Trang 37 — Đọc hiểu - Lời đối thoại và lời độc thoại
Câu hỏi:
- Lời đối thoại và lời độc thoại là gì?
- Các ví dụ trong văn bản:
- Lời đối thoại: "Hỏi tên rằng: Mã Giám Sinh / Hỏi quê rằng: Huyện Lâm Thanh cũng gần".
- Lời độc thoại nội tâm: "Bên trời góc bể bờ vơ,/ Tám son gột rửa bao giờ cho phai."
Trả lời:
- Lời đối thoại và lời độc thoại là gì?
Lời đối thoại là lời các nhân vật trao đổi với nhau trong một cuộc hội thoại.
Lời độc thoại là lời của nhân vật nói với chính mình hoặc nói với một người nào đó trong tưởng tượng.
- Các ví dụ trong văn bản:
Lời đối thoại:
- "Hỏi tên rằng: Mã Giám Sinh / Hỏi quê rằng: Huyện Lâm Thanh cũng gần" (trích Truyện Kiều).
- Đây là lời của nhân vật Mã Giám Sinh và Thúy Kiều trao đổi với nhau.
Lời độc thoại nội tâm:
- "Bên trời góc bể bờ vơ,/ Tám son gột rửa bao giờ cho phai." (trích Truyện Kiều).
- Đây là lời độc thoại của Thúy Kiều về thân phận hẩm hiu của mình khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn.
Câu hỏi tiếp theo:
- Một số căn cứ để xác định chủ đề của một tác phẩm văn học.
Trả lời:
Căn cứ chủ yếu để xác định chủ đề là dựa vào các thành tố cơ bản tạo nên nội dung tác phẩm (cốt truyện, chi tiết, nhân vật, sự kiện, xung đột, mạch cảm xúc chủ đạo,...); trong đó, cốt truyện đơn tuyến, đa tuyến, số lượng và tính chất nhân vật,... giúp người đọc phân biệt chủ đề chính, chủ đề phụ,...
Đề tài tác phẩm cũng là một căn cứ, nhờ việc xác định tác phẩm viết về cái gì, có thể xác định được vấn đề cơ bản của tác phẩm (chủ đề).
Một số nhan đề của tác phẩm cũng có thể là căn cứ để xác định chủ đề.
- Ví dụ, từ nhan đề Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều đứt ruột mới) người đọc có thể suy đoán được chủ đề của Truyện Kiều.
Câu hỏi tiếp theo:
- Diễn cổ, diễn tích.
Trả lời:
Diễn cổ là những sự việc hay câu chữ trong sách đời trước được dẫn lại một cách súc tích.
Ví dụ, trong câu thơ:
- "Sấu đông cành lắc càng đay / Ba thu dọn lại một ngày dài ghê." (Nguyễn Du),
- Diễn cổ (in đậm) được dẫn lại từ Kinh thi (ca dao cổ Trung Quốc):
- "Nhất nhật bất kiến như tam thu hĩ" (Một ngày không trông thấy cũng tựa như ba thu).
Trang 38 — Cảnh ngày xuân (trích Truyện Kiều)
Câu 1. Chuẩn bị
- Xem lại phần Kiến thức ngữ văn để vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.(*)
- Khi đọc đoạn trích của một truyện thơ Nôm, các em cần lưu ý:
- Tìm hiểu để biết được bối cảnh, vị trí của đoạn trích.
- Xác định được chủ đề của đoạn trích.
- Các nhân vật gồm những ai và mối quan hệ giữa họ như thế nào?
- Nội dung và ý nghĩa của đoạn trích có gì sâu sắc?
- Tìm hiểu đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích, đặc biệt là nghệ thuật tự sự (diễn biến sự việc), miêu tả tâm lí (diễn biến nội tâm), nghệ thuật sử dụng ngôn từ, các biện pháp nghệ thuật khác,...
- Đọc trước đoạn trích Cảnh ngày xuân; tìm hiểu thêm thông tin về đại thi hào - Danh nhân văn hoá Nguyễn Du và tác phẩm Truyện Kiều.
Trả lời: Các bước chuẩn bị để đọc hiểu văn bản "Cảnh ngày xuân" (trích Truyện Kiều) của Nguyễn Du bao gồm:
- Xem lại phần Kiến thức ngữ văn để áp dụng vào việc đọc hiểu văn bản.
- Khi đọc đoạn trích của một truyện thơ Nôm, cần chú ý:
- Tìm hiểu bối cảnh, vị trí của đoạn trích trong tác phẩm.
- Xác định chủ đề mà đoạn trích muốn truyền tải.
- Nhận diện các nhân vật xuất hiện và mối quan hệ giữa họ.
- Phân tích nội dung và ý nghĩa sâu sắc của đoạn trích.
- Tìm hiểu đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích, bao gồm:
- Nghệ thuật tự sự (diễn biến sự việc).
- Miêu tả tâm lí (diễn biến nội tâm).
- Nghệ thuật sử dụng ngôn từ.
- Các biện pháp nghệ thuật khác.
- Đọc trước đoạn trích Cảnh ngày xuân.
- Tìm hiểu thêm thông tin về:
- Đại thi hào Nguyễn Du – một danh nhân văn hóa tiêu biểu.
- Tác phẩm Truyện Kiều, một kiệt tác văn học Việt Nam.
Bằng cách thực hiện các bước trên, học sinh có thể tiếp cận và phân tích đoạn trích một cách hiệu quả, sâu sắc.
Trang 39 — Truyện Kiều
Câu 1. Ngày xuân con én đưa thoi,
Thiều quang chin chục đã ngoài sáu mươi.
Cỏ non xanh tận chân trời,
Cảnh lê trắng điểm một vài bông hoa.
Thanh minh trong tiết tháng Ba,
Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh.
Trả lời:
Ý nghĩa của từ "đưa thoi": "Én đưa thoi" là một hình ảnh ẩn dụ, trong đó "đưa thoi" ám chỉ hành động của con én khi bay đi bay lại, giống như kim thoi trong nghề dệt may. Điều này gợi tả sự chuyển động nhanh nhẹn, nhịp nhàng của con én, đồng thời thể hiện sự bắt đầu của mùa xuân.
Tương quan giữa số "chin chục" và "sáu mươi": "Chin chục" có nghĩa là chín mươi, "sáu mươi" chỉ số ngày. Ở đây, tác giả Nguyễn Du dùng "chin chục đã ngoài sáu mươi" để chỉ thời gian đã trôi qua hơn chín mươi ngày của mùa xuân. Điều này thể hiện cách nói dân gian, ước tính về thời gian trôi qua mà không cần tính toán chính xác.
Hình ảnh "Cỏ non xanh tận chân trời": Hình ảnh này gợi lên khung cảnh thiên nhiên rộng lớn, tràn đầy sức sống. Màu xanh của cỏ non kéo dài đến tận chân trời, tạo cảm giác không gian vô tận và tươi mới.
"Cảnh lê trắng điểm một vài bông hoa": Hình ảnh này tượng trưng cho sự tinh khôi của mùa xuân. Hoa lê là biểu tượng của mùa xuân, với màu trắng tinh khôi điểm xuyết giữa khung cảnh xanh tươi, tạo nên một bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp.
Câu 2. [Không có câu hỏi trong trang]
Trang 39 — Bài mẫu góp ý
Câu hỏi: Cảnh vật buổi chiều được miêu tả có gì khác với cảnh vật buổi sáng?
Trả lời: Cảnh vật buổi chiều trong đoạn trích được miêu tả với không gian yên bình, lãng mạn và có chút gì đó u buồn. Điều này thể hiện qua các chi tiết:
Thời gian và không gian: "Tà tà bóng ngả về tây" cho thấy buổi chiều đã đến, ánh sáng không còn rực rỡ như buổi sáng mà chuyển sang dịu nhẹ.
Hoạt động con người: "Chị em thơ thẩn dan tay ra về" cho thấy sự nhàn nhạt, nhẹ nhàng của các chị em khi kết thúc một ngày chơi xuân.
Cảnh vật: Dòng sông được miêu tả với "Nao nao dòng nước uốn quanh, Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang" tạo nên bức tranh thiên nhiên êm đềm, tĩnh lặng.
So với buổi sáng, cảnh vật buổi chiều chuyển từ sự nhộn nhịp, tươi sáng sang tĩnh lặng, êm đềm và có chút u buồn.
Câu hỏi: (Không có câu hỏi tiếp theo trong trang)