Trang 80 — Thực hành viết theo các bước
Câu 1. TRƯỚC KHI VIẾT a. Lựa chọn đề tài
Trả lời:
Đề tài cho bài nghị luận về một vấn đề cần giải quyết trong đời sống rất phong phú, đa dạng. Để lựa chọn vấn đề mình thực sự quan tâm và có ý nghĩa với nhiều người, đồng thời phù hợp với lứa tuổi học sinh, cần xem xét các vấn đề gần gũi và liên quan đến cuộc sống của học sinh.
Một số đề tài gợi ý để lựa chọn:
- "Tình bạn khác giới ở tuổi học trò."
Mục đích viết: Thuyết phục người đọc đồng tình với người viết về giải pháp giải quyết một vấn đề trong đời sống của lứa tuổi học sinh; từ đó có nhận thức và hành động đúng.
Người đọc: Những người quan tâm đến các vấn đề trong đời sống của lứa tuổi học sinh.
Trang 81 — Hướng dẫn soạn bài
b. Tìm ý
Câu 1. Sau khi xác định được đề tài, em hãy tìm ý bằng cách trả lời các câu hỏi sau:
- Vấn đề cần được giải quyết là gì?
Trả lời: Vấn đề cần được giải quyết là những vấn đề liên quan đến đời sống của học sinh, ví dụ như:
- Cách giải quyết mâu thuẫn, xung đột ở lứa tuổi học trò.
- Cách ứng xử khi xảy ra xung đột giữa các thế hệ trong gia đình.
- Cách sử dụng thời gian rảnh rỗi.
- Cách giải quyết khi bị tổn thương vì những thông tin sai lệch hay bình luận tiêu cực trên mạng xã hội.
Câu 2. Em xác định rõ vấn đề, nêu tầm quan trọng, sự cần thiết của việc giải quyết vấn để đối với lứa tuổi học sinh hiện nay. Ví dụ, bài viết tham khảo bàn về nỗi buồn – một trạng thái cảm xúc quen thuộc, phổ biến, có ảnh hưởng lớn đến cuộc sống của con người nói chung, lứa tuổi học sinh nói riêng, nhất là trong tình trạng áp lực ngày càng tăng của cuộc sống hiện đại.
Trả lời: Việc xác định rõ vấn đề giúp chúng ta hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc giải quyết vấn đề đó. Đối với lứa tuổi học sinh, những vấn đề như mâu thuẫn, xung đột, sử dụng thời gian rảnh rỗi, và xử lý thông tin sai lệch trên mạng xã hội là rất quan trọng vì chúng ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, học tập và sự phát triển của các em.
Câu 3. Ý kiến của em về vấn đề như thế nào?
Trả lời: Muốn nêu ý kiến cá nhân, em cần hiểu rõ vấn đề phải giải quyết. Ví dụ, trong bài viết tham khảo, tác giả đã tập trung bàn luận về nỗi buồn này sinh từ sai lầm, thất bại, thất vọng,... – những điều dễ khiến con người rơi vào tình trạng chán nản, tuyệt vọng; tuy nhiên, khi vượt qua những thử thách đó, con người sẽ trưởng thành hơn.
Câu 4. Có thể xuất hiện ý kiến nào trái ngược với quan điểm của người viết? Cần dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để phản bác?
Trả lời: Việc dự kiến và đưa ra các ý kiến trái ngược thể hiện cái nhìn đa chiếu, toàn diện của người viết về vấn đề đang bàn. Việc phản bác ý kiến trái chiếu sẽ có tác dụng củng cố chắc chắn hơn quan điểm của người viết. Ví dụ, trong bài viết tham khảo, tác giả đưa ra các ý kiến trái chiếu như: chia sẻ với người khác về nỗi buồn chẳng ích gì, có khi càng buồn hơn; giấu kín nỗi buồn khổ của mình có khi độ bị tổn thương hơn,...
Câu 5. Cần có giải pháp nào để giải quyết vấn đề?
Trả lời: Vấn đề được bàn luận trong bài viết này đòi hỏi em phải đề xuất giải pháp dựa trên những hiểu biết về đời sống của lứa tuổi học sinh và những trải nghiệm của bản thân. Ví dụ, trong bài viết tham khảo, giải pháp được nêu là: khi con người rơi vào tình trạng buồn bã, đau khổ, cần can đảm đối diện với nó và tìm cách vượt lên, tin vào những điều tốt đẹp trong cuộc sống cũng như tự tin vào chính mình, tìm kiếm sự giúp đỡ của những người có kinh nghiệm,...
Trang 84 — Dàn ý và viết bài nghị luận về một vấn đề cần giải quyết
Câu 1.
Câu 2.
Viết bài
Trả lời:
Khi viết bài, em cần chú ý:
Tạo sự gần gũi giữa người viết và người đọc, coi vấn đề được đặt ra trong bài có thể là vấn đề chung mà cả người viết và người đọc đều cần phải quan tâm giải quyết.
Hệ thống luận điểm cần chặt chẽ; lí lẽ cần sáng rõ, hợp lí; bằng chứng cần đầy đủ, đa dạng (có sự kết hợp của nhiều loại bằng chứng: trải nghiệm của bản thân, sự thật mà người đọc có thể kiểm chứng, số liệu thống kê, ý kiến của chuyên gia, kết quả nghiên cứu khoa học,...).
Khi phản bác những ý kiến trái chiều, cần sử dụng lời lẽ và giọng điệu đúng mực.
Câu 3.
Chỉnh sửa bài viết
Trả lời:
Đối chiếu bài viết của em với các yêu cầu của kiểu bài nghị luận về một vấn đề cần giải quyết; từ đó, xác định những nội dung cần chỉnh sửa để hoàn thiện bài viết. Việc chỉnh sửa cần bám sát những tiêu chí cơ bản sau:
Vấn đề cần giải quyết được nêu một cách rõ ràng, đầy đủ.
Hệ thống luận điểm chặt chẽ, lí lẽ xác đáng, bằng chứng đầy đủ.
Giải pháp để giải quyết vấn đề hợp lí, khả thi, có sức thuyết phục.
Bài viết không mắc lỗi chính tả, diễn đạt, ngữ pháp, liên kết và mạch lạc.
Trang 83 — Nói và nghe
Câu 1. TRƯỚC KHI NÓI
Em có thể tìm để tài từ thực tế đời sống của lứa tuổi học sinh, từ trải nghiệm cá nhân hoặc tham khảo một số vấn đề sau: sự xung đột giữa các thế hệ trong gia đình, bạo lực học đường, "ném đá" tập thể trên mạng xã hội, sử dụng ngôn ngữ dung tục trong giao tiếp với bạn bè,...
Em chuẩn bị nội dung bài nói bằng cách trả lời một số câu hỏi như:
Lí do lựa chọn vấn đề để trình bày là gì?
Có thể dùng những lí lẽ, bằng chứng nào để thuyết phục người nghe đồng tình với ý kiến của mình về vấn đề được bàn?
Cần đưa ra những hướng giải quyết nào cho vấn đề đó?
Việc bàn luận về vấn đề này có ý nghĩa như thế nào?
Trả lời:
Một số vấn đề có tính thời sự trong đời sống của lứa tuổi học sinh hiện nay:
Sự xung đột giữa các thế hệ trong gia đình: Đây là vấn đề phổ biến khi có sự khác biệt về quan điểm và lối sống giữa cha mẹ và con cái.
Bạo lực học đường: Tình trạng bạo lực trong môi trường học đường đang ngày càng trở nên nghiêm trọng.
"ném đá" tập thể trên mạng xã hội: Hành vi này gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý và danh dự của người bị tấn công.
Sử dụng ngôn ngữ dung tục trong giao tiếp với bạn bè: Ảnh hưởng đến văn hóa giao tiếp và hình thành nhân cách của học sinh.
Lí do lựa chọn vấn đề để trình bày:
Vấn đề có tính thời sự và gần gũi với cuộc sống của học sinh.
Vấn đề có tác động trực tiếp đến lứa tuổi học sinh.
Cần có giải pháp để giải quyết và hạn chế vấn đề.
Những lí lẽ và bằng chứng có thể sử dụng:
Số liệu thống kê về tình trạng bạo lực học đường.
Câu chuyện cụ thể về một học sinh bị ảnh hưởng bởi bạo lực học đường.
Hậu quả của việc sử dụng ngôn ngữ dung tục trong giao tiếp.
Hướng giải quyết:
Tăng cường giáo dục về đạo đức và kỹ năng sống.
Xây dựng môi trường học đường an toàn và thân thiện.
Cha mẹ và thầy cô cần quan tâm, lắng nghe và chia sẻ với học sinh.
Ý nghĩa của việc bàn luận:
Nâng cao nhận thức về vấn đề.
Tìm ra giải pháp hiệu quả.
Xây dựng cộng đồng học sinh tích cực.
Câu 2. TRÌNH BÀY BÀI NÓI
Mở đầu: giới thiệu vấn đề, có thể giới thiệu trực tiếp hoặc gián tiếp bằng cách chia sẻ một trải nghiệm cá nhân hoặc kể một câu chuyện.
Triển khai:
Nêu ngắn gọn lí do lựa chọn vấn đề.
Trình bày ý kiến về vấn đề. Chú ý sử dụng các lí lẽ và bằng chứng làm cơ sở cho ý kiến của mình, ưu tiên những trải nghiệm cá nhân và những sự thật mà người nghe có thể kiểm chứng được.
Trả lời:
Mở đầu:
Kính thưa các thầy cô và các bạn, hôm nay tôi muốn nói về một vấn đề rất quan trọng và đang được nhiều người quan tâm: bạo lực học đường.
"Bạo lực học đường không chỉ là một vấn đề của cá nhân mà còn là trách nhiệm của cả xã hội."
Triển khai:
Lí do lựa chọn vấn đề:
Bạo lực học đường không chỉ ảnh hưởng đến thể chất và tinh thần của học sinh mà còn làm mất đi môi trường học tập an toàn và tích cực.
Trình bày ý kiến:
Bạo lực học đường là hành vi sử dụng bạo lực, đe dọa hoặc uy hiếp để làm tổn thương người khác trong môi trường trường học. Theo thống kê, nhiều vụ bạo lực học đường đã xảy ra và gây hậu quả nghiêm trọng.
Hậu quả của bạo lực học đường:
Ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe thể chất và tinh thần của học sinh.
Tạo ra môi trường học tập không an toàn.
Ảnh hưởng xấu đến nhân cách và hành vi của học sinh.
Nguyên nhân:
Sự thiếu hiểu biết và thiếu kiểm soát cảm xúc của một số học sinh.
Sự chủ quan và thiếu quan tâm của phụ huynh.
Sự thiếu hiệu quả trong quản lý của nhà trường.
Hướng giải quyết:
Cần tăng cường giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho học sinh.
Nhà trường cần có các biện pháp bảo vệ và hỗ trợ học sinh.
Cha mẹ cần quan tâm và dạy dỗ con cái có hành vi tích cực.
Kết thúc:
Hy vọng rằng qua bài nói này, chúng ta sẽ có cái nhìn nghiêm túc về vấn đề bạo lực học đường và cùng nhau tìm ra giải pháp để xây dựng môi trường học đường an toàn và thân thiện.