Trang 139 — TIẾNG ĐÀN GIẢI OAN
Câu 1. Khi đọc truyện thơ, em cần:
Trả lời:
- Xác định và phân tích cốt truyện, các chi tiết tiêu biểu, nhân vật, lời thoại
- Xác định và phân tích chủ đề, tư tưởng của văn bản và thông điệp tác giả gửi gắm qua văn bản
Câu 2. Dùng từ điển để tra cứu nghĩa của các thành ngữ dưới đây và cho biết các thành ngữ này gắn với điển tích, điển cố nào.
a. Lá thảm chĩa hồng
b. Tái Ông thất mã
c. Ngưu lang Chức nữ
Trả lời:
a. Lá thảm chĩa hồng:
b. Tái Ông thất mã:
c. Ngưu lang Chức nữ:
Câu 3. Kể tên một tác phẩm văn học viết bằng chữ Nôm mà em biết. Chỉ ra ít nhất một từ ngữ hoặc hình ảnh mà em thích trong tác phẩm ấy và giải thích lí do em lựa chọn từ ngữ/ hình ảnh như vậy.
Trả lời: Một tác phẩm văn học viết bằng chữ Nôm mà em biết là Truyện Kiều của Nguyễn Du. Một hình ảnh mà em thích là:
"Vợ chàng quẩy quái, tình ma,
Phen này kẻ cấp, bà già gặp nhau!
Kiện bô miệng chén chưa lau.
Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa!"
Câu 4. Xác định thành ngữ có trong đoạn trích sau và cho biết hiệu quả của việc sử dụng (những) thành ngữ này:
"Vợ chàng quẩy quái, tình ma,
Phen này kẻ cấp, bà già gặp nhau!
Kiện bô miệng chén chưa lau.
Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa!"
(Nguyễn Du, Truyện Kiều)
Trả lời: Các thành ngữ:
- quẩy quái, tình ma
- kẻ cấp, bà già gặp nhau
- Kiện bô miệng chén chưa lau
- Mưu sâu cũng trả nghĩa sâu cho vừa
Câu 5. Nêu tác dụng của việc sử dụng từ Hán Việt trong ngữ liệu b, bài tập 1.
Trả lời:
Việc sử dụng từ Hán Việt trong ngữ liệu giúp:
- Tăng tính trang trọng, nghiêm trang cho văn bản
- Thể hiện sự tinh tế, sâu sắc trong cách diễn đạt
- Mở rộng khả năng biểu đạt, tạo ra những hình ảnh mới mẻ, giàu tính biểu cảm.
Trang 142 —
Câu 1. Đọc hiểu văn bản
Trả lời:
1410.
- "Biết rằng Thông thực là người bât nhân. Biết mà lòng chằng oán hờn, Mặc ai vô nghia bât nhân cũng đành. Biết mà lòng chằng phản nàn, Lấy đàn mới gây nhạt khoan tình tình."
Đoạn văn trên cho thấy thái độ của người đàn đối với việc bị Lý Thông lừa gạt và bỏ rơi. Mặc dù biết Thông là người bất nhân và mình bị lừa, người đàn vẫn giữ thái độ trầm lặng, không oán trách hay phản kháng.
- "Đàn kêu nghe tiếng nên xinh Đàn kêu tăng tịch tình tinh tăng tinh. Đàn kêu: Ai chém chăn tinh, Cho mày vinh hiển dữ mình quyền sang? Đàn kêu: Ai chém xã vương, Đem nàng công chúa triều đường về đây? Đàn kêu: Hồi Lý Thông mày, Có sao phụ nghĩa lại rày vong ân."
Người đàn dùng tiếng kêu của đàn để tố cáo sự bất công và kêu gọi sự công bằng. Đàn kêu thay cho người vợ bị hại, tố cáo kẻ gian ác và đòi lại công lý.
"Đàn kêu sao băt nhon, Biết ăn quá lại quên ơn người giông! Đàn kêu: nạn nỉ trong lòng, Tiếng to tiếng trúc đều cùng như dư."
Ở đây, "người giông" có nghĩa là giống người, đồng loại. Đàn kêu thay cho nỗi oan của người vợ, nhắc nhở về việc ăn ở quên ơn và sự gian xảo.
1420.
- "Biết ăn quá lại quên ơn người giông! Đàn kêu: nạn nỉ trong lòng, Tiếng to tiếng trúc đều cùng như dư."
Câu này nhấn mạnh sự vô ơn và gian xảo của Lý Thông.
- "Trách Hán, quên Hồ Trách Tân quên Sở, trách Ngô quên Tế."
Ở đây, tác giả nhắc đến các triều đại và quốc gia trong lịch sử Trung Quốc, ám chỉ sự vong ân phụ nghĩa của Lý Thông so với các bậc quân vương có trách nhiệm với dân.
"Trách nàng công chúa vậy thì sai ngoa! Nàng dương rầu rỉ mặt hoa, Tiếng đàn lưng lấy như là oán ân."
Câu này cho thấy sự oán trách của người công chúa đối với việc bị ru tước danh dự và bị bỏ rơi.
1430.
- "Cuối cùng, núi nói trước sân trình bày. Rằng: "Đàn ai gây đau đây?"
Câu này cho thấy sự im lặng cuối cùng của người đàn, để mặc cho tiếng đàn của nàng công chúa lên tiếng tố cáo.
Câu 2.
Trả lời:
Dựa vào các câu hỏi trên, có thể thấy đây là bài tập phân tích một đoạn trích trong truyện, tập trung vào việc hiểu nội dung, phân tích nhân vật và ý nghĩa của các chi tiết trong văn bản.
Trang 141 — Hướng dẫn đọc
Câu 1. Tìm đọc truyện thơ Thạch Sanh và tóm tắt cốt truyện. Cốt truyện ấy đã thể hiện đặc điểm chung nào của cốt truyện truyền thống Nôm?
Trả lời: Thạch Sanh là truyện thơ Nôm, có cốt truyện xoay quanh nhân vật Thạch Sanh, một người tài năng và có lòng nhân nghĩa. Cốt truyện bao gồm các sự kiện chính như: Thạch Sanh được Ngọc Hoàng sai thái tử xuống đầu thai làm con của hai vợ chồng già tốt bụng; Thạch Sanh học đủ các môn võ nghệ và mưu lược; Quận công Trịnh Hâm đánh phá nhà của Thạch Sanh; Thạch Sanh diệt Trịnh Hâm; Đại bàng con của Long Vương bị Quận công bắt; Thạch Sanh giết chết Đại bàng; Quận công bắt người, chém đầu con trăn; Thạch Sanh giết chết con trăn; Quận công vu oan Thạch Sanh; Thạch Sanh giải oan; Thạch Sanh đánh đàn và sử dụng niêu cơm thần; Thạch Sanh lấy vợ; Thạch Sanh đánh giặc ngoại xâm; Thạch Sanh giáng tội thái tử con vua Thủy Tề.
Cốt truyện Thạch Sanh thể hiện đặc điểm chung của cốt truyện truyền thống Nôm như: có nhân vật chính là người lao động (Thạch Sanh); có tình huống oan uổng; có sự can thiệp của thần thánh (Thạch Sanh được Ngọc Hoàng sai thái tử xuống đầu thai làm con của hai vợ chồng già tốt bụng); có các sự kiện, chi tiết kì ảo (Thạch Sanh học đủ các môn võ nghệ và mưu lược trong một thời gian ngắn, đánh đàn và sử dụng niêu cơm thần).
Câu 2. Tóm tắt các sự kiện được kể, liệt kê các nhân vật và xác định nhân vật chính trong văn bản Tiếng đàn giải oan. Nhân vật chính là người như thế nào? Từ đó, nhận xét về nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện thơ.
Trả lời: Các sự kiện được kể trong văn bản Tiếng đàn giải oan bao gồm:
- Tiếng đàn của công chúa Quỳnh Nga làm cho các quan to, tiểu lại, quân sĩ bị điên loạn vì nghĩ về chuyện ăn chơi, hưởng lạc.
- Tiếng đàn của công chúa Quỳnh Nga làm cho Viện Vương, các bà cung nữ, quan to, tiểu lại, quân sĩ bị điên loạn vì nghĩ về chuyện giết chóc, oan nghiệt.
- Công chúa Quỳnh Nga nói lời giải oan.
Các nhân vật trong văn bản bao gồm:
- Viện Vương
- Công chúa Quỳnh Nga
- Bà cung nữ
Nhân vật chính trong văn bản là công chúa Quỳnh Nga. Nhân vật này thể hiện sự thông minh, khôn ngoan và có lòng nhân nghĩa.
Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong truyện thơ Tiếng đàn giải oan được thể hiện qua:
- Xây dựng nhân vật với các đặc điểm tiêu biểu (công chúa Quỳnh Nga thông minh, khôn ngoan).
- Sử dụng đối thoại và độc thoại đểbộc lộ tính cách nhân vật.
- Kết hợp các yếu tố kì ảo (tiếng đàn) để làm nổi bật tính cách và phẩm chất nhân vật.
Trang 142 — Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học
3. Cây đàn của Thạch Sanh có đặc điểm gì? Đó có phải là một nhân vật hay không? Vì sao?
Trả lời: Cây đàn của Thạch Sanh là một vật có phép thuật, có thể phát ra những tiếng đàn tuyệt đẹp, mê mẩn lòng người. "Người thổi sáo, trong nước có cá, trên cạn có nai, người ta múa, các tiên vui chơi". Cây đàn đóng vai trò quan trọng trong việc giúp Thạch Sanh giải oan và thể hiện tài năng của mình.
Cây đàn không phải là một nhân vật nhưng có vai trò đặc biệt trong câu chuyện, góp phần thúc đẩy diễn biến và kết thúc của truyện.
4. Đọc lại những câu thơ về chi tiết tiếng đàn và cho biết:
a. Tiếng đàn đã nói giúp Thạch Sanh những điều gì? Tiếng đàn ấy đã tác động như thế nào đến các nhân vật khác trong văn bản Tiếng đàn giải oan?
Trả lời: Tiếng đàn đã nói giúp Thạch Sanh những điều:
- Than rằng: "Trong cơn hoạn nạn mới thấy lòng người".
- Cứu giải oan cho người.
Tiếng đàn đã tác động mạnh mẽ đến các nhân vật:
- Niêu Liên: cảm động, thương xót, dẫn giải Thạch Sanh.
- Quan: tin tưởng, công nhận sự thật.
b. So với truyện cổ tích Thạch Sanh, việc miêu tả, kể chuyện về cây đàn Thạch Sanh trong văn bản trên có gì tương đồng và khác biệt?
Trả lời: Tương đồng:
- Cây đàn đều có phép thuật, giúp Thạch Sanh giải oan, thể hiện tài năng.
Khác biệt:
- Văn bản tiếng đàn giải oan tập trung vào tiếng đàn và tác động của nó, trong khi truyện cổ tích Thạch Sanh có nhiều chi tiết và sự kiện hơn.
5. Xác định chủ đề của văn bản và chỉ ra một số căn cứ giúp em xác định được chủ đề.
Trả lời: Chủ đề của văn bản: vai trò của tiếng đàn trong việc giải oan và thể hiện tài năng của Thạch Sanh.
Căn cứ:
- Nội dung chính xoay quanh tiếng đàn và tác động của nó.
- Câu văn: "Tiếng đàn đã giúp Thạch Sanh giải oan".
6. Nêu nội dung bao quát của văn bản Tiếng đàn giải oan. Thông qua văn bản này, tác giả muốn gửi đến người đọc thông điệp gì?
Trả lời: Nội dung bao quát:
- Tiếng đàn của Thạch Sanh có phép thuật kỳ lạ.
- Tác động của tiếng đàn trong việc giải oan.
Thông điệp:
- Tài năng và công lý sẽ chiến thắng.
- Sức mạnh của sự trong sáng và chính trực.