Trang 55 —

Câu 1. Theo thông tin trong văn bản, thơ song thất lục bát ra đời khi nào?

Trả lời: Văn bản không cung cấp thông tin cụ thể về thời điểm ra đời của thơ song thất lục bát. Tuy nhiên, văn bản có ghi: "Ngày nay, thể thơ cổ điển này không còn thịnh hành, nhưng với mỗi người Việt Nam, những câu thơ song thất lục bát vẫn luôn đem lại ấn tượng về những tình cảm thân thương. Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình."

Câu 2. Đặc điểm hình thức nào giúp thơ song thất lục bát giàu nhạc tính?

Trả lời: Đặc điểm hình thức giúp thơ song thất lục bát giàu nhạc tính không được đề cập trực tiếp trong văn bản. Tuy nhiên, có thể suy đoán rằng sự giàu nhạc tính của thơ song thất lục bát có liên quan đến sự hòa hợp giữa các yếu tố âm điệu, nhịp điệu và cách gieo vần.

Câu 3. Văn bản đề cập những điểm tương đồng và khác biệt nào giữa thơ song thất lục bát và thơ lục bát?

Trả lời: Văn bản không đề cập rõ ràng đến các điểm tương đồng và khác biệt giữa thơ song thất lục bát và thơ lục bát. Tuy nhiên, từ câu văn: "Ngày nay, thể thơ cổ điển này không còn thịnh hành, nhưng với mỗi người Việt Nam, những câu thơ song thất lục bát vẫn luôn đem lại ấn tượng về những tình cảm thân thương. Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình.", có thể hiểu rằng thơ song thất lục bát là một biến thể đặc sắc của thơ lục bát.

Câu 4. Theo văn bản, vì sao thể thơ song thất lục bát vẫn được sử dụng để sáng tác trong thời kì hiện đại?

Trả lời: Theo văn bản, thể thơ song thất lục bát vẫn được sử dụng để sáng tác trong thời kì hiện đại vì: "Ngày nay, thể thơ cổ điển này không còn thịnh hành, nhưng với mỗi người Việt Nam, những câu thơ song thất lục bát vẫn luôn đem lại ấn tượng về những tình cảm thân thương. Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình."

Câu 5. Trình bày suy nghĩ của em về nhận định của tác giả đối với thể thơ song thất lục bát: "Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình".

Trả lời: Nhận định của tác giả: "Đó thực sự là một thể thơ đặc sắc mà người Việt đã sáng tạo nên để có thể gửi gắm vào trong đó tâm hồn sâu lắng của mình" là một đánh giá rất đúng đắn. Thể thơ song thất lục bát, với cấu trúc chặt chẽ và nhịp điệu hài hòa, đã tạo ra một không gian tinh thần đặc biệt để người Việt bày tỏ tâm hồn, tình cảm sâu lắng. Qua thể thơ này, người ta có thể gửi gắm những tình cảm thân thương, những giá trị văn hóa và tinh thần của dân tộc.

Viết

Viết bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm văn học (thơ song thất lục bát)

Phân tích tác phẩm văn học là làm rõ những nét đặc sắc về nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm. Ở bài học này, em sẽ được thực hành viết bài văn phân tích một tác phẩm thơ song thất lục bát, qua đó vừa củng cố kĩ năng đọc hiểu thể loại này, vừa tiếp tục phát triển kĩ năng viết bài nghị luận với đối tượng cụ thể là thơ song thất lục bát.

Trang 56 — Hồn tôi vang tiếng trống trường

Câu hỏi yêu cầu:

  • Giới thiệu khái quát về tác phẩm thơ song thất lục bát (tên tác phẩm, tên tác giả), nêu được nhận định chung của người viết về tác phẩm.
  • Làm rõ được nội dung chủ đề của tác phẩm.
  • Phân tích được những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm, tập trung vào những yếu tố đặc trưng của thể thơ song thất lục bát và tác dụng của thể thơ này trong việc thể hiện nội dung của tác phẩm.
  • Triển khai được hệ thống luận điểm chặt chẽ; sử dụng lí lẽ, bằng chứng xác đáng từ tác phẩm để làm sáng tỏ ý kiến nêu trong bài viết.
  • Khẳng định được ý nghĩa, giá trị của tác phẩm.

1. Giới thiệu khái quát về tác phẩm

  • Tên tác phẩm: Hồn tôi vang tiếng trống trường
  • Tác giả: Trưa Vàng

Nhận định chung: Bài thơ là một tác phẩm song thất lục bát, thể hiện sâu sắc những cảm xúc và suy nghĩ của tác giả về mái trường và tuổi thơ.

2. Nội dung chủ đề của tác phẩm

Chủ đề của bài thơ "Hồn tôi vang tiếng trống trường" xoay quanh những ký ức và cảm xúc của tác giả khi nhớ về tiếng trống trường. Bài thơ thể hiện sự gắn bó sâu đậm giữa tiếng trống trường và ký ức tuổi thơ, từ đó khơi gợi niềm hoài niệm và trân trọng những giá trị truyền thống.

3. Phân tích những nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật

  • Thể thơ: Song thất lục bát là thể thơ truyền thống của Việt Nam, với các dòng thơ có số tiếng cố định (thất: 7 tiếng, bát: 8 tiếng). Thể thơ này tạo ra sự hài hòa về âm điệu và nhịp nhàng trong cách thể hiện cảm xúc.

  • Ví dụ:

    • "Hồn tôi đầy: căn trường nho nhỏ,
      Nước vôi xanh, bờ cỏ tươi non"
      Cách gieo vần và nhịp điệu nhẹ nhàng đã tạo nên hình ảnh một không gian trường học trong trẻo và bình yên.

  • Tác dụng: Thể thơ song thất lục bát giúp tác giả thể hiện tình cảm một cách tự nhiên, chân thực và sâu sắc. Sự luân phiên giữa các dòng thất và bát tạo ra một bản nhạc êm ái, phù hợp với cảm xúc hoài niệm.

4. Triển khai hệ thống luận điểm

  • Luận điểm 1: Tiếng trống trường là ký ức tuổi thơ của tác giả.

    • "Hồn tôi đầy: căn trường nho nhỏ,
      Nước vôi xanh, bờ cỏ tươi non"
      Những hình ảnh này gợi lên không gian thân quen của tuổi học trò.

  • Luận điểm 2: Tiếng trống trường gắn liền với những kỷ niệm đẹp.

    • "Sâu rộng quá những giờ vui trước!
      Nhịp cười say trên nước chưa trôi."
      Đây là những giây phút vui vẻ, trong trẻo mà tác giả nhớ mãi.

  • Luận điểm 3: Tiếng trống trường khơi gợi niềm hoài niệm và ý chí.

    • "Tôi nguyện: sau lớn làm thơ suốt đời!"
      Thể hiện ước mơ gắn bó với văn thơ, với những giá trị tuổi thơ.

5. Ý nghĩa và giá trị của tác phẩm

  • Ý nghĩa: Bài thơ không chỉ là lời hoài niệm về tuổi học trò mà còn là lời tự nhủ phải giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống.
  • Giá trị:
    • Giá trị nghệ thuật: Thể hiện tài năng của tác giả trong việc sử dụng thể thơ song thất lục bát.
    • Giá trị nội dung: Bài thơ giúp người đọc trân trọng những kỷ niệm đẹp của tuổi thơ và ý nghĩa của môi trường giáo dục.

Trang 55 — Hồ Dzeńh, Quê ngoại

Câu hỏi 1. Giới thiệu khái quát về tác giả và tác phẩm, nêu nhận định chung về tác phẩm.

Trả lời: Hồ Dzeńh (1916 - 1991) là một tác giả đã khẳng định được tên tuổi của mình từ phong trào Thơ mới. Các thi phẩm của ông gợi cho người đọc ăn tượng về một giọng thơ ấm áp, chân thật. Đọc thơ ông, ta có cảm giác như ông đang kể câu chuyện cuộc đời mình. Bài thơ Trưa vang trong tập thơ Quê ngoại (1942) là một sáng tác tiêu biểu cho giọng thơ, hồn thơ của thi sĩ.

Câu hỏi 2. Phân tích nội dung để làm rõ chủ đề của bài thơ.

Trả lời: Hồn tôi dậy: cánh chàm động nắng,
Lá reo trên hồ lẳng lơ trong
Trưa im, im đến nao nùng,
Tài ngỏ trống học trong lòng trưa vang...

(Hồ Dzeńh, Quê ngoại, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 1996, tr. 62 – 63)

Đó là câu chuyện của "hồn tôi" được nhà thơ kể lại, một thế giới ấp những kỉ niệm, những xúc cảm thân thương. Nơi ấy có ngôi trường "nho nhỏ" tác giả từng gắn bó thời thơ ấu. Ngôi trường ấy được quét "nước vôi xanh", có "bờ cỏ tươi non" và "thoáng mùi thơm", rộn vang tiếng "chân đi". Hình ảnh ngôi trường lưu lại trong tâm hồn tác giả rỡ mồn một từng chi tiết, được cảm nhận qua cả thị giác, khứu giác và thính giác, như vẫn đang hiển hữu với vẻ đẹp xanh xắn, tinh khôi. Những câu thơ song thất lục bát giàu văn điểu (mỗi khổ thơ gồm một cặp câu thơ 7 chữ và một cặp lục bát luôn có tối thiểu 7 tiếng được gieo vần, điểu không một thế thơ nào khác có được) dẫn dắt người đọc vào thế giới tâm hồn của thi sĩ, ở đó, những câu chuyện diễn ra từ thuở sách đèn trường mà có cảm giác như đang sống động trước mắt.

Trong thế giới của kí ức ấy, có bao kỉ niệm không thể nào quên, khiến tác giả kể một cách say sưa:

Sâu rộn quá những giờ vui trước!
Nhịp cười say trên nước chưa trôi.
Trưa hè thường thấy hai tôi
Ném đầu chim chích, bắt đuồi chuồn chuồn.

Câu hỏi 3. Chỉ ra những đặc sắc về hình thức nghệ thuật và tác dụng của thể thơ song thất lục bát trong việc thể hiện nội dung chủ đề.

Trả lời:

  • Thể thơ song thất lục bát là một thể thơ truyền thống của Việt Nam, với mỗi khổ thơ gồm một cặp câu 7 chữ và một cặp lục bát.
  • Đặc điểm: mỗi khổ thơ gồm một cặp câu 7 chữ và một cặp lục bát luôn có tối thiểu 7 tiếng được gieo vần, điệu không một thể thơ nào khác có được.
  • Tác dụng: dẫn dắt người đọc vào thế giới tâm hồn của thi sĩ, ở đó, những câu chuyện diễn ra từ thuở sách đèn trường mà có cảm giác như đang sống động trước mắt.