Trang 41 — Nghị luận về một tư tưởng quan điểm

Câu 1. Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện những tình cảm ta sẵn có; cuộc đời phũ phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở nên thâm trầm và rộng rãi đến nghìn lần.

Có kẻ nói từ khi thi sĩ ca tụng cảnh núi non, hoa cỏ mới đẹp; từ khi có người lấy tiếng chim kêu, tiếng suối chảy làm để ngâm vĩnh, tiếng chim, tiếng suối nghe mới hay. Lời ấy không có gì là quá đáng.

Trả lời: Câu nói trên nhấn mạnh vai trò của văn chương trong việc khơi gợi và làm giàu thêm đời sống tình cảm của con người. Văn chương có sức mạnh:

  • Gây ra những tình cảm mới: "Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có".
  • Luyện tập và phát triển những tình cảm sẵn có: "luyện những tình cảm ta sẵn có".
  • Mở rộng và làm sâu sắc hơn cuộc sống cá nhân: "cuộc đời phũ phiếm và chật hẹp của cá nhân vì văn chương mà trở nên thâm trầm và rộng rãi đến nghìn lần".

Ví dụ:

  • Trước khi có những nhà thơ ca ngợi:

    • "Cảnh núi non, hoa cỏ không đẹp theo cách nhìn thông thường.
    • "Tiếng chim kêu, tiếng suối chảy không hay theo cách nghe thông thường".

  • Sau khi có những tác phẩm văn chương:

    • Cảnh núi non, hoa cỏ trở nên đẹp hơn.
    • Tiếng chim kêu, tiếng suối chảy trở nên hay và có sức gợi cảm sâu sắc hơn.

Câu 2. Đọc văn bản và trả lời:

  • Văn nhân, thi sĩ làm phong phú thêm cuộc sống con người bằng cách nào?
  • Tại sao có thể nói rằng thế giới như ngày nay là một sự sáng tạo của họ?

Trả lời:

  • Văn nhân, thi sĩ làm phong phú thêm cuộc sống con người bằng cách:

    • Ghi lại và lưu truyền những cảm xúc, suy nghĩ của con người.
    • Tạo ra những hình ảnh, biểu tượng mang tính thẩm mĩ.
    • Khơi gợi những tình cảm, cảm xúc mới.

  • Có thể nói rằng thế giới như ngày nay là một sự sáng tạo của họ vì:

    • "Thế giới" ở đây không chỉ là thế giới vật chất mà còn là thế giới tinh thần, nghệ thuật.
    • Văn nhân, thi sĩ đã góp phần tạo ra những giá trị văn hoá, nghệ thuật làm giàu thêm cuộc sống con người.

Câu 3. Nếu trong lịch sử loài người xoá các thi nhân, văn nhân và đồng thời trong tâm linh loài người xoá hết những dấu vết họ còn lưu lại thì cái cảnh tượng nghèo nàn sẽ đến bực nào!

Trả lời:

  • Nếu không có các thi nhân, văn nhân thì:

    • Cuộc sống tinh thần của con người sẽ nghèo nàn, thiếu màu sắc.
    • Những giá trị văn hoá, nghệ thuật sẽ mất đi.

  • "Cái cảnh tượng nghèo nàn" ở đây:

    • Không chỉ là sự thiếu thốn về vật chất.
    • Mà quan trọng hơn là sự thiếu thốn về tinh thần, về nghệ thuật.

Câu 4. Nhà nghệ thuật vị nghệ thuật theo lời Tê-ô-phin Gâu-chê nói: "Chỉ có cái gì vô ích mới đẹp". Trái lại, chúng tôi tin rằng cái đẹp tự nhiên đã có ích rồi. Vì cái đẹp văn chương theo chúng tôi là những tình cảm, những cảm giác mới lạ có sức trau dồi, tô điểm cho đời người và trao cho cuộc đời một ý nghĩa sâu, rộng.

Trả lời:

  • Nhà nghệ thuật vị nghệ thuật cho rằng:

    • "Chỉ có cái gì vô ích mới đẹp".
    • Tức là nghệ thuật không cần phục vụ mục đích thực tế.

  • Trong khi đó, người viết lại cho rằng:

    • "Cái đẹp tự nhiên đã có ích rồi".
    • "Cái đẹp văn chương" có tác dụng:
      • Trau dồi tình cảm.
      • Tô điểm cho đời người.
      • Trao cho cuộc đời một ý nghĩa sâu, rộng.

  • Điều này cho thấy sự khác biệt giữa quan điểm "nghệ thuật vị nghệ thuật" và "nghệ thuật vị nhân sinh".

Trang 42 — Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Luận đề của văn bản là gì? Xác định bố cục và luận điểm của văn bản dựa vào gợi ý sau (làm vào vở):

Trả lời:

  • Luận đề của văn bản: Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người, lòng thương muốn vật, muốn loài.
  • Bố cục văn bản:
    • Phần 1: Từ đầu đến "lòng vị tha" → Nêu lên nguồn gốc cốt yếu của văn chương.
    • Phần 2: ... (dựa vào nội dung văn bản để hoàn thiện).

Câu 2. Vẽ sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong văn bản. Những lí lẽ, bằng chứng trong phần 2 đã góp phần làm sáng tỏ luận đề như thế nào?

Trả lời:

  • Sơ đồ:
    • Luận đề: Nguồn gốc cốt yếu của văn chương là lòng thương người, lòng thương muốn vật, muốn loài.
    • Luận điểm: ...
    • Lí lẽ và bằng chứng: ...

Câu 3. Lí lẽ, bằng chứng nào trong văn bản để lại cho em ấn tượng sâu sắc nhất? Hãy chia sẻ ấn tượng ấy với các bạn.

Trả lời:

  • Lí lẽ hoặc bằng chứng để lại ấn tượng sâu sắc: (tùy theo nội dung văn bản)
  • Ấn tượng: ...

Câu 4. Nhận xét về cách trình bày vấn đề khách quan và chủ quan trong đoạn: "Làm trọn nhiệm vụ ấy ... thiếu nữ trong truyện".

Trả lời:

  • Cách trình bày vấn đề: ...
  • Nhận xét: ...

Câu 5. Hoài Thanh cho rằng: "Trên quả đất này từ khi có loài người bao giờ vẫn núi non ấy, cây cỏ ấy, thế mà một người đời xưa với một người đời nay nào có trong thấy như nhau? Em hãy tìm một ví dụ trong văn học cho thấy những cách nhìn khác nhau về cảnh thiên nhiên.

Trả lời:

  • Ví dụ: (tùy theo nội dung văn học)
  • Giải thích: ...

Câu 6. Trong bối cảnh đương đại với nhiều vấn đề toàn cầu như dịch bệnh, sự bùng nổ của mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo,... văn chương có còn cần thiết với chúng ta không? Vì sao em cho là như vậy? Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 150 chữ) thể hiện suy ngĩ của em về vấn đề trên.

Trả lời:

  • Văn chương vẫn rất cần thiết trong bối cảnh hiện đại.
  • Lí do:
    • "Văn chương giúp con người kết nối, thấu hiểu và đồng cảm với nhau."
    • "Văn chương mang đến những giá trị tinh thần và nhân văn sâu sắc."

ĐỌC KẾT NỐI CHỦ ĐIỂM

THƠ CA Ra-xun Gam-za-tốp (Rasul Gamzatov)

Có công việc làm, hẳn có lúc nghỉ tay
Có cuộc hành trình, phải có mười phút nghỉ

Trải nghiệm cùng văn bản

Trang 43 — Suy ngẫm và phản hồi

Câu 1. Tác giả đã sử dụng những hình ảnh so sánh nào để nói về thơ ca? Em thích hình ảnh nào nhất? Vì sao?

Trả lời: Tác giả đã sử dụng nhiều hình ảnh so sánh để nói về thơ ca, bao gồm:

  • "Thơ vừa là nghỉ ngơi, vừa là việc đầy lao lực"
  • "Thơ như bài hát ru, ngày ngất đầu giường thơ bé"
  • "Thơ như mơ ước mùa xuân, như khát vọng chiến công"
  • "Thơ sinh ra, tình yêu cũng đến cùng."
  • "Khi tôi nhỏ, thơ giống như bà mẹ."
  • "Tôi lớn lên, thơ lại giống người yêu."
  • "Chăm sóc tuổi già, thơ sẽ là con gái,"
  • "Lúc từ giã cõi đời, kí niêm hoài thơ lưu."
  • "Có lúc thơ như trái núi cao không thể tới"
  • "Có lúc thành cánh chim sà đậu xuống lòng tay."
  • "Thơ như đôi cánh nâng tôi bay"
  • "Thơ là vũ khí trong trận đánh"
  • "Thơ là tất cả, thơ ơi chỉ trừ không chịu là yên tỉnh!"

Em thích hình ảnh "Thơ như đôi cánh nâng tôi bay" nhất vì hình ảnh này gợi lên cảm giác tự do, bay cao và khám phá thế giới. Hình ảnh này cũng thể hiện vai trò của thơ ca trong việc giúp con người vượt qua giới hạn của bản thân và đạt được những điều cao đẹp hơn.

Câu 2. Em hiểu như thế nào về tâm nguyện của nhà thơ: "Tôi nguyện suốt đời trung thực sống cho thơ"?

Trả lời: Tâm nguyện của nhà thơ "Tôi nguyện suốt đời trung thực sống cho thơ" cho thấy sự cam kết và tận tâm của nhà thơ đối với nghệ thuật thơ ca. Nhà thơ mong muốn sống một cuộc sống chân thật, không giả tạo, và dành cả đời mình để sáng tạo ra những tác phẩm thơ ca xuất sắc. Điều này có nghĩa là nhà thơ sẽ luôn cố gắng để phản ánh chân thực cuộc sống và con người, không vì lợi ích cá nhân mà làm tổn hại đến giá trị của thơ ca.

Tâm nguyện này cũng thể hiện sự tôn trọng của nhà thơ đối với độc giả và giá trị của thơ ca. Nhà thơ muốn tạo ra những tác phẩm có giá trị lâu bền, góp phần làm giàu thêm văn hóa và tinh thần của con người.

Trang 44 — Thực hành tiếng Việt

Câu 1. Xác định phần trích dẫn trong các trường hợp sau. Chỉ ra sự khác biệt giữa những phần trích dẫn đó.

Trả lời:

  • Phần trích dẫn trong các trường hợp:

    • a. "Bao giờ người Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây"
    • b. Không có trích dẫn trực tiếp.
    • c. "Là nữ thi sĩ hay nữ nhạc sĩ, tôi không biết nữa, có điều nàng đã vĩnh viễn đổi thay vì đẹp những tiếng kêu thương của tâm hồn thoát ra trong bí mật những đêm tối hoặc những nơi cổ tích"

  • Sự khác biệt:

    • a. là lời nói trực tiếp của Nguyễn Trung Trực.
    • c. là lời nói gián tiếp (đã được chuyển đổi) của ông Hen-ri Lốp-po.

Câu 2. Ở văn bản Đọc kết nối chủ điểm, nhóm biên soạn đã dẫn nguồn bài thơ Thơ ca (Ra-xun Gam-za-tốp) như thế nào? Chỉ ra những yếu tố trong phần dẫn nguồn đó.

Trả lời:

  • Nhóm biên soạn đã dẫn nguồn bài thơ bằng cách ghi: (Ra-xun Gam-za-tốp).

  • Những yếu tố trong phần dẫn nguồn:

    • Tên tác giả: Ra-xun Gam-za-tốp
    • Không ghi rõ tên tác phẩm, nhưng đã đề cập đến trong phần trước đó.

Câu 3. Theo em, trong quá trình viết, khi sử dụng tranh ảnh, biểu đồ, sơ đồ,... lấy từ Internet, chúng ta có cần dẫn nguồn không? Vì sao?

Trả lời:

  • Có, chúng ta cần dẫn nguồn.
  • Vì:
    • Tránh đạo văn.
    • Thể hiện sự tôn trọng tác giả.
    • Giúp người đọc kiểm tra tính xác thực của thông tin.

Câu 4. Trình bày kinh nghiệm của em về việc sử dụng lời nói, ý tưởng, quan điểm,... của người khác khi viết văn bản nghị luận phân tích một tác phẩm văn học.

Trả lời:

  • Khi sử dụng ý tưởng, quan điểm của người khác:
    • Cần trích dẫn rõ ràng.
    • Đặt trong dấu ngoặc kép khi là lời nói trực tiếp.
    • Ghi nguồn gốc (tên tác giả, tác phẩm) để tránh đạo văn.
  • Kinh nghiệm:
    • Đọc kỹ tài liệu tham khảo.
    • Ghi chép cẩn thận nguồn gốc.
    • Kiểm tra tính chính xác của thông tin.