Trang 73 — Viết bài văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
1. Định hướng
1.1. Mỗi vùng miền trên đất nước ta đều có những phong cảnh thiên nhiên kì diệu được coi là những danh lam thắng cảnh. Đó đều là những di sản quý báu cần bảo vệ, gìn giữ và giới thiệu rộng rãi cho nhiều người biết. Để giới thiệu và quảng bá rộng rãi các danh lam thắng cảnh ấy, cần biết viết bài văn thuyết minh. Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh là nêu lên các đặc điểm nổi bật của thắng cảnh đó, phân tích làm sáng tỏ vẻ đẹp và giá trị (vật chất và tinh thần) của di sản được giới thiệu;... Ngoài ra, cũng có thể nêu các hướng dẫn và lưu ý đối với khách khi đến tham quan,...
Các văn bản trong phần Đọc hiểu của Bài 3 đều là các văn bản thuyết minh về một danh lam thắng cảnh.
1.2. Để viết bài văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh, các em cần chú ý:
- Xác định danh lam thắng cảnh cần giới thiệu.
Trang 73 — Bản mẫu góp ý
Câu 2. Thực hành
Trả lời: Bài tập: Trong bài hát "Việt Nam quê hương tôi" của nhạc sĩ Đỗ Nhuan có đoạn: Bạn ơi hãy đến quê hương chúng tôi Ngắm mặt biển xanh xa tít chân trời Nghe sóng vỗ dạt dào biển cả Vút phi lao gió thổi bên bờ Buồm vươn cánh vượt sóng ra ngoài khơi Trong nắng hồng bình lên sáng ngời
Từ cảm hứng tự hào về quê hương nêu trên, em hãy viết bài văn thuyết minh giới thiệu một danh lam thắng cảnh của Việt Nam mà em yêu thích.
a) Chuẩn bị
Đọc kĩ và tìm hiểu yêu cầu của bài tập để biết các thông tin chính trước khi viết:
- Trọng tâm cần làm rõ: giới thiệu một cảnh đẹp thiên nhiên mà em yêu thích (chú ý phân biệt với di tích lịch sử là những công trình do con người tạo nên).
- Kiểu văn bản chính: thuyết minh giới thiệu về một danh lam thắng cảnh.
- Phạm vi kiến thức cần huy động: kiến thức địa lí và lịch sử về vùng đất, địa điểm có cảnh đẹp thiên nhiên.
Đọc và ghi chép các thông tin đã thu thập được từ sách, báo, Internet,... về danh lam thắng cảnh mà mình yêu thích.
Xác định cách triển khai, trình bày thông tin cho bài viết (theo trình tự thời gian, không gian, chính - phụ, nguyên nhân - kết quả hay phân loại đối tượng,...).
b) Tìm ý và lập dàn ý
- Tìm ý: Từ yêu cầu nội dung của văn bản thuyết minh đã nêu trong mục a) Chuẩn bị, có thể đặt ra một số câu hỏi để tìm ý cho bài viết. Chẳng hạn:
- Thắng cảnh thiên nhiên được giới thiệu ở đâu? Có thể đến địa điểm này bằng cách nào?
- Thắng cảnh thiên nhiên này có gì đặc sắc (đẹp, hấp dẫn, độc đáo,...)?
Trang 75 —
Câu 1. + Giá trị vật chất và tinh thần của danh lam thắng cảnh này là gì?
Trả lời:
Giá trị vật chất:
- Là nguồn tài nguyên du lịch quan trọng, thu hút khách du lịch, tạo ra lợi nhuận cho nền kinh tế địa phương.
- Góp phần vào việc bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa, lịch sử.
Giá trị tinh thần:
- Là biểu tượng của lịch sử, văn hóa và tinh thần dân tộc.
- Mang lại niềm tự hào cho người dân địa phương và cả nước.
Câu 2. + Cần phải làm gì để bảo vệ, phát huy giá trị của danh lam thắng cảnh này?
Trả lời:
Bảo vệ môi trường:
- Đảm bảo vệ sinh môi trường, không làm ô nhiễm.
- Trồng cây xanh, bảo vệ hệ sinh thái.
Phát huy giá trị:
- Tổ chức các hoạt động văn hóa, du lịch có kế hoạch.
- Giáo dục về lịch sử, văn hóa của danh lam thắng cảnh.
Quản lý:
- Có các quy định nghiêm ngặt về bảo tồn.
- Kiểm soát số lượng khách du lịch.
Câu 3. - Lập dàn ý: Dựa vào các thông tin về danh lam thắng cảnh đã nêu và các câu hỏi tim ý để lập dàn ý cho bài viết theo ba phần của bài văn.
Trả lời:
Mở bài:
- Giới thiệu danh lam thắng cảnh.
- Nêu lý do chọn chủ đề.
Thân bài:
- Giá trị vật chất và tinh thần.
- Ý nghĩa lịch sử, văn hóa.
- Hiện trạng và giải pháp bảo vệ.
Kết bài:
- Khẳng định giá trị.
- Kêu gọi bảo vệ và phát huy.
Câu 4. c) Viết
- Dựa vào dàn ý đã làm, viết bài văn thuyết minh về thắng cảnh thiên nhiên mà em yêu thích. Trong khi viết, chú ý vận dụng kĩ năng miêu tả và tự sự trong bài thuyết minh.
Trả lời: (Bài viết mẫu) Hà Long - một viên ngọc của thiên nhiên
Hạ Long, một cái tên quá đỗi quen thuộc với mỗi người dân Việt Nam. Nằm ở tỉnh Quảng Ninh, cách thủ đô Hà Nội không xa, vịnh Hạ Long được mệnh danh là "viên ngọc của thiên nhiên", một trong những danh lam thắng cảnh nổi tiếng nhất của Việt Nam.
Vịnh Hạ Long có diện tích khoảng 1.553 km² với hơn 1.600 hòn đảo lớn nhỏ, tạo nên bức tranh thiên nhiên khổng lồ với hàng nghìn cảnh quan độc đáo và phong phú. Những hòn đảo ở đây được hình thành từ những khối đá vôi và đá dolomite được tạo thành từ hàng triệu năm trước. Các hang động như Thiên Cung, Dau Be, Dau But,... là những minh chứng tuyệt vời cho sự sáng tạo của thiên nhiên.
Không chỉ có giá trị về mặt địa chất và cảnh quan, vịnh Hạ Long còn sở hữu hệ sinh thái biển phong phú. Những rạn san hô, tảo biển, và các loài hải sản quý hiếm làm cho hệ sinh thái của vịnh trở nên đa dạng. Việc du lịch đến Hạ Long không chỉ mang đến trải nghiệm khám phá hang động, kayak trên biển mà còn là cơ hội để con người thư giãn, kết nối với thiên nhiên.
Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị đó, việc bảo vệ vịnh Hạ Long cũng là một thách thức lớn. Ô nhiễm môi trường do du lịch không kiểm soát và khai thác tài nguyên không bền vững đang đe dọa đến vẻ đẹp tự nhiên của vịnh. Vì vậy, chúng ta cần có những biện pháp cụ thể như hạn chế rác thải nhựa, tăng cường quản lý hoạt động du lịch và bảo vệ hệ sinh thái.
Hạ Long không chỉ là một thắng cảnh đẹp mà còn là biểu tượng của sức sống mãnh liệt và tinh thần đoàn kết của người dân Việt Nam. Hãy cùng nhau chung tay bảo vệ và phát huy giá trị của vịnh Hạ Long, một di sản thiên nhiên quý báu của đất nước.
Câu 5. d) Kiểm tra và chỉnh sửa
Đọc lại bài viết, đối chiếu với dàn ý đã lập để xem xét:
- Bài viết có đúng kiểu văn bản thuyết minh về một danh lam thắng cảnh không?
- Nội dung bài viết đã đầy đủ ý chưa?
- Hình thức bài viết có đầy đủ các phần mở bài, thân bài và kết bài chưa? Các ý trong phần thân bài có làm nổi bật vấn đề nêu ở mở bài không?
- Bài viết còn mắc phải những lỗi gì (diễn đạt, dùng từ, chính tả, ngữ pháp,..)?
- Em thích nhất phần nào của bài viết?
Trả lời:
- Bài viết đúng kiểu văn bản thuyết minh.
- Nội dung đã đầy đủ.
- Hình thức bài viết đầy đủ các phần.
- Cần chỉnh sửa lỗi chính tả và ngữ pháp.
2.2. Rèn luyện kĩ năng viết: Miêu tả và tự sự trong văn thuyết minh
a) Cách thức
Văn thuyết minh đề cao tính khách quan, khoa học trong việc trình bày, giới thiệu, phổ biến hoặc giải thích nhằm làm rõ đặc điểm cơ bản của một đối tượng, cung cấp tri thức về các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên và xã hội. Tuy nhiên, để bài thuyết minh hấp dẫn, người viết thường kết hợp thuyết minh với các phương thức tự sự và miêu tả.
Trả lời: Việc kết hợp các phương thức giúp bài viết sinh động hơn.
b) Bài tập
Hãy viết đoạn văn thuyết minh giới thiệu một thắng cảnh thiên nhiên của Việt Nam mà em yêu thích, trong đó có sử dụng kết hợp phương thức tự sự hoặc miêu tả.
Trả lời: (Đoạn văn mẫu) "Tôi vẫn nhớ lần đầu tiên đến Đà Lạt, ngắm nhìn hồ Xuân Hương dưới ánh trăng. Đà Lạt, thành phố mộng mơ với những hồ nước xanh biếc và rừng thông xanh ngắt. Hồ Xuân Hương là một trong những thắng cảnh nổi tiếng, nơi đây không chỉ là điểm du lịch hấp dẫn mà còn là nguồn cảm hứng cho nhiều nghệ sĩ."
Trang 75 — Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
1.1. Phần Viết đã hướng dẫn các em cách viết bài thuyết minh tổng hợp với yêu cầu giới thiệu một thắng cảnh thiên nhiên Việt Nam. Ở phần Nói và nghe này, các em cần chuyển nội dung bài viết thành bài thuyết trình; nghĩa là sử dụng lời nói, giọng điệu và ngôn ngữ cơ thể phù hợp để trình bày lại nội dung đã viết. Bài này tập trung vào kĩ năng nói (thuyết minh, trình bày).
1.2. Để thuyết minh một cách hiệu quả, các em cần lưu ý:
- Nắm vững mục đích, đối tượng nghe và nội dung trình bày.
- Biết cách trình bày: cách nói, cách kết hợp, sử dụng sự hỗ trợ của thiết bị công nghệ và các yếu tố phi ngôn ngữ,...
- Có thái độ thân thiện, tôn trọng người nghe, trả lời đầy đủ các câu hỏi,...
2. Thực hành
Bài tập: Giới thiệu về một thắng cảnh thiên nhiên của Việt Nam mà em yêu thích.
a) Chuẩn bị
- Xem lại nội dung Đọc hiểu và phần Viết theo yêu cầu thuyết minh kết hợp với tự sự và miêu tả.
- Xem xét các yêu cầu đã nêu trong mục 1. Định hướng.
- Chú ý bổ sung và sắp xếp hợp lí các ý của bài giới thiệu,...
b) Tìm ý và lập dàn ý
Xem lại dàn ý đã làm ở phần Viết, cân nhắc yêu cầu của bài nói để bổ sung, sắp xếp lại các ý cho mạch lạc, phù hợp với nội dung cần trình bày.
c) Nói và nghe
- Thực hành nói và nghe theo dàn ý đã làm.
- Tập trung vào các yêu cầu nói (trình bày) về nội dung thuyết minh về một danh lam thắng cảnh, kĩ thuật, cách thức thuyết minh và thái độ khi trình bày.
d) Kiểm tra và chỉnh sửa
Tham khảo các yêu cầu đã nêu ở Bài 1, phần Nói và nghe, mục d (trang 30, 31); trong đó chú trọng yêu cầu nói và đối chiếu với dàn ý đã làm ở bài này để kiểm tra, chỉnh sửa.