính.

Câu d. Kiểm tra và chỉnh sửa
Tham khảo các yêu cầu đã nêu ở Bài 1, phần Viết, mục d (trang 27, 28) và đối chiếu với dàn ý đã làm ở bài này.

Trả lời:

  • Đảm bảo bài viết đạt yêu cầu về nội dung và hình thức trình bày.

Trang 134 — Hướng dẫn

Câu 1. Trong đoạn văn sau đây, em hiểu tác giả muốn bác bỏ ý kiến nào và muốn khẳng định ý kiến nào?

"Nếu có giặc Môn Thất tràn sang thì cửa gà trống không thể đâm thủng áo giáp của giặc, mèo có bạc không thể dùng làm mưu lược mà binh, đậu rang rương lắm, vườn nhiều, tấm thân quý nghin vàng khó chuộc; và lại vò bia con diu, việc quân cơ trăm sự ích chi; tiền của tuy nhiều khó mua được đâu giác, chó săn tuy khoẻ khó đuổi được quân thù; chén rượu ngon không thể làm cho giặc say chết, tiếng hát hay không thể làm cho giặc điếc tai. Lúc bấy giờ, cùng các ngươi sẽ bị bắt, đau xót biết chừng nào! Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bông lọc các ngươi cũng mất; chẳng những gia quyển của ta bị tan, mà vợ con các ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo, mà phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, rồi đến trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu còn lưu, mà đến gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng bại trận. Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muốn vui vẻ phòng có được không?"

(Theo bản dịch trong Hợp tuyển văn học trung đại Việt Nam (thế kỉ X - XIX), tập một, Bùi Duy Tân Chủ biên, NXB Giáo dục, 2004)

Trả lời: Tác giả muốn bác bỏ ý kiến cho rằng có thể dựa vào những thứ như của cải, thú vui để đối phó với giặc ngoại xâm. Đồng thời, tác giả muốn khẳng định ý kiến: để đánh giặc, cần phải có chiến lược, mưu lược và sự đoàn kết, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc.

Câu 2.

  • Viết đoạn văn (khoảng 10 - 12 dòng) để khẳng định hoặc bác bỏ một trong số ý kiến sau:

  • Việc tự học của mọi người ngày càng thuận lợi.

  • Chọn được sách hay, sách tốt để đọc không phải dễ dàng.

Đoạn văn khẳng định:

Việc tự học của mọi người ngày càng thuận lợi

Tự học là một phương pháp học tập quan trọng giúp con người có thể tiếp thu kiến thức một cách chủ động và hiệu quả. Trong thời đại hiện nay, việc tự học của mọi người ngày càng thuận lợi.

Trước hết, với sự phát triển của công nghệ thông tin, internet đã trở thành một công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc tự học.

Thông qua internet, chúng ta có thể tiếp cận với vô số nguồn thông tin, tài liệu từ các website, kênh youtube giáo dục, các khóa học trực tuyến...

Không chỉ vậy, các thư viện điện tử và các nền tảng học trực tuyến như Duolingo, Coursera, Khan Academy... cũng cung cấp môi trường học tập đa dạng và phong phú.

Bên cạnh đó, các thiết bị di động thông minh giúp chúng ta có thể học mọi lúc, mọi nơi.

Như vậy, có thể thấy rằng việc tự học ngày nay trở nên dễ dàng và thuận lợi hơn bao giờ hết.

Đoạn văn bác bỏ:

Chọn được sách hay, sách tốt để đọc không phải dễ dàng

Chọn được sách hay, sách tốt để đọc quả thực không phải dễ dàng.

Trước hết, cần có mục tiêu đọc rõ ràng. Mục tiêu có thể là tìm hiểu một lĩnh vực mới, nâng cao chuyên môn hoặc đơn giản là giải trí.

Nếu không xác định mục tiêu, việc đọc sẽ không mang lại hiệu quả.

Tiếp theo, cần có khả năng đánh giá chất lượng sách. Một cuốn sách tốt không chỉ có nội dung sâu sắc mà còn phải có lối hành văn dễ hiểu, mạch lạc.

Tuy nhiên, trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại sách với nhiều chất lượng khác nhau, khiến người đọc khó phân biệt.

Cuối cùng, việc chọn sách cũng cần dựa trên sở thích và khả năng tiếp nhận của mỗi người.

Như vậy, việc chọn được sách hay, sách tốt để đọc đòi hỏi sự tỉ mỉ và kỹ năng đánh giá của người đọc.

Trang 135 — NÓI VÀ NGHE: Trình bày ý kiến về một sự việc có tính thời sự

Câu 1. 1.1. Ở Bài 4, các em đã được rèn luyện cách thảo luận về một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi. Phần Nói và nghe của Bài 5 tập trung rèn luyện kỹ năng trình bày ý kiến về một sự việc có tính thời sự. Sự việc có tính thời sự là những sự việc đã hoặc đang diễn ra trong thực tiễn, thu hút sự quan tâm của nhiều người. Như thế, nội dung trình bày thực chất cũng giống Bài 4, chỉ khác nhau là: Bài 4 chú trọng kỹ năng thảo luận (nói và nghe tương tác), còn Bài 5 chú trọng cách trình bày (kỹ năng nói).

Trả lời: Các em đã được học cách thảo luận về một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi ở Bài 4. Sang Bài 5, phần Nói và nghe tập trung vào việc rèn luyện kỹ năng trình bày ý kiến về một sự việc có tính thời sự. Sự việc có tính thời sự thường là những vấn đề đang diễn ra hoặc đã xảy ra gần đây và thu hút sự quan tâm của nhiều người. Mặc dù nội dung trình bày ở Bài 5 tương tự như Bài 4, nhưng có sự khác biệt ở chỗ: Bài 4 tập trung vào kỹ năng thảo luận, tức là nói và nghe tương tác với nhau, còn Bài 5 lại chú trọng vào kỹ năng trình bày ý kiến, tức là kỹ năng nói một mình trước đám đông.

Câu 2. 1.2. Để thực hành tốt hoạt động trình bày ý kiến về một vấn đề có tính thời sự, các em cần lưu ý:

  • Lựa chọn sự việc phù hợp với lứa tuổi, có tính thời sự, có ý nghĩa giáo dục.
  • Tìm hiểu kỹ sự việc, xác định ý kiến của bản thân về sự việc đó (đồng tình hay phản đối, cũng có thể đồng tình, phản đối một phần).
  • Khi trình bày, cần đưa ra được các lí lẽ, kèm theo phân tích những bằng chứng tin cậy thể hiện quan điểm của bản thân.
  • Có thể sử dụng một số phương tiện hỗ trợ (hình ảnh, âm thanh, hiện vật,...) để tăng sức thuyết phục cho ý kiến.

Trả lời: Để thực hành tốt hoạt động trình bày ý kiến về một vấn đề có tính thời sự, các em cần lưu ý các yếu tố sau:

  • Lựa chọn sự việc phù hợp: Chọn vấn đề có tính thời sự, phù hợp với lứa tuổi và có ý nghĩa giáo dục.
  • Tìm hiểu kỹ sự việc: Hiểu rõ vấn đề và xác định ý kiến của bản thân, có thể đồng tình, phản đối hoặc có quan điểm riêng.
  • Trình bày rõ ràng: Khi trình bày cần đưa ra các lí lẽ và bằng chứng cụ thể để hỗ trợ cho ý kiến của mình.
  • Sử dụng phương tiện hỗ trợ: Có thể dùng hình ảnh, âm thanh, hiện vật để tăng sức thuyết phục.

Câu 3.

2. Thực hành

Bài tập: Chọn một trong các vấn đề sau đây (hoặc tự xác định vấn đề gần với sự việc phù hợp, có tính thời sự) để trình bày ý kiến trước nhóm, lớp.

  • Làm thế nào để một số học sinh không còn ngại đọc sách?
  • Những lưu ý khi sử dụng ChatGPT (1) thành thur khoai học mới của thế ky XXI.
  • Cần xác định mục đích học thế nào cho đúng?

Trả lời: Bài tập yêu cầu các em chọn một vấn đề có tính thời sự và trình bày ý kiến trước lớp. Các vấn đề gợi ý bao gồm:

  1. Làm thế nào để một số học sinh không còn ngại đọc sách?

    • Một số học sinh hiện nay có xu hướng không thích đọc sách vì nhiều lý do như không tìm thấy sách phù hợp, thiếu động lực, hoặc bị cuốn vào các hoạt động giải trí khác.
    • Để khuyến khích các em đọc sách, cần:
      • Chọn sách phù hợp với lứa tuổi và sở thích.
      • Tạo không gian đọc thoải mái, yên tĩnh.
      • Tổ chức các hoạt động liên quan đến sách như thi tìm hiểu sách, thảo luận về sách.
      • Khuyến khích bằng khen thưởng hoặc sự khích lệ từ gia đình và nhà trường.

  2. Những lưu ý khi sử dụng ChatGPT thành thur khoai học mới của thế ky XXI.

    • ChatGPT là công cụ trí tuệ thông minh nhân tạo giúp giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên.
    • Lưu ý khi sử dụng:
      • Sử dụng đúng mục đích, không lạm dụng.
      • Kiểm tra tính chính xác của thông tin do ChatGPT cung cấp.
      • Bảo mật thông tin cá nhân khi sử dụng công cụ.

  3. Cần xác định mục đích học thế nào cho đúng?

    • Mục đích học cần rõ ràng: không chỉ học để thi mà còn để hiểu và ứng dụng kiến thức.
    • Học cần có kế hoạch cụ thể và sự kiên trì.

Dưới đây là một số gợi ý cho bài trình bày:

  • Xác định vấn đề và ý kiến của bản thân.
  • Lựa chọn lí lẽ và bằng chứng cụ thể.
  • Thực hành trình bày trước nhóm hoặc lớp và tiếp nhận phản hồi.