Trang 117 — Thực hành tiếng Việt
Câu 1. Tìm trong sách giáo khoa (bộ sách Cánh Diều) một trường hợp chú thích nguồn của ý kiến được trích dẫn ngay sau ý kiến đó hoặc ở chân trang.
Trả lời: Trong sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập một (bộ sách Cánh Diều), một trường hợp chú thích nguồn của ý kiến được trích dẫn ngay sau ý kiến đó là:
"Theo Nguyễn Tài Cẩn (1996), Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội."
Câu 2. Tìm danh mục tài liệu tham khảo ở một quyển sách em đã đọc. Cho biết các tài liệu trong danh mục đó được sắp xếp theo thứ tự như thế nào.
Trả lời: Danh mục tài liệu tham khảo trong sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập một (bộ sách Cánh Diều) được sắp xếp theo thứ tự:
- Nguyễn Tài Cẩn (1996), Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Phan Văn Các (2001), Từ điển Hán - Việt, NXB Dân Trí.
- Trương Chính (1997), Giải thích các từ gần âm, gần nghĩa để nhầm lẫn, NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Cao Xuân Hạo (1998), Tiếng Việt - Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa, NXB Giáo dục, Hà Nội.
Các tài liệu được sắp xếp theo thứ tự alphabet họ tên tác giả.
Câu 3. Chỉ ra thiếu sót trong cách sắp xếp các tài liệu trong danh mục tài liệu tham khảo sau và sửa lại cho phù hợp:
Tài liệu tham khảo
- Nguyễn Tài Cẩn (1996), Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Phan Văn Các (2001), Từ điển Hán - Việt, NXB Dân Trí.
- Trương Chính (1997), Giải thích các từ gần âm, gần nghĩa để nhầm lẫn, NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Cao Xuân Hạo (1998), Tiếng Việt - Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa, NXB Giáo dục, Hà Nội.
Trả lời: Thiếu sót trong cách sắp xếp các tài liệu trong danh mục tài liệu tham khảo trên là: không thống nhất sắp xếp theo thứ tự alphabet họ tên tác giả hoặc năm xuất bản.
Sắp xếp lại cho phù hợp:
- Nguyễn Tài Cẩn (1996), Ngữ pháp tiếng Việt, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Cao Xuân Hạo (1998), Tiếng Việt - Mấy vấn đề ngữ âm, ngữ pháp, ngữ nghĩa, NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Trương Chính (1997), Giải thích các từ gần âm, gần nghĩa để nhầm lẫn, NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Phan Văn Các (2001), Từ điển Hán - Việt, NXB Dân Trí.
Câu 4. Viết một đoạn văn (khoảng 6 - 8 dòng) giới thiệu về câu ghép, trong đó có trích dẫn định nghĩa về kiểu câu này trong sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập một (bộ sách Cánh Diều) và chú thích nguồn ý kiến được trích dẫn.
Trả lời: Câu ghép là kiểu câu được tạo bởi nhiều câu đơn. Theo sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập một (bộ sách Cánh Diều), câu ghép là "kiểu câu được tạo bởi nhiều câu đơn, biểu thị nhiều sự việc, trạng thái, đặc điểm khác nhau" [1]. Câu ghép thường có nhiều mệnh đề độc lập, mỗi mệnh đề có chủ ngữ và vị ngữ riêng. Việc sử dụng câu ghép giúp cho câu văn trở nên phong phú và đa dạng hơn.
Ví dụ: "Lan học bài, Huy chơi bóng."
Chú thích: [^1]: Sách giáo khoa Ngữ văn 9, tập một (bộ sách Cánh Diều).
Trang 118 — Phân tích bài Khóc Dương Khuê
Câu 1. Trong nhiều mối quan hệ của cuộc sống con người thì tình bạn xưa nay vẫn được coi là một nhu cầu tinh thần không thể thiếu. Tục ngữ dân gian khẳng định: "Giàu vì bạn, sang vì vợ." Truyện dân gian kể về đôi bạn Lưu Bình - Dương Lễ rất cảm động. Danh nho Lục tỉnh Nguyễn Đình Chiểu để lại những hình tượng đẹp đẽ, cao cả về tình bạn Vân Tiên - Hớn Minh, Vân Tiên - Từ Trực, đồng thời lưu danh Trịnh Hâm là một tên phản bạn (Truyện Lục Vân Tiên).
Hai ông Dương Khuê - Nguyễn Khuyến kết bạn từ hồi để chòm cho đến lúc đầu bạc răng long, từ thưở bạch diện thư sinh cho đến lúc thương quan hưu trí. Tình bạn lập lạnh bất chấp sự thay đổi của thời thế và cảnh ngộ riêng.
Bỗng nhiên, Nguyễn Khuyến được tin Dương Khuê qua đời! Ông không gò văn gọt chữ viết văn tế điệu như thường tình. Trước ông, Phạm Thái chẳng đã viết văn tế Trương Đăng Thư và sau ông, Phan Bội Châu cũng viết văn tế Phan Châu Trinh. Nhiều người khác đều làm như vậy. Sẵn lời song thất lực bát, một thể thơ dân tộc, ông đã viết một áng thơ khóc bạn.
Trả lời: Câu hỏi trong phần này là: "Vấn đề cần làm sáng tỏ trong bài này là gì?"
Trả lời: Vấn đề cần làm sáng tỏ trong bài này là vẻ đẹp tình bạn của hai ông Dương Khuê - Nguyễn Khuyến, một tình bạn "lập lạnh bất chấp sự thay đổi của thời thế và cảnh ngộ riêng."
Câu 2. (Không có câu hỏi rõ ràng trong phần này, nhưng có thể xem đây là yêu cầu đọc hiểu.)
Trả lời: Phần này yêu cầu đọc hiểu nội dung về tình bạn và cách Nguyễn Khuyến viết bài thơ khóc bạn.
Trích dẫn nguyên văn:
- "Giàu vì bạn, sang vì vợ."
- "Hai ông Dương Khuê - Nguyễn Khuyến kết bạn từ hồi để chòm cho đến lúc đầu bạc răng long, từ thưở bạch diện thư sinh cho đến lúc thương quan hưu trí. Tình bạn lập lạnh bất chấp sự thay đổi của thời thế và cảnh ngộ riêng."
Những câu này giúp hiểu rõ hơn về tình bạn và bối cảnh bài thơ.
Trang 119 —
Câu hỏi:
Các ý gạch đầu dòng làm rõ nội dung nào?
Chữ nào được chú ý phân tích?
Dấu ba chấm giữa đoạn thơ có nghĩa gì?
Chú ý cách tóm tắt ý thơ.
Trả lời:
Câu hỏi 1: Các ý gạch đầu dòng làm rõ nội dung nào?
Các ý gạch đầu dòng làm rõ mạch văn phát triển theo diễn biến tâm trạng của tác giả như sau:
- Tin đến đột ngột.
- Sự hồi tưởng về những kỉ niệm của thời xuân xanh, chưa thành đạt.
- Về ấn tượng mới trong lần gặp cuối cùng, lúc cả hai đã mãn chiều xế bóng.
- Nỗi đau khôn tả lúc bạn đã dứt áo "ra đi".
Câu hỏi 2: Chữ nào được chú ý phân tích?
Chữ được chú ý phân tích là "thôi" trong câu thơ:
"Thôi đã thôi rồi"
Cụm từ "thôi đã thôi rồi" nhấn mạnh sự mất mát, sự trống vắng không phương bù đắp.
Câu hỏi 3: Dấu ba chấm giữa đoạn thơ có nghĩa gì?
Dấu ba chấm giữa đoạn thơ cho thấy:
- Nội dung được trích dẫn không đầy đủ, chỉ mang tính chất gợi mở.
- Có thể có thêm nội dung tiếp theo chưa được trình bày.
Câu hỏi 4: Chú ý cách tóm tắt ý thơ.
Cách tóm tắt ý thơ tập trung vào:
- Nỗi niềm thất vọng của tác giả khi chứng kiến bạn dứt áo ra đi.
- Kỉ niệm đẹp về quãng thời gian thanh xuân tươi đẹp của cả hai.
- Những thú vui của khách làng Nho như một cách để xoa dịu nỗi buồn.
Trang 120 — Khóc Dương Khuê
Câu hỏi: Tại sao phần còn lại là phần quan trọng của tác phẩm Khóc Dương Khuê, diễn tả nỗi đau không còn bạn nữa!
Trả lời:
Phần còn lại có vai trò quan trọng trong bài thơ Khóc Dương Khuê bởi nó thể hiện sâu sắc nỗi đau của tác giả khi mất đi người bạn thân. Nhà thơ Nguyễn Khuyến viết:
"Trước hết, tác giả giãi bày nỗi đau tại thế, bần rủn "Chột nghe, tôi bỗng chân tay rụng rời" và càng đau hơn vì cái chết của bạn dường như phi lý: "Kể tuổi tôi còn hơn tuổi bác, / Tôi lại đau trước bác mấy ngày." Tiếc thay đó lại là sự thật nghiệt ngã!
Những câu thơ trên cho thấy sự bàng hoàng, xót xa và cảm giác mất mát không thể bù đắp của Nguyễn Khuyến khi chứng kiến bạn thân qua đời. Điều này không chỉ phản ánh tình bạn sâu sắc mà còn làm nổi bật sự đau thương, sự "đau trước" của tác giả khi phải chịu đựng cảnh sinh ly tử biệt một mình. Đây chính là điểm nhấn cảm xúc, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn giá trị tình bạn và sự mất mát to lớn mà tác giả phải gánh chịu.
Vì vậy, phần này không chỉ là lời bày tỏ nỗi đau mà còn làm nổi bật chủ đề của bài thơ: sự trân trọng tình bạn và sự đau thương khi chia xa.