Soạn Ngữ Văn 9 Tập 2 trang 106-109 - Chân trời sáng tạo

Trang 106 — THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Câu 1. Nhận xét về sự khác biệt giữa cấu trúc các câu $a_1$, $a_2$, $b_1$ và $b_2$, $c_1$ và $c_2$ dưới đây. Nêu tác dụng của cấu trúc câu trong từng trường hợp.

$a_1$. Để có được những bài học quý, con người thường phải nếm trải nhiều khó khăn, vượt qua nhiều thử thách, thậm chí làm vào những tình huống, cảnh ngộ bị đát, phải trả giá đắt cho những sai lầm.

$a_2$. Con người thường phải nếm trải nhiều khó khăn, vượt qua nhiều thử thách, thậm chí làm vào những tình huống, cảnh ngộ bị đát, phải trả giá đắt cho những sai lầm để có được những bài học quý.

$b_1$. Vậy những lẽ đơ hay, cả sở thích riêng, ý nguyện riêng nhà người cũng không có ư? (Lưu Quang Thuận – Lưu Quang Vũ, Nàng Si-ta)

$b_2$. Vậy nhà người không có những lẽ đơ hay, không có cả sở thích riêng, ý nguyện riêng ư?

$c_1$. Tại buổi dạ hội đó, trong y phục của một người hành hương, Rô-mê-ô đã gặp Giu-li-ét và nhận ra rằng đến lúc này chàng mới yêu thật sự.

$c_2$. Rô-mê-ô đã gặp Giu-li-ét tại buổi dạ hội đó và nhận ra rằng đến lúc này chàng mới yêu thật sự.

Trả lời:

• Sự khác biệt giữa các cặp câu:

  • Câu $a_1$ và $a_2$:

    • $a_1$: Là câu phức với mệnh đề phụ "Để có được những bài học quý" chỉ mục đích.
    • $a_2$: Là câu phức với mệnh đề phụ "để có được những bài học quý" chỉ mục đích.
    • Tác dụng: Cả hai câu đều có mục đích nhấn mạnh vai trò của việc trải qua khó khăn trong việc học hỏi, nhưng câu $a_1$ đặt mệnh đề phụ ở đầu, tạo sự nhấn mạnh vào điều kiện cần thiết, trong khi câu $a_2$ đưa vào cuối câu, làm cho câu trở nên cân đối hơn.

  • Câu $b_1$ và $b_2$:

    • $b_1$: Câu có cấu trúc phức hợp với nhiều thành phần câu.
    • $b_2$: Câu có cấu trúc đơn giản hơn, trực tiếp hỏi về việc không có sở thích riêng, ý nguyện riêng.
    • Tác dụng: Câu $b_1$ tạo sự nhấn mạnh vào sự riêng biệt của "những lẽ đơ hay", trong khi câu $b_2$ tương đối rõ ràng nhưng mất đi sự nhấn mạnh.

  • Câu $c_1$ và $c_2$:

    • $c_1$: Câu phức với trạng ngữ "Tại buổi dạ hội đó".
    • $c_2$: Câu phức với trạng ngữ "tại buổi dạ hội đó" bị lược bỏ.
    • Tác dụng: Câu $c_1$ nhấn mạnh bối cảnh (buổi dạ hội) của sự kiện gặp gỡ, trong khi câu $c_2$ tập trung vào hành động gặp gỡ và nhận ra tình yêu.

Câu 2. Cho câu sau: "Anh ấy đã xem bộ phim Rô-mê-ô và Giu-li-ét".

a. Thêm các thành phần phụ (trạng ngữ, thành phần phụ chú, thành phần tình thái,...) vào câu trên.

b. Nhận xét sự khác biệt về ý nghĩa giữa câu trên và (các) câu em vừa viết.

Trả lời:

a. Một số cách thêm thành phần phụ:

• "Hôm qua, anh ấy đã xem bộ phim Rô-mê-ô và Giu-li-ét."
• "Anh ấy đã xem bộ phim Rô-mê-ô và Giu-li-ét vào tối hôm qua."

b. Sự khác biệt về ý nghĩa:

• Câu gốc: Trả lời cơ bản về hành động xem phim.
• Câu thêm thành phần phụ: Cung cấp thêm thông tin về thời gian, địa điểm, làm rõ ngữ cảnh của hành động.

Câu 3. Đọc đoạn thoại sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:

Si-la

• Kìa! Sao ông nhìn tôi kì thế…

Po-liêm

• Chàng trai này ở đâu?

Ha-nu-man

• Ở hội thi võ có rất nhiều chàng trai ở khắp các nơi về. Tôi đã gặp chàng trai này và đưa đến đây để gặp bệ hạ.

Po-liêm

• Gặp ta có việc gì?

(Lưu Quang Thuận - Lưu Quang Vũ, Nàng Si-ta)

Trả lời:

• Câu hỏi: Đoạn thoại trên là một phần của kịch, các nhân vật đang trò chuyện với nhau.
• Phân tích:
  • Mối quan hệ giữa các nhân vật: Si-la, Po-liêm và Ha-nu-man thể hiện qua lời nói, tạo ra tình huống kịch.
  • Nội dung: Po-liêm thắc mắc về lai lịch của chàng trai (Si-la), Ha-nu-man giải thích và dẫn dắt Si-la đến gặp Po-liêm.

Câu 4. Theo em, qua bài thơ, đặc biệt là qua hai dòng thơ dưới đây, tác giả muốn gửi thông điệp gì đến người đọc?

Tôi nhìn ông, muốn khóc òa

Nỗi đau đâu cứ phải là roi tre?

Trả lời:

• Thông điệp từ tác giả:

  • Hai dòng thơ trên bày tỏ nỗi đau của người con khi chứng kiến sự vất vả, đau khổ của cha mình ("roi tre" là hình ảnh ẩn dụ cho sự vất vả, cực nhọc).

  • Thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm: Cần trân trọng, yêu thương và thấu hiểu những hi sinh của cha mẹ. Đồng thời, bày tỏ sự cảm thương và day dứt của đứa con trước những gian khổ mà cha mẹ đã trải qua.

  • Câu trích dẫn:

    • "Tôi nhìn ông, muốn khóc òa / Nỗi đau đâu cứ phải là roi tre?"

Trang 107 — Đọc mở rộng theo thể loại

Câu a.

• Câu hỏi: Nhận xét về cấu trúc của câu in đậm trong đoạn thoại trên.
• Trả lời:

  • Câu in đậm: "Trời ơi! Đến hôm nay ta mới được nghe một lời nói, lời nói của chàng trai trẻ. Hồi chàng trai, em hãy nói nữa đi, nói cho ta nghe nhiều nữa đi."

  • Cấu trúc: Đây là câu dài với nhiều mệnh đề, kết hợp giữa câu cảm thán và câu cầu khiến. Câu này thể hiện sự ngạc nhiên và thán phục của Pơ-liêm khi nghe chàng trai nói.

Câu b.

• Câu hỏi: Nêu tác dụng của việc sử dụng cấu trúc câu ấy.
• Trả lời:
  • Việc sử dụng cấu trúc câu dài với nhiều mệnh đề giúp thể hiện sự xúc động và cảm xúc của nhân vật Pơ-liêm. Đồng thời, câu dài giúp bộc lộ tâm trạng ngạc nhiên và khao khát được nghe thêm lời của chàng trai.

Câu 4.

Câu a.

• Câu hỏi: Phân tích cấu trúc các câu in đậm trong lời thoại trên.
• Trả lời:
  • Câu in đậm:
    • "Trời ơi! Đến hôm nay ta mới được nghe một lời nói, lời nói của chàng trai trẻ. Hồi chàng trai, em hãy nói nữa đi, nói cho ta nghe nhiều nữa đi."
  • Cấu trúc:
    • Câu cảm thán gián tiếp: "Trời ơi!" thể hiện sự ngạc nhiên và xúc động.
    • Câu cầu khiến: "em hãy nói nữa đi, nói cho ta nghe nhiều nữa đi" thể hiện mong muốn của nhân vật.

Câu b.

• Câu hỏi: Viết lại lời thoại trên bằng cách tách/gộp câu.
• Trả lời:

  • Lời thoại ban đầu:

    • "Trời ơi! Đến hôm nay ta mới được nghe một lời nói, lời nói của chàng trai trẻ. Hồi chàng trai, em hãy nói nữa đi, nói cho ta nghe nhiều nữa đi."

  • Viết lại bằng cách tách câu:

    • "Trời ơi! Đến hôm nay ta mới được nghe một lời nói, lời nói của chàng trai trẻ."
    • "Hồi chàng trai, em hãy nói nữa đi, nói cho ta nghe nhiều nữa đi."

  • Viết lại bằng cách gộp câu:

    • "Trời ơi! Đến hôm nay ta mới được nghe một lời nói của chàng trai trẻ. Hồi chàng trai, em hãy nói nữa đi và nói cho ta nghe nhiều nữa đi."

Câu c.

• Câu hỏi: Nhận xét sự khác biệt về cấu trúc của lời thoại trong đoạn trích trên và phản lời thoại do em viết.
• Trả lời:
  • Sự khác biệt:
    • Lời thoại trong đoạn trích sử dụng cấu trúc câu dài với nhiều mệnh đề, tạo cảm giác tự nhiên và thể hiện tâm trạng nhân vật.
    • Phản lời thoại do em viết có thể ngắn gọn hơn, nhưng vẫn giữ nguyên ý nghĩa cơ bản.

Trang 108 — Viết

Câu 1. Đọc trước truyện Đàn con, tìm hiểu thêm về nhà văn Nguyễn Ngọc Tư và truyện ngắn Cánh đồng bất tận.

Trả lời:

• Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1978 tại Kiên Giang. Cô là một trong những nhà văn nữ tiêu biểu của văn học Việt Nam đương đại.
• Cánh đồng bất tận là tập truyện ngắn được phát hành năm 2005, gồm 14 truyện. Các câu chuyện trong tập truyện tập trung vào đời sống nông thôn, tình người và những góc nhìn sâu sắc về cuộc sống.

Câu 2. Đọc lại truyện Đàn con, trả lời các câu hỏi sau:

a. Vì sao người đàn ông lại im lặng suốt cả buổi tối hôm trước?

Trả lời:

Người đàn ông im lặng suốt cả buổi tối hôm trước vì ông muốn mọi người nhận ra sự có mặt của ông và để tránh các câu hỏi hay những chuyện không mong muốn. Điều này thể hiện qua các đoạn đối thoại:

• "Bố Đàn. Ông không biết à, buổi tối bố Đàn mới đến cơ. Có mẹ tháp đen thì bố Đàn đến, bố Đàn không nói một câu nào, bố Đàn chỉ im thôi."

• Hành động im lặng của ông là cách ông giữ khoảng cách và thể hiện sự không muốn giao tiếp.

b. Truyện có những cách thức kể chuyện nào?

Trả lời:

• Truyện sử dụng cách thức kể chuyện qua đối thoại giữa các nhân vật. Phần lớn nội dung được triển khai thông qua các đoạn hội thoại ngắn, giúp khắc họa rõ tính cách nhân vật và tình huống.

• Đồng thời, truyện cũng sử dụng cách kể chuyện gián tiếp thông qua hành động và biểu cảm của nhân vật.

c. Truyện có những nhân vật nào? Ai là nhân vật chính?

Trả lời:

• Truyện có các nhân vật chính: người bố (người chồng), người mẹ (người vợ), và cậu con trai (Đàn).

• Nhân vật chính của truyện là người bố (người chồng). Mọi hành động và sự việc xoay quanh nhân vật này.

d. Phân tích diễn biến nội dung và chỉ ra ý nghĩa của truyện.

Trả lời:

• Diễn biến nội dung:

  • Hôm trước, người bố về muộn và im lặng suốt buổi tối. Mọi người trong gia đình đều cảm thấy bất an và đoán mò về hành vi của ông.
  • Sang hôm sau, mâu thuẫn trong gia đình bùng phát khi người vợ mua hoa về nhưng người chồng lại có thái độ không muốn nhìn thấy cô.

• Ý nghĩa của truyện:

  • Truyện Đàn con nói về sự rạn nứt trong mối quan hệ gia đình, sự im lặng và xa cách giữa các thành viên.
  • Qua câu chuyện, tác giả thể hiện sự cô đơn và khoảng cách trong hôn nhân, sự mất kết nối giữa vợ và chồng.

đ. Xác định chủ đề của truyện.

Trả lời:

Chủ đề của truyện Đàn con là sự rạn nứt và xa cách trong hôn nhân, cách giao tiếp lạnh lùng và những khoảng cách vô hình trong gia đình.

e. Chỉ ra các yếu tố gây cười trong truyện và xác định sắc thái của chúng.

Trả lời:

• Các yếu tố gây cười trong truyện xuất hiện một cách kín đáo, chủ yếu qua các tình huống đối thoại dí dỏm và hành động của nhân vật:

  • Khi Đàn hỏi: "Tối nào bố cũng vô với Đàn, với mẹ đấy. Thế ông cũng là bố Đàn à?" → Yếu tố này mang sắc thái nhẹ nhàng, tự nhiên.

• Sắc thái của các yếu tố này là hóm hỉnh và tạo sự gần gũi giữa các nhân vật.

g. Nêu một số điểm giống và khác nhau giữa cách kể chuyện của Đàn con với Cánh đồng bất tận.

Trả lời:

• Giống:

  • Cả hai đều tập trung vào đề tài đời sống nông thôn.
  • Sử dụng ngôn ngữ giản dị, gần gũi.

• Khác:

  • Cánh đồng bất tận thường nặng về triết lý và sâu sắc hơn, trong khi Đàn con tập trung vào các mối quan hệ gia đình.

h. Qua truyện Đàn con, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì?

Trả lời:

Tác giả muốn gửi gắm thông điệp về sự quan trọng của giao tiếp trong gia đình, sự thấu hiểu và đồng cảm giữa các thành viên. Sự im lặng và xa cách có thể dẫn đến rạn nứt và hiểu lầm.

i. Hãy đặt nhan đề khác cho truyện.

Trả lời:

Một số nhan đề khác có thể là: "Im lặng trong gia đình" hoặc "Khoảng cách vô hình".

Trang 109 — Vợ nhặt

Câu hỏi:

• Không có câu hỏi rõ ràng trong trang, nhưng có một đoạn trích và phần cuối trang có một số câu nói của các nhân vật.

Trả lời:

• Vì không có câu hỏi rõ ràng, nên phần trả lời sẽ tập trung vào tóm tắt nội dung đoạn trích và phân tích nếu cần.

Nội dung đoạn trích:

Đoạn trích trong trang có vẻ như là một phần của truyện ngắn "Vợ nhặt" của nhà văn Kim Lân. Nội dung xoay quanh cuộc đối thoại giữa nhân vật Tràng (người chồng) và người vợ trong cảnh nhặt vợ.

• Tràng và vợ đã có một cuộc đối thoại đầy cảm xúc, thể hiện tâm trạng và hoàn cảnh éo le của họ.

• Tràng nói:

  • "Tôi biết, ừ, tôi đã chết rồi mà! Ai đợi được người đã chết rồi! Ai nhớ mãi, thương mãi được người đã chết rồi! Tôi cũng chả trách gì cô đâu, cô còn trẻ quá, làm sao cô ở vậy như một bà già được!"

• Người vợ đã bày tỏ sự cảm thông và day dứt, không muốn kéo dài sự đau khổ cho nhau.

Phân tích (nếu cần):

• Đoạn trích trên thể hiện sự tàn phai của tình yêu và sự tồn tại trong hoàn cảnh nghèo đói, khó khăn.
• Qua lời nói của Tràng, ta thấy được tâm trạng của một người đàn ông trong cảnh khốn khổ, chấp nhận sự thật phũ phàng của số phận.

Kết luận:

• Nội dung trong trang chủ yếu là phần tiếp theo của truyện, giúp người đọc hiểu thêm về hoàn cảnh và tâm trạng của các nhân vật trong tác phẩm.