Trang 58 —

Câu hỏi:

  • Phân tích các phần kế tiếp nhau theo bố cục của bài thơ.

Trả lời: Trong đoạn trích, tác giả đã thể hiện sự phân tích bài thơ dựa trên các phần kế tiếp nhau theo bố cục.

  • Phần đầu, tác giả tập trung vào việc miêu tả "những giờ vui trước" là "sâu rộng" bằng biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, từ đó gợi ra không gian và thời gian của những ký ức tuổi thơ.

  • Phần tiếp theo, tác giả chuyển sang việc suy ngẫm về "đời đẹp quá" và "tôi buồn sao kịp" nhằm khơi gợi cảm xúc về sự trôi chảy của thời gian và giá trị của những khoảnh khắc trong cuộc đời.

  • Phần cuối, tác giả nhấn mạnh vào sự thay đổi không thể tránh khỏi của thời gian và lòng người qua hình ảnh thiên nhiên và con người.

Trang 58 —

Câu hỏi: Không có câu hỏi tiếp theo trên trang này.

Trang 57 — Thực hành viết theo các bước

1. TRƯỚC KHI VIẾT

a. Lựa chọn đề tài

Nhớ lại các tác phẩm thơ song thất lục bát mà em đã học hoặc đã đọc, chẳng hạn: Ai tư vân (Lê Ngọc Hân), Khóc Dương Khuê (Nguyễn Khuyến), Hai chữ nước nhà (Trần Tuấn Khải), Đêm khuya tự tình với sông Hương (Hàn Mạc Tử), Tiếng đàn mưa (Bích Khê),... Chọn trong số đó một tác phẩm em cảm thấy thú vị, có nhiều xúc cảm để phân tích.

Trả lời:

  • Các tác phẩm thơ song thất lục bát đã học hoặc đã đọc:
    • Ai tư vân (Lê Ngọc Hân)
    • Khóc Dương Khuê (Nguyễn Khuyến)
    • Hai chữ nước nhà (Trần Tuấn Khải)
    • Đêm khuya tự tình với sông Hương (Hàn Mạc Tử)
    • Tiếng đàn mưa (Bích Khê)
  • Để lựa chọn một đề tài thú vị và có nhiều xúc cảm để phân tích, cần xem xét các yếu tố như:
    • Nội dung chính của tác phẩm
    • Nghệ thuật sử dụng trong tác phẩm
    • Cảm xúc và ấn tượng cá nhân khi đọc tác phẩm

Mục đích viết
Làm rõ những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của một tác phẩm thơ song thất lục bát.

Người đọc
Những người quan tâm, có nhu cầu tìm hiểu về thể thơ song thất lục bát và tác phẩm được phân tích.

Trang 58 —

Câu 1. Để tìm ý cho bài văn phân tích một tác phẩm thơ song thất lục bát, em cần thực hiện các bước sau:

Trả lời:

  • Tìm hiểu thông tin về tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm (nếu có) và những thông tin khác có liên quan để viết phần Mở bài và liên hệ, mở rộng khi phân tích. Ví dụ: Bài viết tham khảo đã sử dụng các thông tin về tác giả Hồ Dzếnh và một số câu thơ trong bài Nhớ đồng của Tô Hữu.
  • Xác định bố cục của tác phẩm và nội dung chính của từng phần. Ví dụ: Bài thơ Trưa vắng gồm 5 khổ thơ, mỗi khổ thể hiện một nội dung cụ thể. Bài viết tham khảo đã phân tích lần lượt từng khổ thơ.
  • Xác định những nội dung tâm tư, xúc cảm chủ đạo trong tác phẩm. Ví dụ: Bài thơ Trưa vắng là tâm sự của tác giả khi hồi tưởng những kỉ niệm về thời còn đi học.
  • Tìm hiểu các yếu tố nghệ thuật mà tác giả đã sử dụng để truyền tải nội dung chủ đề như đặc điểm của thể thơ song thất lục bát (vần, nhịp,...), từ ngữ (đặc biệt là các từ ngữ chỉ xúc cảm, trong đó có các từ tượng thanh, từ tượng hình,...), biện pháp tu từ (điệp văn, so sánh, ẩn dụ,...). Ví dụ: Trong bài viết tham khảo, cách sử dụng dấu chấm phẩy, dấu chấm lửng, thủ pháp đối, câu hỏi tu từ,... của bài thơ Trưa vắng đã được khai thác để làm rõ những nội dung tác giả muốn thể hiện.

Câu 2. Nghị luận về một tác phẩm thơ song thất lục bát, bài viết nên kết hợp phân tích nội dung và nghệ thuật để làm rõ sự hỗ ứng, hòa quyện của hai phương diện này trong cùng một (hoặc một nhóm) câu thơ. Do đó, việc triển khai bài viết sẽ thuận lợi hơn khi lần lượt phân tích theo trình tự các phần của tác phẩm thơ.

Trả lời:

  • Tổ chức, sắp xếp các ý đã tìm được ở trên thành một dàn ý chặt chẽ, hợp lí, gồm các phần Mở bài, Thân bài, Kết bài.

Dàn ý

  • Mở bài: Giới thiệu khái quát về tác phẩm thơ song thất lục bát (nhan đề, tên tác giả) và nêu ý kiến chung về tác phẩm.
  • Thân bài: Lần lượt phân tích các phần theo bố cục tác phẩm thơ:
    • Phần 1 (từ câu... đến câu...): phân tích những tâm tư, nỗi niềm, khát vọng,... và một số nét đặc sắc về nghệ thuật.
    • Phần 2 (từ câu... đến câu...): phân tích những tâm tư, nỗi niềm, khát vọng,... và một số nét đặc sắc về nghệ thuật.
    • ...
  • Kết bài: Khẳng định ý nghĩa, giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm thơ.

Trang 59 — Hướng dẫn viết và nói nghe

Câu 1. Việc thực hiện bài viết đòi hỏi triển khai đầy đủ các ý đã có trong dàn ý. Mỗi ý trong phần Thân bài nên được viết thành một đoạn văn. Khi viết, lựa chọn những từ ngữ chính xác, phù hợp, thể hiện được quan điểm và tình cảm của người viết, tránh sử dụng những từ ngữ sáo rỗng, cầu kỉ. Nên sử dụng hiệu quả các thông tin ngoài tác phẩm (nếu có), giúp cho việc phân tích các giá trị của tác phẩm được rõ ràng, nổi bật hơn.

Trả lời:

  • Viết bài cần triển khai đầy đủ các ý trong dàn ý.
  • Mỗi ý trong Thân bài nên được viết thành một đoạn văn.
  • Lựa chọn từ ngữ chính xác, phù hợp và thể hiện quan điểm, tình cảm của người viết.
  • Tránh sử dụng từ ngữ sáo rỗng, cầu kì.
  • Có thể sử dụng thông tin ngoài tác phẩm (nếu có) để phân tích rõ ràng và nổi bật hơn.

Câu 2. Lưu ý: Với trường hợp tác phẩm thơ dài, có thể trích dẫn ở mỗi phần những câu thơ, đoạn thơ quan trọng và phân tích sâu. Tuỳ điều kiện, thời gian làm bài để có cách xử lí thích hợp.

Trả lời:

  • Với tác phẩm thơ dài, có thể trích dẫn những câu thơ, đoạn thơ quan trọng và phân tích sâu.
  • Cần tùy điều kiện và thời gian làm bài để có cách xử lý phù hợp.

Câu 3.

Chỉnh sửa bài viết

Đọc lại bài viết, căn cứ vào yêu cầu đối với bài văn phân tích một tác phẩm thơ song thất lục bát và dàn ý đã lập, rà soát các phần để chỉnh sửa. Việc chỉnh sửa có thể thực hiện theo gợi ý bảng sau:

Yêu cầu Gợi ý chỉnh sửa
Kiểm tra việc triển khai dàn ý. - Rà soát xem đã triển khai đầy đủ các ý chưa, nếu thiếu thì phải bổ sung.
- Rà soát xem bài viết đã phân tích các giá trị nội dung và nghệ thuật (đặc biệt là đã khai thác những đặc điểm của thể thơ song thất lục bát) của tác phẩm chưa. Nếu thiếu thì phải bổ sung.
- Đối chiếu quy mô và dung lượng thông tin giữa các ý. Nếu chưa cân đối thì cần điều chỉnh.
Rà soát lỗi chính tả và diễn đạt. Chỉnh sửa các lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu, tạo lập đoạn văn và văn bản (nếu có).

Trả lời:

  • Kiểm tra việc triển khai dàn ý:
    • Rà soát xem đã triển khai đầy đủ các ý chưa, nếu thiếu thì phải bổ sung.
    • Rà soát xem bài viết đã phân tích các giá trị nội dung và nghệ thuật (đặc biệt là đã khai thác những đặc điểm của thể thơ song thất lục bát) của tác phẩm chưa. Nếu thiếu thì phải bổ sung.
    • Đối chiếu quy mô và dung lượng thông tin giữa các ý. Nếu chưa cân đối thì cần điều chỉnh.
  • Rà soát lỗi chính tả và diễn đạt:
    • Chỉnh sửa các lỗi chính tả, dùng từ, đặt câu, tạo lập đoạn văn và văn bản (nếu có).

Nói và nghe

Thảo luận về một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi (được gợi ra từ tác phẩm văn học)

Văn học này sinh từ cuộc sống, phản ánh nhiều mặt, nhiều vấn đề của cuộc sống. Em có thể chọn một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi được gợi ra từ một tác phẩm văn học mà em đã học (hoặc đã đọc) làm để tài thảo luận. Tham gia thảo luận nhóm sẽ giúp em cải thiện kĩ năng nói trước đám đông và phát triển tư duy phản biện.

Trả lời:

  • Chọn một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi từ một tác phẩm văn học đã học hoặc đã đọc.
  • Tham gia thảo luận nhóm để cải thiện kỹ năng nói trước đám đông và phát triển tư duy phản biện.