Trang 53 — Nói và nghe

Câu a) Chuẩn bị.

  • Trả lời:

    • Sau khi nghe một thành viên trong nhóm nêu và làm sáng tỏ ý kiến của mình (Trong bài thơ “Quê hương” ... ý nghĩa bất ngờ.), xác định nội dung nghe và chỉ ra tính thuyết phục của nội dung đó (ý kiến và những bằng chứng, cách thức để làm sáng tỏ ý kiến).

  • Đối tượng tham gia nghe và chuẩn bị bài nói để chỉ ra tính thuyết phục của ý kiến đã nghe: các thành viên còn lại trong nhóm.

  • Chuẩn bị cho bài nói chỉ ra tính thuyết phục của ý kiến: bài thơ Quê hương của Tế Hanh, dàn ý bài nói, các phương tiện như tranh, ảnh, video,... và máy chiếu, màn hình (nếu có).

Câu b) Tìm ý và lập dàn ý.

  • Trả lời:

    • Tìm ý cho bài nói chỉ ra tính thuyết phục của ý kiến bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi sau:

      • Người nói đã nêu ra đặc điểm gì về nghệ thuật của bài thơ Quê hương (Tế Hanh)?
      • Người nói có đưa ra được những bằng chứng cụ thể từ bài thơ để làm rõ đặc điểm nghệ thuật đó không? Những bằng chứng đó có chính xác và đầy đủ không? Nếu không, cần điều chỉnh và bổ sung những gì?
      • Người nói có nêu ra những tác dụng cụ thể về đặc điểm nghệ thuật đó của bài thơ không? Những tác dụng có hợp lí không? Nếu không, cần sửa lại như thế nào?
      • Thái độ của người nói và các phương tiện hỗ trợ được sử dụng có phù hợp không? Nếu không, cần điều chỉnh những gì?

  • Lập dàn ý cho bài nói chỉ ra sự thuyết phục của một ý kiến về bài thơ Quê hương (Tế Hanh) bằng cách lựa chọn, sắp xếp các ý theo bố cục ba phần:

    • Mở đầu: Nêu lại ý kiến đã nghe về bài thơ Quê hương (Tế Hanh).

    • Nội dung chính:

      • Chỉ ra tính đúng đắn, hợp lí của ý kiến và những bằng chứng, cách thức để làm sáng tỏ ý kiến đã nghe.
      • Chỉ ra những điểm chưa chính xác, hợp lí, đầy đủ,... của ý kiến và những bằng chứng, cách thức để làm sáng tỏ ý kiến đã nghe (nếu có); có lí giải cụ thể.

    • Kết thúc: Khẳng định lại tính thuyết phục của ý kiến đã nghe về bài thơ Quê hương (Tế Hanh).

Trang 54 — Nói với con

Câu 1. Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

NÓI VỚI CON

Chín phải bước tới cha

Chậm trái bước tới mẹ

Một bước chạm tiếng nói

Hai bước tới tiếng cười

Người đồng minh yêu lắm con ơi

Đàn lởi cài nan hoa

Vách nhà ken câu hát

Rừng cho hoa

Con đường cho những tấm lòng

Trả lời:

  • Văn bản trên là một bài thơ ngắn, có thể thấy từ cấu trúc và cách trình bày, bài thơ này có thể là một bài thơ có nhiều hình ảnh ẩn dụ và có thể mang ý nghĩa sâu sắc về tình yêu gia đình và sự phát triển của con trẻ.

c) Nói và nghe

  • Người nói: Tham khảo các yêu cầu đã nêu ở Bài 6, phần Nói và nghe, mục c (trang 28) và đối chiếu với dàn ý để văn đã làm ở bài này.
  • Người nghe: Nghe theo hướng dẫn đã nêu ở ý 1.2, mục 1. Định hướng.

Trả lời:

  • Người nói:

    • "Tham khảo các yêu cầu đã nêu ở Bài 6, phần Nói và nghe, mục c (trang 28) và đối chiếu với dàn ý để văn đã làm ở bài này."
    • Điều này có nghĩa là người nói cần xem lại các yêu cầu về nói và nghe từ Bài 6, sau đó so sánh với dàn ý đã lập cho bài nói của mình.

  • Người nghe:

    • "Nghe theo hướng dẫn đã nêu ở ý 1.2, mục 1. Định hướng."
    • Điều này có nghĩa là người nghe cần tập trung vào hướng dẫn đã được cung cấp để tiếp thu bài nói một cách hiệu quả.

d) Kiểm tra và chỉnh sửa

Người nói

  • Nghe nhận xét của thầy cô và các bạn về bài nói của mình, đối chiếu với dàn ý đã lập để xác định ưu điểm và hạn chế.
  • Tự đánh giá: Em hài lòng về bài nói của mình ở những điểm nào? Em có muốn đổi điều gì trong bài nói (về nội dung, cách nói, thái độ nói) không?

Trả lời:

  • Người nói:
    • "Nghe nhận xét của thầy cô và các bạn về bài nói của mình, đối chiếu với dàn ý đã lập để xác định ưu điểm và hạn chế."
    • "Tự đánh giá: Em hài lòng về bài nói của mình ở những điểm nào? Em có muốn đổi điều gì trong bài nói (về nội dung, cách nói, thái độ nói) không?"
    • Điều này có nghĩa là người nói cần lắng nghe ý kiến phản hồi và tự đánh giá để cải thiện bài nói của mình.

Người nghe

  • Nghe nhận xét của thầy cô và các bạn về bài nói, kiểm tra xem việc nghe và ghi chép nội dung bài nói đã chính xác chưa.
  • Đánh giá:
    • Nội dung bài nói có sức thuyết phục không? Thuyết phục như thế nào? Điểm nào chưa thuyết phục?
    • Cách nói của bạn có hấp dẫn, thú vị không? Vì sao?
    • Em rút được kinh nghiệm gì từ nội dung, cách nói và thái độ, tình cảm của bạn khi nói?

Trả lời:

  • Người nghe:
    • "Nghe nhận xét của thầy cô và các bạn về bài nói, kiểm tra xem việc nghe và ghi chép nội dung bài nói đã chính xác chưa."
    • "Đánh giá:
      • Nội dung bài nói có sức thuyết phục không? Thuyết phục như thế nào? Điểm nào chưa thuyết phục?
      • Cách nói của bạn có hấp dẫn, thú vị không? Vì sao?
      • Em rút được kinh nghiệm gì từ nội dung, cách nói và thái độ, tình cảm của bạn khi nói?"
    • Điều này giúp người nghe đánh giá bài nói một cách khách quan và rút kinh nghiệm cho các bài nói sau.

Trang 55 — Bài 12: Người đồng mình

Câu 1. Phương án nào nêu đúng mạch cảm xúc của bài thơ?

Trả lời: Mạch cảm xúc của bài thơ là: từ tình cảm cha con mở rộng ra tình yêu gia đình, quê hương, đất nước. Vì vậy, phương án đúng là: B. Từ tình cảm gia đình mở rộng ra tình cảm quê hương.

Câu 2. Nhân vật trữ tình trong bài thơ là ai?

Trả lời: Nhân vật trữ tình trong bài thơ là người cha. Người cha đang nói về người con, về tình cảm gia đình và quê hương.

Câu 3. Nhận định nào đúng về giọng điệu của bài thơ?

Trả lời: Giọng điệu của bài thơ là ngọt ngào, nhẹ nhàng, êm ái. Người cha thể hiện tình yêu thương và sự quan tâm đến con, tạo nên giọng điệu ấm áp và gần gũi.

Trang 55 — Hướng dẫn tự học

Câu 4. Trong bài thơ, người cha nói với con về những điều gì?

Trả lời: Người cha nói với con về những điều sau:

  • Con được lớn lên trong tình yêu thương của cha mẹ, trong sự đùm bọc của quê hương.
  • Quê hương có những con người khéo léo, nhân hậu với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ.
  • Hành trang lên đường của con là tình yêu gia đình, quê hương và lí tưởng sống cao đẹp.
  • Con hãy đi thật xa để khám phá và tìm kiếm những cơ hội phát triển bản thân.

Đáp án: D. (1) – (2) – (3) – (4)

Câu 5. Nhận định nào đúng nhất về cách diễn đạt của tác giả trong bài thơ?

Trả lời: Tác giả sử dụng cách nói mộc mạc nhưng vẫn mới mẻ, nhiều sáng tạo. Do đó, đáp án: B

Câu 6. Chỉ ra và phân tích những nét đặc sắc về mặt nghệ thuật trong bốn dòng thơ đầu của bài thơ.

Trả lời:

  • Trong bốn dòng thơ đầu, tác giả sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ: "Dù là" và lặp cấu trúc câu.
  • Điều này giúp nhấn mạnh ý: dù có khó khăn, xa xôi, tình yêu thương của cha mẹ và quê hương vẫn luôn ở bên cạnh con.

Câu 7. Bài thơ cho thấy những vẻ đẹp gì của "người đông mình"? Tác giả thể hiện cảm xúc gì trước những vẻ đẹp ấy?

Trả lời:

  • "Người đông mình" thể hiện vẻ đẹp của con người quê hương: khéo léo, nhân hậu, sức sống mạnh mẽ, bền bỉ.
  • Tác giả thể hiện cảm xúc trân trọng, tự hào trước những vẻ đẹp ấy.

Câu 8. Nêu cảm nhận của em về đoạn thơ sau: "Dẫu làm sao thì cha vẫn muốn / ... / Còn quê hương thì làm phong tục".

Trả lời:

  • Đoạn thơ thể hiện tình cảm cha dành cho con và sự trân trọng của cha đối với quê hương.
  • Qua đó, thể hiện tình yêu gia đình, tình yêu quê hương sâu sắc.

Câu 9. Trong bài thơ, tác giả sử dụng những biện pháp tu từ nào? Nêu tác dụng của một biện pháp mà em cho là hiệu quả nhất.

Trả lời:

  • Tác giả sử dụng biện pháp tu từ điệp ngữ và lặp cấu trúc.
  • Tác dụng: Nhấn mạnh thông điệp, tạo nhịp điệu cho bài thơ.

Câu 10. Lời dặn dò, khuyên nhủ nào của người cha trong bài thơ khiến em tâm đắc nhất? Vì sao?

Trả lời:

  • Lời dặn dò: "Con hãy đi thật xa để khám phá và tìm kiếm những cơ hội phát triển bản thân."
  • Vì sao: Lời khuyên này giúp con nhận ra tầm quan trọng của việc khám phá, học hỏi và phát triển bản thân.