Soạn Ngữ Văn 9 Tập 2 trang 45-48 - Cánh diều

Trang 45 — Chiều xuân

Câu 1. Chỉ ra bố cục của bài thơ Chiều xuân. Nêu nội dung chính của mỗi phần trong bài thơ.

Trả lời:

• Bài thơ có thể được chia thành 2 phần:
  1. Phần 1: "Trong đồng lúa xanh rờn và ướt lắng, / Lũ cỏ con chốc chốc vút bay ra, ..." (tả cảnh đồng lúa và hoạt động của người nông dân).
  2. Phần 2: "Làm giật mình một cô nàng yếm thắm / Cúi cuốc cào cỏ ruộng sắp ra hoa." (tả phản ứng của cô gái và kết thúc).

Câu 2. Cảm hứng chủ đạo của tác giả thể hiện trong bài thơ là gì? Bài thơ triển khai mạch cảm xúc theo trình tự nào?

Trả lời:

• Cảm hứng chủ đạo: vẻ đẹp bình dị, yên ả của cảnh đồng quê vào chiều xuân và sự xuất hiện nhẹ nhàng của cô gái.
• Mạch cảm xúc:
  • Khởi đầu với cảnh đồng lúa và thiên nhiên.
  • Phát triển với hình ảnh người nông dân làm đồng.
  • Kết thúc với phản ứng của cô gái.

Câu 3. Em hình dung bức tranh cảnh chiều xuân được khắc họa trong bài thơ có những gì?

Trả lời:

• Bức tranh chiều xuân có:
  • "Đồng lúa xanh rờn và ướt lắng".
  • "Lũ cỏ con chốc chốc vút bay ra".
  • Hình ảnh người nông dân làm việc.
  • Cô gái xuất hiện với vẻ đẹp "yếm thắm".

Câu 4. Phân tích tác dụng của những biện pháp tu từ được sử dụng trong bài thơ Chiều xuân. Em thích nhất hình ảnh nào trong tác phẩm? Vì sao?

Trả lời:

• Biện pháp tu từ:
  • "Lũ cỏ con chốc chốc vút bay ra" (điệp từ, nhân hóa) tạo hình ảnh sinh động.
  • Hình ảnh cô gái "yếm thắm" làm nổi bật vẻ đẹp dịu dàng.
• Thích nhất hình ảnh "cô nàng yếm thắm" vì nó tạo điểm nhấn về vẻ đẹp nữ giới trong khung cảnh thiên nhiên.

Câu 5. Chỉ ra màu sắc hội họa trong ngôn ngữ của bài thơ. Hãy vẽ hoặc viết một đoạn văn miêu tả lại bức tranh chiều xuân theo sự hình dung, tưởng tượng của em.

Trả lời:

• Màu sắc hội họa:
  • "Xanh rờn" (lúa).
  • "Ướt lắng" (không gian).
• Đoạn văn miêu tả: "Chiều xuân trong veo và yên ả. Đồng lúa xanh mướt như thảm ngọc trải dài. Những cây cối vươn cao, lá xanh rì rào trong gió. Một người nông dân với chiếc áo nâu và chiếc quần đen đang cặm cụi làm việc. Cô gái với chiếc yếm thắm nhẹ nhàng cúi đầu cào cỏ."

Câu hỏi trong phần Nhật kí đô thị hoa:

• Câu 1 (Chuẩn bị). Đọc trước bài thơ Nhật kí đô thị; tìm hiểu thêm thông tin về nhà thơ Mai Văn Phấn.

Trả lời:

• Nhà thơ Mai Văn Phấn sinh năm 1955, quê ở Ninh Bình.

Trang 45 — Đồ thị hóa

Câu 1. Em hiểu đồ thị hóa là gì? Tìm và ghi lại một số thông tin cơ bản về quá trình đồ thị hóa từ các nguồn tài liệu (sách, báo, Internet,...).

Trả lời: Đồ thị hóa là quá trình chuyển đổi không gian nông thôn, thiên nhiên thành không gian đô thị với các đặc trưng như: xây dựng nhà cao tầng, đường sá, hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại. Quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.

Một số thông tin cơ bản về quá trình đô thị hóa:

• Khái niệm: Đô thị hóa là quá trình chuyển đổi từ một khu vực nông thôn thành khu vực đô thị.
• Đặc điểm: Xây dựng nhà cao tầng, đường sá, hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại.
• Tác động: Thay đổi mạnh mẽ bộ mặt kinh tế, xã hội, văn hóa của một vùng.

Câu 2. Đọc hiểu

Câu hỏi: Em hiểu nhan đề của bài thơ như thế nào?

Trả lời: Nhan đề "Đồ thị hóa" gợi lên chủ đề về sự thay đổi từ không gian quen thuộc của làng quê, thiên nhiên sang không gian đô thị hiện đại. Bài thơ có thể nói về quá trình đô thị hóa và những ảnh hưởng của nó đến cuộc sống con người.

Câu hỏi: Xác định nhân vật trữ tình trong bài thơ.

Trả lời: Nhân vật trữ tình trong bài thơ là người con, thể hiện qua câu "Mẹ ơi mẹ! Giờ con thấy bóng râm từ bùn đất".

Câu hỏi: Chú ý những hình ảnh thuộc về "ngày thơ ấu".

Trả lời: Những hình ảnh thuộc về "ngày thơ ấu" trong bài thơ:

• "Ngỡ chạm phải tay mình ngày thơ ấu"
• "Những dấu chân ai lún sâu lỗ đáo"
• "Từng kiếp người mở mắt... thấy đôi chân cỏ lội nước trắng mênh mông."

Câu hỏi: Biện pháp tu từ nào được dùng ở khổ thơ này?

Trả lời: Biện pháp tu từ được dùng ở khổ thơ này là nhân hóa:

• "Có tiếng gọi nghe buồn như cúi ướt"
• "Thương quá ngheo mẹ tôi ra bến sông"

Câu hỏi: Mẹ ơi mẹ! Giờ con thấy bóng râm từ bùn đất Đất ở dưới chân mà cao hơn những suy nghĩ của mình Đêm thai nghén những thị thành trứng nước Ai ấy còn ngỡ ngác trước văn minh.

Trả lời: Câu thơ thể hiện sự ngưỡng mộ, trân trọng của người con đối với mẹ. Hình ảnh "bóng râm từ bùn đất" gợi lên sự khiêm nhường, giản dị của mẹ. Câu "Đất ở dưới chân mà cao hơn những suy nghĩ của mình" thể hiện sự tôn trọng, biết ơn của người con đối với những hy sinh, vất vả của mẹ.

Hình ảnh "thị thành trứng nước" là một ẩn dụ, gợi lên sự mong manh, mới mẻ của đô thị. Câu "Ai ấy còn ngỡ ngác trước văn minh" thể hiện sự ngỡ ngàng, bỡ ngỡ của người con khi chứng kiến sự thay đổi chóng mặt của xã hội.

Trang 47 — Nhật kí đồ thị hoạ

Câu 1. Chỉ ra bố cục và nội dung chính của mỗi phần trong bài thơ Nhật kí đồ thị hoạ.

Trả lời:

• Phần 1: "Trong bóng tối lùm cây tôi chợt nhận ra mình / Với nỗi e dè từ cái thời Văn Lang lúa nước / Nỗi e dè tự thấp mình lên làm ngọn nến / mùa thu đi rước đuốc"

  • Bố cục: Giới thiệu về khung cảnh và cảm xúc ban đầu của nhân vật.
  • Nội dung: Kể về một cảm giác e dè, khiêm tốn của nhân vật khi nhận ra mình trong bóng tối.

• Phần 2: "Và ngôi nhà của mẹ là chiếc đèn lồng lặng lẽ sáng dần lên."

  • Bố cục: Phát triển cảm xúc và hình ảnh ngôi nhà của mẹ.
  • Nội dung: Hình ảnh ngôi nhà của mẹ như một chiếc đèn lồng lặng lẽ sáng lên, thể hiện sự ấm áp và niềm an ủi.

Câu 2. Về "ngôi nhà của mẹ", "chạm phải tay mình ngày thơ ấu", người con đã hồi tưởng những kỉ niệm gì và có những cảm xúc nào?

Trả lời: Người con đã hồi tưởng về những kỉ niệm khi còn thơ ấu, khi được sự che chở và yêu thương của mẹ. Cảm xúc của người con là sự nhớ nhung, trân trọng và biết ơn đối với những gì mẹ đã dành cho mình.

Câu 3. Trước "những bước chân đồ thị", người con có suy nghĩ gì?

Trả lời: Trước "những bước chân đồ thị", người con có suy nghĩ về sự thay đổi của cuộc sống, về những bước chân vội vã của thế giới bên ngoài và có lẽ là sự so sánh với sự yên bình, ấm áp của gia đình.

Câu 4. Phân tích tác dụng của những biện pháp tu từ được sử dụng trong bài thơ. Em thích nhất hình ảnh nào trong tác phẩm? Vì sao?

Trả lời:

• Biện pháp tu từ được sử dụng:

  • Ẩn dụ: "Nỗi e dè tự thấp mình lên làm ngọn nến mùa thu đi rước đuốc"
    • Tác dụng: Tạo hình ảnh độc đáo, gợi cảm xúc về sự khiêm tốn và mong manh của cảm xúc.
  • Hoán dụ: "Ngôi nhà của mẹ là chiếc đèn lồng lặng lẽ sáng dần lên"
    • Tác dụng: Tạo ra hình ảnh ấm áp, gợi lên sự che chở và tình yêu thương của mẹ.

• Em thích nhất hình ảnh:

  • "Ngôi nhà của mẹ là chiếc đèn lồng lặng lẽ sáng dần lên"
    • Vì hình ảnh này gợi lên sự ấm áp, sự yên bình và tình yêu thương vô bờ bến của mẹ.

Câu 5. Xác định cảm hứng chủ đạo và tư tưởng của tác giả thể hiện trong bài thơ.

Trả lời: Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là tình yêu thương gia đình, đặc biệt là tình cảm dành cho người mẹ. Tư tưởng của tác giả thể hiện qua sự trân trọng những giá trị gia đình và cảm giác yên bình trong cuộc sống.

Câu 6. Từ bài Chiều xuân (Anh Thơ) và bài Nhật kí đồ thị hoạ (Mai Văn Phấn), hãy nêu cảm nghĩ của em khi được đứng trước một cảnh đồng quê yên bình.

Trả lời: Khi đứng trước một cảnh đồng quê yên bình, em cảm nhận được sự trong lành, giản dị và bình yên của cuộc sống. Giống như trong bài thơ, những hình ảnh thiên nhiên và làng quê đã gợi lên cảm giác thư thái và gắn kết với những giá trị truyền thống.

Viết

Tập làm thơ tám chữ

Định hướng

• Xem lại đặc điểm của thơ tám chữ ở phần Kiến thức ngữ văn. Đọc lại các bài thơ tám chữ đã học trong Bài 7.
• Khi tập làm thơ tám chữ, các em cần chú ý xác định rõ đề tài (viết về ai, về điều gì) và cảm xúc, suy nghĩ,... của bản thân về điều mình định viết; chú ý đảm bảo số chữ trong mỗi dòng thơ và cách gieo vần của bài thơ tám chữ đã nêu trong phần Kiến thức ngữ văn.

Trang 47 — Thực hành

a) Chọn một trong hai bài thơ tám chữ đã học: Quê hương (Tế Hanh); Chiều xuân (Anh Thơ); giới thiệu đặc điểm của thơ tám chữ qua bài thơ đó.

Trả lời: Em chọn bài thơ Quê hương của Tế Hanh.

• Đặc điểm của thơ tám chữ:

  • Số tiếng trong mỗi dòng thường cố định là tám chữ.
  • Cách gieo vần: thường gieo vần chân (vần được gieo ở cuối dòng thơ).

• Phân tích bài thơ Quê hương:

Nước gương soi tóc mây trời đẹp hơn. Cồn nhỏ đứng giữa dòng sông, Chiều chiều gửi lại tiếng cười vui.

Con thuyền đậu dưới cầu dài, Trông lên bóng nước trôi bay bèo. Bao nhiêu cảnh bấy nhiêu thơ, Quê hương tôi đó dìu dịu".

• Bài thơ Quê hương thể hiện tình yêu quê hương sâu sắc qua hình ảnh con sông, con thuyền, cảnh vật bình dị.

b) Chọn những tiến trong ngoặc đơn phù hợp để điền vào chỗ có kí hiệu $\star$ trong những dòng thơ dưới đây. Từ đó, xác định cách gieo vần ở mỗi khổ thơ.

• (mồng, lạnh, nhẹ) (tơ, xanh, xa)

Nắng đất vàng trên bãi cỏ $\star$ non Dịp cầu $\star$ xa lồng bóng nước long $\star$ lạnh, Đàn cò trắng giang hàng bay phấp phới."```

• (sầm, nhạt, toả) (lạnh, đầm, sũng)

Cánh đồng $\star$ xa cò trắng rủ nhau về Có con nghé trên lưng bùn ướt Nghe xạc xao gió thổi giữa $\star$ tre."```

• (xa, lòng, ruột) (đến, như, ra)

Con nhạt miệng, có canh tôm nấu $\star$ Khoai nướng, ngô bung, ngọt $\star$ thế Mỗi ban mai toả khói âm thầm trong nhà."```

Trả lời:

• Điền từ và xác định vần:

  Nắng đất vàng trên bãi cỏ xanh non Dịp cầu xa xa lồng bóng nước long lạnh, Đàn cò trắng giang hàng bay phấp phới."```

  • Cách gieo vần: mồng - non (vần không hoàn toàn), xa - lạnh.

  Cánh đồng xám xa cò trắng rủ nhau về Có con nghé trên lưng bùn ướt Nghe xạc xao gió thổi giữa sầm tre."```

  • Cách gieo vần: khói - ướt (vần không hoàn toàn).

  Con nhạt miệng, có canh tôm nấu ruột Khoai nướng, ngô bung, ngọt như thế Mỗi ban mai toả khói âm thầm trong nhà."```

  • Cách gieo vần: xa - đào (vần không hoàn toàn), ruột - như.

c) Viết một bài thơ tám chữ về đề tài quê hương hoặc gia đình.

Trả lời:

• Đề bài: Viết bài thơ tám chữ về Quê hương.

• Chuẩn bị:

  • Em muốn viết điều gì về quê hương?
    → Viết về cảnh đẹp của quê hương, tình cảm với sông, núi, con người nơi đây.

  • Em sẽ đặt tên nào cho bài thơ?
    → Mái nhà quê hương.

  • Cảm hứng chủ đạo và tư tưởng của em trong bài thơ là gì?
    → Tình yêu quê hương tha thiết.

  • Em dự kiến bố cục/kết cấu bài thơ ra sao?
    → 2-3 khổ, miêu tả cảnh vật quê hương.

  • Em sẽ đưa vào bài thơ những hình ảnh, biện pháp tu từ nào?
    → Hình ảnh: con sông, lũy tre; biện pháp tu từ: ẩn dụ, hoán dụ.

• Viết bài thơ:

Cánh đồng xanh mướt rì rào gió đồng.
Mỗi mùa xuân đến muôn hoa đua nở,
Quê hương tôi mãi trong lòng tôi."```

- **Đặc điểm thơ tám chữ:**  
  - Mỗi dòng tám chữ.  
  - Vần chân: *sáng - sáng* (vần hoàn toàn), *đồng - đồng* (vần hoàn toàn).