c. Lập dàn ý

Trả lời các câu hỏi ở mục b, người viết sẽ tìm được các ý. Trên cơ sở đó, phân bổ, sắp xếp từng ý vào các phần của dàn ý; điều chỉnh, thay đổi vị trí của các ý sao cho hợp lí.

Trả lời:

  • Mở bài: Giới thiệu vấn đề thể hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, nêu sự cần thiết của việc bàn luận về vấn đề.
  • Thân bài:
    • Triển khai các luận điểm thể hiện quan điểm của người viết xét trên từng khía cạnh của vấn đề.
    • Luận điểm 1: Bản chất của vấn đề nghị luận; quan hệ giữa con người với tự nhiên thế hiện ở vấn đề (nêu lí lẽ và bằng chứng).
    • Luận điểm 2: Mặt tích cực của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và lợi ích có thể thu được (nêu lí lẽ và bằng chứng).
    • Luận điểm 3: Mặt tiêu cực của mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và hậu quả có thể gánh chịu (nêu lí lẽ và bằng chứng). ...
    • Nêu ý kiến trái chiều và phản bác.
    • Đề xuất giải pháp có tính khả thi để giải quyết vấn đề.
  • Kết bài: Khẳng định tầm quan trọng của việc nhận thức đúng và giải quyết hiệu quả vấn đề nêu ra.

Câu 2.

2 VIẾT BÀI

Trả lời:

  • Bám sát dàn ý, nắm vững yêu cầu về nội dung của từng phần để viết bài.
  • Vận dụng kinh nghiệm đã có và đọc lại bài viết tham khảo để viết phần Mở bài cho hấp dẫn; triển khai các luận điểm của phần Thân bài cho chặt chẽ, lô-gic; viết phần Kết bài gây được ấn tượng.
  • Phân Mở bài, Kết bài cũng như từng luận điểm của phần Thân bài nên viết thành một đoạn văn. Căn cứ yêu cầu cụ thể của việc triển khai ý để lựa chọn viết kiểu đoạn văn diễn dịch, quy nạp, song song hay phối hợp.

Trang 33 — Nói và nghe

Câu 1. Trình bày ý kiến về một sự việc có tính thời sự (con người trong mối quan hệ với tự nhiên)

Trả lời:

Trước khi nói:

  • Chọn đề tài trình bày: Muốn chọn được đề tài phù hợp với nội dung phần Nói và nghe của bài học, trước hết em phải hiểu thế nào là một sự việc. Khác với vấn đề hoặc hiện tượng, sự việc là những gì đã diễn ra trong thực tế, gắn với thời gian, địa điểm, con người,... xác thực. Từ đó, em nhớ lại những gì đã biết qua các phương tiện truyền thông hoặc được chứng kiến hay nghe kể lại để chọn một sự việc có tính thời sự làm đề tài cho bài nói. Sau đây là một số gợi ý để em tham khảo:

    • Một vụ xả nước thải chưa qua xử lí.
    • Một vụ phá rừng phòng hộ.
    • Việc triển khai một dự án trồng cây, phủ xanh đất trống đồi trọc.
    • Người dân ở một địa phương ứng phó thành công một trận bão (lũ) lớn.
    • Việc khởi động một dự án bảo tồn các loài động vật hoang dã quý hiếm.

  • Mục đích nói: Giúp người nghe hiểu đúng về một sự việc có tính thời sự liên quan đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, từ đó có thái độ và hành động phù hợp.

  • Người nghe: Những người quan tâm đến mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường.

Trang 36 — (Không xác định)

Câu 1. Lập dàn ý cho bài nói:

  • Sau khi chọn được đề tài phù hợp, em hãy lập dàn ý cho bài nói với đầy đủ các phần Mở đầu, Triển khai, Kết thúc.
  • Cần ghi chú một số bằng chứng (sự việc thực tế, số liệu,...), từ ngữ then chốt để chủ động khi trình bày.

Trả lời: Để lập dàn ý cho bài nói, cần thực hiện các bước sau:

  1. Mở đầu:

    • Giới thiệu sự việc cần trình bày. Có thể kể một câu chuyện nhỏ, dẫn một tài liệu, dùng một bức ảnh hay đoạn phim để giới thiệu sự việc.

  2. Triển khai:

    • Bám sát dàn ý để trình bày nội dung theo trật tự hợp lí, giúp người nghe dễ theo dõi, nắm bắt ý kiến. Có thể đặt câu hỏi từ từng khía cạnh của sự việc để thu hút sự chú ý của người nghe (Ví dụ: Bản chất của sự việc là gì? Sự việc có ảnh hưởng gì đến cuộc sống của con người và sự phát triển của xã hội? Có ý kiến trái chiều nào về sự việc cần tranh luận, bác bỏ? Cần những giải pháp nào cho sự việc? Cần có hành động gì trước thực trạng đang diễn ra?); diễn giải rõ ràng, thể hiện chủ kiến của người nói trước những khía cạnh đó.

  3. Kết thúc:

    • Nêu ý nghĩa của sự việc đã được trình bày, liên hệ trách nhiệm của mỗi người.

Lưu ý:

  • Khi trình bày, cần phối hợp ngôn ngữ nói với các phương tiện phi ngôn ngữ; luôn chú ý thái độ của người nghe để điều chỉnh khi cần thiết.

Câu 3. Trao đổi về những gì đã thực hiện trong phần Nói và nghe để rút kinh nghiệm. Khi trao đổi, cần đánh giá hoạt động của cả người nói và người nghe.

Trả lời: Khi trao đổi về những gì đã thực hiện trong phần Nói và nghe, cần tập trung vào các yếu tố sau:

Người nghe:

  • Đánh giá về sự việc được người nói đề cập:

    • Đánh giá về mức độ phù hợp của đề tài so với yêu cầu đặt ra trong bài.

  • Thể hiện sự tán thành hoặc không tán thành với những ý kiến của người nói về các khía cạnh cụ thể của sự việc.

  • Nhận xét về nội dung trình bày và cách trình bày của người nói.

Người nói:

  • Giải thích lí do lựa chọn sự việc để trình bày, phân tích thêm để thấy tính hợp lí của sự lựa chọn đó.

  • Lắng nghe để nắm bắt ý kiến trao đổi của người nghe về các khía cạnh cụ thể của sự việc.

  • Tiếp thu hoặc trao đổi lại những nhận xét, đánh giá của người nghe.

Trang 35 — Thực hành đọc

Câu 1. Khi đọc văn bản dưới đây, em cần chú ý những vấn đề sau:

  • Những đặc điểm của cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, lời người kể chuyện và lời nhân vật của một truyện truyền kì.
  • Những tình huống truyện li kì kết hợp với các chi tiết đậm chất hoang đường tạo nên sự biến hoá bất ngờ, lấp dẫn của truyện.

Trả lời:

  • Cốt truyện: Sự ra đời và câu chuyện xung quanh Ngọc nữ về tay chân chủ
  • Nhân vật: Ngọc Hoàng Thượng Đế, Ngọc nữ về tay chân chủ
  • Không gian: Thiên đình và hạ giới
  • Thời gian: Không xác định rõ thời gian
  • Lời người kể chuyện: Lời kể của người thứ ba
  • Lời nhân vật: Lời của Ngọc Hoàng Thượng Đế và Sơn thần

Câu 2. Nêu vai trò của yếu tố kì ảo, chỉ ra mối quan hệ giữa thế giới kì ảo và thế giới hiện thực trong các văn bản đã đọc ở bài 1.

Trả lời:

  • Vai trò của yếu tố kì ảo:
    • Làm cho câu chuyện trở nên hấp dẫn, lôi cuốn.
    • Giúp tác giả thể hiện ý tưởng, quan điểm của mình về cuộc sống.
  • Mối quan hệ giữa thế giới kì ảo và thế giới hiện thực:
    • Thế giới kì ảo thường phản ánh, đối chiếu với thế giới hiện thực.
    • Giúp người đọc nhận thức sâu sắc hơn về cuộc sống và con người.

Câu 3. Qua hai truyện Chuyện người con gái Nam Xương và Đế chọi, hãy rút ra những đặc điểm cơ bản của thể loại truyện truyền kì.

Trả lời:

  • Cốt truyện thường có yếu tố kì lạ, phi lý.
  • Nhân vật thường là người bình thường nhưng có số phận đặc biệt.
  • Không gian và thời gian thường không xác định rõ ràng.

Câu 4. Tìm đọc thêm 3 – 4 truyện truyền kì hoặc truyện hiện đại có yếu tố kì ảo, ghi chép các thông tin cơ bản về cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, đặc điểm yếu tố kì ảo, chủ đề và nêu nhận xét về nội dung, nghệ thuật của từng truyện.

Trả lời:

  • Cơn mưa vô tình: Cốt truyện về một cơn mưa bất ngờ mang lại sự sống cho một vùng đất khô hạn.
  • Người con gái Nam Xương: Cốt truyện về một người con gái bị hiểu lầm và oan uổng.
  • Đế chọi: Cốt truyện về một chú ếch có tài năng phi thường.

Thực hành đọc: Ngọc nữ về tay chân chủ

Câu: (Không có câu hỏi cụ thể trong phần này)

Trả lời:

  • Cốt truyện: Câu chuyện về Ngọc nữ và việc cô được Ngọc Hoàng Thượng Đế ban cho quyền lực lớn.
  • Nhân vật: Ngọc Hoàng Thượng Đế, Ngọc nữ, Sơn thần
  • Không gian: Thiên đình và hạ giới
  • Thời gian: Không xác định rõ thời gian
  • Đặc điểm yếu tố kì ảo:
    • Ngọc nữ có vẻ đẹp và tài năng phi thường.
    • Câu chuyện có sự tham gia của các nhân vật siêu nhiên như Ngọc Hoàng Thượng Đế.

Trả lời:

  • Cốt truyện: Câu chuyện xoay quanh Ngọc nữ về tay chân chủ, thể hiện sự giao thoa giữa thế giới hiện thực và thế giới kì ảo.
  • Đặc điểm:
    • Cốt truyện li kì, hấp dẫn.
    • Có sự kết hợp giữa yếu tố thực và yếu tố ảo.