Soạn Ngữ Văn 9 Tập 1 trang 33-36 - Kết nối tri thức

Trang 31 — Thực hành viết theo các bước

Câu 1. TRƯỚC KHI VIẾT

a. Lựa chọn đề tài

Em cần huy động vốn kiến thức của mình, tham khảo sách báo, theo dõi thông tin trên các phương tiện truyền thông và quan sát thế giới xung quanh để chọn đề tài đáp ứng được yêu cầu. Có thể tham khảo các đề tài sau:

• Vấn đề khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên phục vụ sản xuất ở địa phương em.
• Khai thác và bảo vệ nguồn lợi hải sản trong phát triển kinh tế biển của nước ta.
• Quan điểm "sống xanh" và ý nghĩa của nó.
• Tình trạng thiếu nguồn nước sạch trong cuộc sống của con người hiện nay.
• Tác động của biến đổi khí hậu đối với cuộc sống của con người.

Trả lời: Các bước để lựa chọn đề tài:

1. Huy động kiến thức: Sử dụng kiến thức cá nhân về các vấn đề liên quan.
2. Tìm kiếm thông tin:
   • Tham khảo sách báo.
   • Theo dõi thông tin trên các phương tiện truyền thông.
   • Quan sát thế giới xung quanh.
3. Lựa chọn đề tài phù hợp:
   • Các đề tài gợi ý:
     • Vấn đề khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên.
     • Khai thác và bảo vệ nguồn lợi hải sản.
     • Quan điểm "sống xanh".
     • Tình trạng thiếu nước sạch.
     • Tác động của biến đổi khí hậu.

b. Tìm ý

Để tìm ý cho bài viết, có thể đặt ra và trả lời một số câu hỏi sau:

• Vấn đề cần được giải quyết là gì?

  • "Vấn đề cần được giải quyết là gì?" giúp người viết xác định rõ luận đề, làm cơ sở cho việc triển khai hệ thống luận điểm. Từ đó, hình thành thông tin giúp người đọc hiểu tâm quan trọng của vấn đề và sự cần thiết phải bàn luận về vấn đề.

• Ý kiến của em về vấn đề như thế nào?

  • Người viết cần trình bày rõ ý kiến của mình qua hệ thống luận điểm. Mỗi luận điểm dựa trên một khía cạnh của vấn đề.
    • Chẳng hạn, bài viết tham khảo nêu các luận điểm gắn với những nội dung cụ thể (luận điểm 1: Thế chất của con người mang tính tự nhiên; luận điểm 2: Tự nhiên là thế giới bao quanh con người; luận điểm 3: Tự nhiên còn là nguồn sống của tâm hồn con người;...). Từng luận điểm đều được làm sáng tỏ bằng lí lẽ và bằng chứng.

• Có thể xuất hiện ý kiến nào trái ngược với ý kiến của người viết? Cần dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để phản bác?

  • Khi bàn về từng khía cạnh của vấn đề, người viết cần lật dung những ý kiến trái chiều để tìm cách phản bác nhằm khẳng định chắc chắn hơn quan điểm của mình.
    • Trong phạm vi các đề tài liên quan đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, có thể nảy sinh xu hướng coi đó là vấn đề to lớn, không phù hợp với khả năng giải quyết của từng cá nhân; hoặc do áp lực cấp thiết của phát triển kinh tế mà coi nhẹ việc bảo vệ tự nhiên.

Mục đích viết

Thuyết phục người đọc đồng tình với quan điểm của người viết về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, góp phần giúp cộng đồng thấy được trách nhiệm trong việc bảo vệ tự nhiên.

Người đọc

Những người quan tâm đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường.

Trang 34 — Ngữ Văn lớp 9

Câu 1.

• CẦN có giải pháp nào để giải quyết vấn đề?

Trả lời: "Tùy vào vấn đề cụ thể và góc nhìn, trải nghiệm của mình mà người viết đề xuất giải pháp phù hợp. Chẳng hạn, bàn về mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, bài viết tham khảo nêu giải pháp có tính đồng bộ: từ nhận thức tới hành động; từ vai trò của cá nhân đến vai trò của cộng đồng;... Các giải pháp gắn với chủ thể hành động và có tính khả thi."

Câu 2. c. Lập dàn ý

Trả lời: Trả lời các câu hỏi ở mục b, người viết sẽ tìm được các ý. Trên cơ sở đó, phân bổ, sắp xếp từng ý vào các phần của dàn ý; điều chỉnh, thay đổi vị trí của các ý sao cho hợp lí.

Câu 3. Dàn ý

Trả lời:

• Mở bài: Giới thiệu vấn đề thể hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, nêu sự cần thiết của việc bàn luận về vấn đề.

• Thân bài:

  • Triển khai các luận điểm thể hiện quan điểm của người viết xét trên từng khía cạnh của vấn đề.

  • Luận điểm 1: Bản chất của vấn đề nghị luận; quan hệ giữa con người với tự nhiên thể hiện ở vấn đề (nêu lí lẽ và bằng chứng).

  • Luận điểm 2: Mặt tích cực của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và lợi ích có thể thu được (nêu lí lẽ và bằng chứng).

  • Luận điểm 3: Mặt tiêu cực của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và hậu quả có thể gánh chịu (nêu lí lẽ và bằng chứng).

  • Nêu ý kiến trái chiều và phản bác.
  • Đề xuất giải pháp có tính khả thi để giải quyết vấn đề.

• Kết bài: Khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức đúng và giải quyết hiệu quả vấn đề nêu ra.

Câu 4. 2. VIẾT BÀI

Trả lời:

• Bám sát dàn ý, nắm vững yêu cầu về nội dung của từng phần để viết bài.
• Vận dụng kinh nghiệm đã có và đọc lại bài viết tham khảo để viết phần Mở bài cho hấp dẫn; triển khai các luận điểm của phần Thân bài cho chặt chẽ, lô-gic; viết phần Kết bài gây được ấn tượng.
• Phân Mở bài, Kết bài cũng như từng luận điểm của phần Thân bài nên viết thành một đoạn văn. Căn cứ yêu cầu cụ thể của việc triển khai ý để lựa chọn viết kiểu đoạn văn diễn dịch, quy nạp, song song hay phối hợp.

Trang 33 — Nói và nghe

Câu 1. Trước khi nói

Trả lời:

• Để trình bày ý kiến về một sự việc có tính thời sự (con người trong mối quan hệ với tự nhiên), cần:
  • Chọn đề tài trình bày phù hợp với nội dung phần Nói và nghe của bài học.
  • Hiểu thế nào là sự việc. Khác với vấn đề hoặc hiện tượng, sự việc là những gì đã diễn ra trong thực tế, gắn với thời gian, địa điểm, con người,... xác thực. Từ đó, em nhớ lại những gì đã biết qua các phương tiện truyền thông hoặc được chứng kiến hay nghe kể lại để chọn một sự việc có tính thời sự làm đề tài cho bài nói.

Sau đây là một số gợi ý để em tham khảo:

• Một vụ xả nước thải chưa qua xử lí.
• Một vụ phá rừng phòng hộ.
• Việc triển khai một dự án trồng cây, phủ xanh đất trống đồi trọc.
• Người dân ở một địa phương ứng phó thành công một trận bão (lũ) lớn.
• Việc khởi động một dự án bảo tồn các loài động vật hoang dã quý hiếm.
• ...

Câu 2. Mục đích nói

Trả lời: Mục đích của việc nói và nghe trong trường hợp này là:

• Giúp người nghe hiểu đúng về một sự việc có tính thời sự liên quan đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, từ có thái độ và hành động phù hợp.

Câu 3. Người nghe

Trả lời:

• Những người quan tâm đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường.

Trang 36 — Nói và nghe

Câu 1. Lập dàn ý cho bài nói:

• Sau khi chọn được đề tài phù hợp, em hãy lập dàn ý cho bài nói với đầy đủ các phần Mở đầu, Triển khai, Kết thúc.
• Cần ghi chú một số bằng chứng (sự việc thực tế, số liệu,...), từ ngữ then chốt để chủ động khi trình bày.

Trả lời:

• Mở đầu: Giới thiệu sự việc cần trình bày. Có thể kể một câu chuyện nhỏ, dẫn một tài liệu, dùng một bức ảnh hay đoạn phim để giới thiệu sự việc.
• Triển khai: Bám sát dàn ý để trình bày nội dung theo trật tự hợp lí, giúp người nghe dễ theo dõi, nắm bắt ý kiến. Có thể đặt câu hỏi từ từng khía cạnh của sự việc để thu hút sự chú ý của người nghe (Ví dụ: Bản chất của sự việc là gì? Sự việc có ảnh hưởng gì đến cuộc sống của con người và sự phát triển của xã hội? Có ý kiến trái chiều nào về sự việc cần tranh luận, bác bỏ? Cần những giải pháp nào cho sự việc? Cần có hành động gì trước thực trạng đang diễn ra?); diễn giải rõ ràng, thể hiện chủ kiến của người nói trước những khía cạnh đó.
• Kết thúc: Nêu ý nghĩa của sự việc đã được trình bày, liên hệ trách nhiệm của mỗi người.

Lưu ý: Khi trình bày, cần phối hợp ngôn ngữ nói với các phương tiện phi ngôn ngữ; luôn chú ý thái độ của người nghe để điều chỉnh khi cần thiết.

Câu 2. Trình bày bài nói

Trả lời:

• Mở đầu: Giới thiệu sự việc cần trình bày.
• Triển khai: Bám sát dàn ý để trình bày nội dung theo trật tự hợp lí, giúp người nghe dễ theo dõi, nắm bắt ý kiến.
• Kết thúc: Nêu ý nghĩa của sự việc đã được trình bày, liên hệ trách nhiệm của mỗi người.

Lưu ý: Khi trình bày, cần phối hợp ngôn ngữ nói với các phương tiện phi ngôn ngữ; luôn chú ý thái độ của người nghe để điều chỉnh khi cần thiết.

Câu 3. Sau khi nói

Trả lời: Trao đổi về những gì đã thực hiện trong phần Nói và nghe để rút kinh nghiệm. Khi trao đổi, cần đánh giá hoạt động của cả người nói và người nghe.