Trang 80 — Bài 4: TRUYỆN NGẮN
Câu hỏi trong phần "YÊU CẦU CẦN ĐẠT":
Nêu được nội dung bao quát của văn bản; xác định được lời người kể chuyện, lời nhân vật, đối thoại và độc thoại; bước đầu biết phân tích các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, nhân vật trong tình chính thể của tác phẩm; nhận biết vai trò của người đọc và bối cảnh tiếp nhận đối với việc đọc hiểu văn bản truyện.
Nhận biết được sự khác nhau giữa cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp; biết vận dụng hai cách dẫn này trong đọc, viết, nói và nghe.
Viết được bài văn nghị luận phân tích một tác phẩm truyện.
Biết thảo luận về một vấn đề đáng quan tâm trong đời sống phù hợp với lứa tuổi.
Yêu quê hương, đất nước, yêu thương con người; trân trọng các giá trị của nghệ thuật; căm ghét chiến tranh phi nghĩa.
Câu hỏi trong phần "KIẾN THỨC NGỮ VĂN"
Trang 81 — Bài 4: TRUYỆN NGẮN
Không có nội dung cụ thể nào trên trang 81.
Vậy nên, trả lời là:
Trang 82 — Cách dẫn trực tiếp và cách dẫn gián tiếp
Câu 1. Khi nói (viết), có hai cách dẫn lời nói (lời nói thành tiếng, lời nói được viết thành chữ hoặc lời nói bên trong – ý nghĩ) của một người (một nhân vật): dẫn trực tiếp và dẫn gián tiếp.
Trả lời: Không có câu hỏi cụ thể để trả lời, đây chỉ là phần giới thiệu về cách dẫn trực tiếp và gián tiếp.
Câu 2.
- Dẫn trực tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của một người (một nhân vật). Trong ngôn ngữ nói, lời dẫn trực tiếp được đánh dấu bằng chỗ nghỉ hơi. Trong ngôn ngữ viết, lời dẫn trực tiếp được đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép.
- Dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của một người (một nhân vật) có điều chỉnh cho thích hợp. Trong ngôn ngữ nói, lời dẫn gián tiếp thường không được đánh dấu bằng chỗ nghỉ hơi. Trong ngôn ngữ viết, lời dẫn gián tiếp không được đánh dấu bằng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.
Trả lời:
- Dẫn trực tiếp là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của một người (một nhân vật). Trong ngôn ngữ nói, lời dẫn trực tiếp được đánh dấu bằng chỗ nghỉ hơi. Trong ngôn ngữ viết, lời dẫn trực tiếp được đặt sau dấu hai chấm và trong dấu ngoặc kép.
- Dẫn gián tiếp là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của một người (một nhân vật) có điều chỉnh cho thích hợp. Trong ngôn ngữ nói, lời dẫn gián tiếp thường không được đánh dấu bằng chỗ nghỉ hơi. Trong ngôn ngữ viết, lời dẫn gián tiếp không được đánh dấu bằng dấu hai chấm và dấu ngoặc kép.
Ví dụ:
Dẫn trực tiếp:
- "Người xưa có câu: 'Trúc dẫu cháy, đốt ngay ván thắng.'" (Thép Mới).
- "Vừa đến ngõ, ông lão đã lên tiếng:
- Chú mày đầu dọ, ở đây thày chia quà cho nào.” (Kim Lân).
Dẫn gián tiếp:
- “Bà Nguyễn Hồng nói rằng nhìn “ông ấy” cầm chén rượu khe khà nhâm nhi một mình, thấy không khác gì những bác phu xe ngày xưa ngồi uống rượu nơi hè phố sau những giờ lao động mệt nhọc.” (Nguyễn Đăng Mạnh).
Trang 83 — Làng
Câu 1. Chuẩn bị
- Xem lại phần Kiến thức nền văn bản vận dụng vào đọc hiểu văn bản này.*
- Khi đọc tác phẩm truyện, các em cần chú ý: (***)
- Tóm tắt truyện, xác định tình huống, ngôi kể, lời dẫn trực tiếp, gián tiếp,... để hiểu nhân vật và đánh giá nghệ thuật kể chuyện.
- Tìm hiểu nhân vật và mối quan hệ giữa các nhân vật trong truyện.
- Xác định đề tài, chủ đề, ý nghĩa nhan đề, thông điệp của tác phẩm,...
- Liên hệ với vốn sống, trải nghiệm của bản thân và bối cảnh cuộc sống hiện tại để hiểu và vận dụng kết quả đọc vào thực tiễn.
- Đọc trước truyện ngắn Làng; tìm hiểu thêm thông tin về tác giả Kim Lân.
- Chia sẻ phỏng đoán của em về nội dung văn bản từ nhan đề của truyện Làng.
- Văn bản dưới đây lược bớt phần đầu kể về hoàn cảnh khiến gia đình ông Hai phải đi tản cư và tình thích khỏe làng của ông.
Trả lời:
- Các bước chuẩn bị trên giúp người đọc có cái nhìn tổng quan về văn bản, từ đó tiếp thu nội dung một cách hiệu quả. Việc tóm tắt truyện, xác định ngôi kể, lời dẫn trực tiếp, gián tiếp giúp hiểu rõ nhân vật và nghệ thuật kể. Đồng thời, việc liên hệ với vốn sống và trải nghiệm giúp vận dụng kết quả đọc vào thực tiễn.
Câu 2. Đọc hiểu
(1) [...] Ông lão nào nức bước ra khỏi phòng thông tin, rẽ vào quán dặn vợ mấy việc rồi đi thẳng ra lối huyện cũ. Ở đây, những tốp người tản cư mới dưới xuôi lên đứng ngối lò nhó cả dưới mấy gốc đa xù xi, cảnh lá rườm rà ken vào nhau, rải xuống mặt đường và bãi cỏ một vùng bóng mát rợp. Ông lão ngồi vào một cái quán gần đấy. Hút một điều thuốc lào, uống một hụm chè tươi nóng, ông ...
Trả lời:
- Đoạn văn trên cho thấy ông lão (ông Hai) đang trong hành trình trở về quê hương cũ sau thời gian tản cư. Không khí làng quê được tái hiện qua hình ảnh "những tốp người tản cư mới dưới xuôi lên đứng ngồi lò nhó cả dưới mấy gốc đa xù xi, cảnh lá rườm rà ken vào nhau, rải xuống mặt đường và bãi cỏ một vùng bóng mát rợp."
- Hành động "Hút một điều thuốc lào, uống một hụm chè tươi nóng" cho thấy ông lão đang tìm cách thư giãn và lấy lại tinh thần.
- Điều này thể hiện tâm trạng và hoàn cảnh của nhân vật trong truyện.
(***) (*) Khi đọc hiểu các văn bản khác trong Bài 4, học sinh cần vận dụng các gợi ý ở đây.
(1) Tản cư: tạm rời nơi cư trú cũ, đến nơi xa chiến sự hơn để tránh tai nạn chiến tranh. Trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, nhân dân ở những vùng xây ra chiến sự ác liệt hoặc bị giặc chiếm đóng thường tản cư đến vùng tự do dưới sự kiểm soát của chính quyền cách mạng.
Trang 84 — Làng (Kim Lân)
Câu hỏi: Thông tin nào ông lão nghe được tác động mạnh đến ông? Tác động như thế nào?
Trả lời: Thông tin ông lão nghe được tác động mạnh đến ông là: làng Chợ Dầu của ông "đốt nhà thờ Tây".
Ông lão nghe mà "nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tê rần rần". Ông lão lặng đi, tưởng như đến không thở được. Một lúc lâu ông mới rặn è, nuốt một cái gì vướng ở cổ, ông cất tiếng hỏi, giọng lạc hẳn đi: "– Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại..."
Tác động của thông tin này lên ông lão rất lớn. Ban đầu ông lão không tin, thậm chí còn hy vọng đó chỉ là tin đồn ("Hay là chỉ lại..."). Điều này cho thấy ông lão rất yêu quý làng quê, muốn giữ gìn danh dự của làng. Việc ông phản ứng mạnh mẽ cho thấy sự xúc động, day dứt trong lòng ông khi nghe tin làng mình có hành động chống lại thực dân Pháp.