Trang 25 — Viết

Câu 1. Viết truyện kể sáng tạo là gì? Truyện hướng tới đối tượng người đọc nào?

Trả lời: Viết truyện kể sáng tạo là tạo lập một văn bản tự sự có yếu tố hư cấu và có tính nghệ thuật nhất định. Khác với các văn bản như nhật kí, hồi kí, bản tường trình..., truyện cho phép người viết tưởng tượng những sự việc, con người hoàn toàn không có thật (ví dụ: thần tiên, ma quỷ,...) hoặc chỉ có một phần sự thật (ví dụ: Sự tích Hồ Gươm). Nhưng dù hư cấu thế nào thì truyện vẫn luôn đặt ra những vấn đề của đời sống con người. Vì thế, việc sáng tạo ra các tình huống, sự việc, chi tiết, nhân vật (con người, con vật, thân, thánh,..) chỉ là phương thức để người viết gửi gắm những thông điệp về cuộc sống. Đó có thể là một bài học về đạo lí, lối sống hay một quan niệm, một góc nhìn về thiên nhiên, xã hội, con người.

Câu 2. Để viết truyện kể sáng tạo, các em cần lưu ý:

  • Mục đích viết truyện kể sáng tạo là gì? Truyện hướng tới đối tượng người đọc nào?
  • Truyện kể việc gì hoặc mô phỏng truyện nào? Ai sẽ là người kể chuyện?
  • Câu chuyện diễn ra ở đâu (không gian), vào thời điểm nào (thời gian)? Truyện có những nhân vật nào? Ai là nhân vật chính?
  • Truyện mở đầu, diễn biến và kết thúc ra sao?
  • Cần đưa các yếu tố miêu tả, biểu cảm vào những đoạn nào trong truyện và để làm gì?

Trả lời:

  • Mục đích viết truyện kể sáng tạo là để gửi gắm những thông điệp về cuộc sống.

  • Truyện hướng tới đối tượng người đọc là những người muốn tìm hiểu về cuộc sống, con người, và các vấn đề liên quan.

  • Để viết truyện kể sáng tạo, cần:

    • Xác định mục đích và đối tượng người đọc.
    • Lựa chọn việc kể hoặc câu chuyện mô phỏng.
    • Xác định không gian, thời gian diễn ra câu chuyện.
    • Xác định nhân vật và vai trò của nhân vật chính.
    • Xây dựng cốt truyện: mở đầu, diễn biến, và kết thúc.
    • Sử dụng các yếu tố miêu tả, biểu cảm để làm phong phú thêm câu chuyện.

Câu 3. Thực hành viết theo các bước

2.1. Thực hành viết theo các bước

Bài tập(*): Hãy nhập vai một trong ba nhân vật: Me-ri, cha dượng hoặc mẹ Me-ri (trong văn bản “Vụ cải trang bất thành”, trích “Sơ-lốc Hóm” của Đoi-lo) để kể lại câu chuyện trong phần 33 của văn bản.

a) Chuẩn bị

  • Đọc lại văn bản Vụ cải trang bắt thành, chú ý phần 33 của văn bản.
  • Xác định người kể: Me-ri, cha dượng hay mẹ Me-ri để chuyển lời kể cho phù hợp với ngôi kể.

Trả lời:

  • Người kể có thể là Me-ri, cha dượng, hoặc mẹ Me-ri.
  • Cần xác định ngôi kể phù hợp với nhân vật được chọn.

b) Tìm ý và lập dàn ý (ví dụ với người kể là Me-ri)

  • Tìm ý cho bài viết bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi sau:

Trả lời:

  • Câu chuyện diễn ra ở đâu, vào thời điểm nào?
  • Ai là người kể chuyện?
  • Câu chuyện có những nhân vật nào? Ai là nhân vật chính?
  • Câu chuyện mở đầu, diễn biến và kết thúc ra sao?
  • Cần đưa các yếu tố miêu tả, biểu cảm vào những đoạn nào trong truyện và để làm gì?

Trang 26 —

Câu c. Viết

Trả lời: Viết văn bản truyện theo dàn ý. Trong khi viết, có thể điều chỉnh, bổ sung các chi tiết hoặc các yếu tố miêu tả, biểu cảm, miễn là hợp lí.

Câu d. Kiểm tra và chỉnh sửa

Trả lời:

  • Đọc lại văn bản đã viết và đối chiếu với dàn ý đã lập để xác định những nội dung còn chưa đúng, bị sót hoặc tản mạn, lạc ra ngoài phạm vi đề tài, chủ đề của truyện. Chú ý sử dụng ngôi kể và điểm nhìn để kể lại sự việc, diễn biến và lời văn cho phù hợp với ngôi kể; các chi tiết mà mình đã “sáng tạo” thêm vào câu chuyện có hợp lí hay không.
  • Rà soát lại văn bản để kiểm tra và chỉnh sửa các lỗi hình thức (nếu có) như: lỗi chính tả, lỗi dùng từ, diễn đạt khó hiểu.
  • Trong trường hợp có sai sót về nội dung và hình thức, cần đánh dấu những phần đó, ghi nội dung chính sửa ở bên lề văn bản hoặc vào giấy nhớ,...
  • Dựa vào kết quả của những việc làm trên, tiến hành chỉnh sửa, hoàn thiện văn bản.

Trang 27 — Rèn luyện kĩ năng viết: Kết hợp kể, miêu tả và biểu cảm trong văn bản truyện

Câu 1. Đọc đoạn truyện sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“Thành vạch cây ven cỏ, cẳng mắt dỏng tai như đi tìm mũi kim hạt cái, nhưng không thấy dấu vết gì cả. Bỗng có một con ếch nhảy vọt ra, Thành kinh ngạc dõi đuôi theo. Ếch lẩn vào đám cỏ. Thành dõi theo hướng, lần tìm thấy một chú dế núp dưới gốc gai. Thành chộp vội, nhưng để đã chui tột vào hang. Lấy cớ nhọn chọc, nó vẫn nằm li trong ấy. Sau phải đem ông phun nước vào, bị sặc, một chú để cực kì to khoẻ mới bò ra. Tóm được chủ ta, nhìn kĩ: mình to, đuôi dài, cổ xanh, cánh vàng. Thành vô cùng mừng rỡ liên hồi nhập vào lòng mang về. Cả nhà ăn mừng, cho đậu có bắt được trân châu, bảo ngọc cũng không bằng. Rồi thả vào bồn, nuôi nàng hằng ngày bằng thóc ngâm sữa, thịt cua luộc, chăm sóc chỉ chút từng li từng tí, đợi đến khi hạn nộp quan.” (Bồ Tùng Linh)

  • Chỉ ra các từ ngữ, câu văn thể hiện yếu tố kể, miêu tả và biểu cảm trong đoạn truyện trên.

Trả lời: Các từ ngữ, câu văn thể hiện yếu tố:

  • Kể:

    • “Thành vạch cây ven cỏ, cẳng mắt dỏng tai như đi tìm mũi kim hạt cái, nhưng không thấy dấu vết gì cả.”
    • “Bỗng có một con ếch nhảy vọt ra, Thành kinh ngạc dõi đuôi theo.”
    • “Thành dõi theo hướng, lần tìm thấy một chú dế núp dưới gốc gai.”
    • “Thành chộp vội, nhưng để đã chui tột vào hang.”
    • “Lấy cớ nhọn chọc, nó vẫn nằm li trong ấy.”
    • “Sau phải đem ông phun nước vào, bị sặc, một chú để cực kì to khoẻ mới bò ra.”
    • “Tóm được chủ ta, nhìn kĩ: mình to, đuôi dài, cổ xanh, cánh vàng.”
    • “Thành vô cùng mừng rỡ liên hồi nhập vào lòng mang về.”
    • “Cả nhà ăn mừng, cho đậu có bắt được trân châu, bảo ngọc cũng không bằng.”
    • “Rồi thả vào bồn, nuôi nàng hằng ngày bằng thóc ngâm sữa, thịt cua luộc, chăm sóc chỉ chút từng li từng tí, đợi đến khi hạn nộp quan.”

  • Miêu tả:

    • “cẳng mắt dỏng tai như đi tìm mũi kim hạt cái”
    • “mình to, đuôi dài, cổ xanh, cánh vàng.”

  • Biểu cảm:

    • “Thành vô cùng mừng rỡ liên hồi nhập vào lòng mang về.”
    • “Cả nhà ăn mừng, cho đậu có bắt được trân châu, bảo ngọc cũng không bằng.”

Câu 2.

  • Hãy cho biết: Nếu bỏ các từ ngữ, câu văn miêu tả và biểu cảm thì đoạn truyện trên sẽ thay đổi như thế nào? Vì sao?

Trả lời: Nếu bỏ các từ ngữ, câu văn miêu tả và biểu cảm thì đoạn truyện sẽ:

  • Mất đi sự sinh động, hấp dẫn, khiến câu chuyện trở nên khô cứng và thiếu sức sống.
  • Người đọc không thể hình dung rõ ràng về nhân vật và sự việc.
  • Cảm xúc của người viết không được thể hiện, làm giảm sự hấp dẫn và truyền cảm xúc cho người đọc.

Giải thích: Miêu tả và biểu cảm là những yếu tố quan trọng giúp câu chuyện trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Việc kết hợp kể, miêu tả và biểu cảm giúp người đọc hình dung rõ ràng về sự việc và cảm nhận được cảm xúc của người viết. Nếu thiếu đi những yếu tố này, câu chuyện sẽ trở nên khô khan và thiếu sức hấp dẫn.

Trang 28 — Thực hành

Câu 1. Hãy nhập vai một trong ba nhân vật: Me-ri, cha dượng hoặc mẹ Me-ri (trong văn bản "Vụ cãi trang bát cháo", trích "So-lốc Hôm" của Đoi-lo) để kể lại câu chuyện trong phần (3) của văn bản.

Trả lời: Để nhập vai một trong ba nhân vật và kể lại câu chuyện, em cần thực hiện theo các bước sau:

  • Bước 1: Chọn nhân vật
    Em có thể chọn nhập vai Me-ri, cha dượng hoặc mẹ Me-ri. Mỗi nhân vật sẽ có cách kể và cảm nhận riêng về câu chuyện.

  • Bước 2: Xác định nội dung cần kể
    Văn bản phần (3) nói về việc mẹ Me-ri cảm thấy bị xúc phạm và sự việc dẫn đến việc bà bị cha dượng và Me-ri hiểu lầm.

  • Bước 3: Kể lại câu chuyện

    • Nếu nhập vai Me-ri:
      "Cha dượng và mẹ tôi đã có một cuộc cãi vã rất lớn. Mẹ tôi cảm thấy bị xúc phạm khi cha dượng hỏi chuyện tôi mà không nói với bà trước. Tôi thấy mẹ tôi rất buồn và tức giận."

    • Nếu nhập vai cha dượng:
      "Tôi đã hỏi chuyện Me-ri mà không nói trước với vợ, điều này làm cho bà ấy cảm thấy không được tôn trọng. Chúng tôi đã có một cuộc cãi vã."

    • Nếu nhập vai mẹ Me-ri:
      "Tôi cảm thấy bị bỏ qua khi ông ấy hỏi chuyện con mà không nói với tôi trước. Điều này khiến tôi rất buồn."

Câu 2. Hãy kể lại theo lời của Vũ Nương câu chuyện tưởng tượng về cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa Vũ Nương và mẹ chồng ở một thế giới khác.

Trả lời: Để kể lại câu chuyện tưởng tượng này, cần thực hiện:

a) Chuẩn bị

  • Xác định đối tượng người nghe và bối cảnh trình bày:
    Người nghe là những người quan tâm đến các câu chuyện về Vũ Nương, có thể là bạn bè, thầy cô hoặc các em nhỏ.

  • Chuẩn bị phương tiện trình chiếu (nếu có):
    Có thể sử dụng hình ảnh minh họa về cảnh chốn gia đình hoặc sông Hoàng Giang.

  • Xem lại dàn ý đã làm trong phần Viết:
    Dàn ý có thể bao gồm:

    1. Mở đầu: Giới thiệu về hoàn cảnh gặp gỡ.
    2. Diễn biến: Vũ Nương và mẹ chồng gặp nhau ở thế giới khác.
    3. Kết thúc: Ý nghĩa của cuộc gặp gỡ.

b) Tìm ý và lập dàn ý

Dựa vào dàn ý đã có:

  • Mở đầu:
    "Trong một giấc mơ, tôi bất ngờ gặp mẹ chồng ở một thế giới xa lạ."

  • Diễn biến:
    "Mẹ chồng tôi vẫn khỏe mạnh, bà rất vui khi gặp lại tôi. Chúng tôi trò chuyện về những ngày tháng đã qua."

  • Kết thúc:
    "Cuộc gặp gỡ giúp tôi hiểu rõ hơn về sự hy sinh của mình."

Kết luận

Các câu hỏi yêu cầu rèn luyện kỹ năng kể chuyện tưởng tượng và nhập vai nhân vật. Qua đó, giúp học sinh phát triển khả năng sáng tạo và hiểu sâu hơn về các tác phẩm văn học.