Trang 56 — Nhất định của bác thợ
Câu 1. Cứ mỗi dịp trở về thăm ngôi nhà nơi tôi ra đời và lớn lên ở đó, tôi lại bồi hồi ngắm chiếc ghế tựa đã cũ lắm, một bên chân đã phải nói và nhớ tới một chuyện xưa... (1) Giới thiệu thời gian, không gian, nhân vật và tình huống xảy ra câu chuyện
Trả lời: Câu hỏi trên không có trong trang.
Câu 2. Xác định các CÂU HỎI/YÊU CẦU trong trang
Trả lời:
- Câu 1. (không rõ câu hỏi)
- Câu 2. (không rõ câu hỏi)
Tuy nhiên, nội dung trang 56 có gợi ý phân tích văn bản với các phần:
- Mở đầu truyện
- Diễn biến truyện
Trang 56 — Nhất định của bác thợ
Câu X. Dựa vào gợi ý, hãy phân tích văn bản.
Trả lời:
- Mở đầu truyện:
- "Cứ mỗi dịp trở về thăm ngôi nhà nơi tôi ra đời và lớn lên ở đó, tôi lại bồi hồi ngắm chiếc ghế tựa đã cũ lắm, một bên chân đã phải nối và nhớ tới một chuyện xưa…"
- Giới thiệu thời gian: Mỗi dịp trở về
- Không gian: Ngôi nhà nơi tôi ra đời và lớn lên
- Nhân vật: Tôi
- Tình huống: Ngắm chiếc ghế tựa và nhớ lại một chuyện xưa.
- Diễn biến truyện:
Sự kiện 1: Bác thợ đến nhà sửa chiếc ghế hỏng.
- "Cha tôi phải nhờ bác thợ vào chữa lại cho khỏi hỏng thêm. Chúng tôi tợ nhờ bác thợ lui lại để làm việc."
- "Mỗi khi cúi xuống, ngắm lên, chiếc kính trắng trên mặt bác lại lật sụt xuống. Đôi bàn tay có những ngón sần sùi, gần gục đốt lại thả dây thắt lưng rồi chiếc ghế dần dần lành lại như mới."
Sự kiện 2: Bác thợ chữa ghế trong mưa.
- "Một lúc sau, trời mưa to. Anh em chúng tôi lại leo lên ghế chơi trò “tàu hỏa” mà quên cả trời mưa. Bổng có ai gõ cửa. Cha tôi vội bước ra, thì thấy bác thợ vẫn trần thế ướt đẫm. Nước giật tại trên chiếc hòm đáo nghè của bác."
- "Cha tôi hỏi: - Bác quên gì đấy ạ? Bác thợ đưa tay vuốt mặt, lắc đầu, nói nhanh: - Tôi không quên gì, nhưng..."
Trang 59 — Diễn biến truyện, Kết thúc truyện
Câu 1. Xác định ngôi kể, người kể trong văn bản trên.
Trả lời: Ngôi kể trong văn bản trên là ngôi kể thứ nhất. Người kể trong văn bản là "tôi" - nhân vật chính trong câu chuyện.
Câu 2. Tác giả đã mở đầu câu chuyện bằng cách nào?
Trả lời: Tác giả đã mở đầu câu chuyện bằng một tình huống dở khóc dở cười của người cha và bác thợ. Mở đầu câu chuyện là một tình huống hài hước: Cha tôi nhờ bác thợ đóng thêm một cái đinh vào đầu đinh chưa đóng hết trên ghế.
Câu 3. Tình huống làm nảy sinh câu chuyện là tình huống gì?
Trả lời: Tình huống làm nảy sinh câu chuyện là việc cha tôi nhờ bác thợ đóng thêm một cái đinh vào đầu đinh chưa đóng hết trên ghế.
Câu 4. Tìm các chi tiết tiêu biểu gắn với các sự kiện trong câu chuyện. Các sự kiện, chi tiết trong truyện được liên kết với nhau như thế nào? Chi tiết nào khiến cho diễn biến của câu chuyện trở nên bất ngờ, thú vị?
Trả lời: Các sự kiện trong câu chuyện:
- Sự kiện 1: Bác thợ làm nhầm cái búa.
- Sự kiện 2: Bác thợ quay lại để đóng thêm một nhát búa vào đầu đinh chưa đóng hết trên ghế.
- Sự kiện 3: Người cha biếu thêm tiền, bác thợ không nhận.
- Sự kiện 4: Bác thợ làm rơi hộp gỗ.
Các chi tiết tiêu biểu:
- "đầu đinh chưa đóng hết"
- "nhìn và vẫy vàng chào"
- "nhoà dần, nhoà dần trên đường quốc lộ"
Sự liên kết giữa các sự kiện và chi tiết:
- Các sự kiện và chi tiết được liên kết với nhau một cách logic.
- Chi tiết khiến cho diễn biến của câu chuyện trở nên bất ngờ, thú vị:
- "Đoạn, bác mở hòm đồ nghề, lấy cái búa ra, đeo kính vào, nheo nheo mắt và bắt thần vung búa gỗ đánh “chất” một cái."
- "Cha tôi cảm động, lấy thêm tiền biếu bác. Bác không nhận và vẫy vàng chào."
Câu 5. Đoạn đối thoại giữa cha tôi và bác thợ có tác dụng gì trong việc thể hiện tính cách của hai nhân vật này? Nhân vật cha tôi đã có cách giải quyết thế nào đối với sự kiện thứ hai?
Trả lời:
Đoạn đối thoại giữa cha tôi và bác thợ có tác dụng:
- Thể hiện tính cách của cha tôi: hóm hỉnh, yêu thương con.
- Thể hiện tính cách của bác thợ: cẩn thận, tỉ mỉ.
Cách giải quyết của cha tôi đối với sự kiện thứ hai:
- Cha tôi im lặng và cho bác thợ thêm tiền.
Câu 6. Nêu tác dụng của việc kết hợp giữa tự sự với miêu tả, biếu cảm trong truyện.
Trả lời: Việc kết hợp giữa tự sự với miêu tả, biếu cảm trong truyện có tác dụng:
- Làm cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn.
- Thể hiện rõ ràng tính cách của nhân vật.
Câu 7. Em rút ra được những lưu ý gì khi viết một truyện kết sáng tạo?
Trả lời: Khi viết một truyện kết sáng tạo cần:
- Lựa chọn ngôi kể phù hợp.
- Xây dựng tình huống truyện độc đáo.
- Sử dụng các chi tiết tiêu biểu.
- Kết hợp các yếu tố tự sự, miêu tả, biểu cảm.
Trang 60 — Truyện kể sáng tạo có sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm
Câu 1. Với kiểu bài này, em có thể viết trong nhiều tình huống khác nhau: viết tham gia một cuộc thi, để chia sẻ trong Câu lạc bộ đọc - viết của trường, để thỏa sức sáng tạo,... Với mỗi tình huống, em cần xác định:
Mục đích kể chuyện là gì?
Người đọc truyện này có thể là những ai? Họ có thể nhận được thông điệp, bài học nào từ câu chuyện?
Với mục đích và người đọc đó, nội dung truyện (sự kiện, chi tiết, nhân vật, đề tài, chủ đề) và cách kể chuyện (ngôi kể, sử dụng yếu tố miêu tả, biểu cảm) sẽ như thế nào?
Trả lời:
Mục đích kể chuyện có thể là để tham gia cuộc thi, chia sẻ trong Câu lạc bộ đọc - viết, hoặc thỏa sức sáng tạo. Mục đích sẽ quyết định hướng đi của câu chuyện và thông điệp muốn truyền tải.
Người đọc có thể là các thành viên trong Câu lạc bộ đọc - viết, ban giám khảo cuộc thi, hoặc bạn bè, thầy cô giáo. Họ có thể nhận được thông điệp về một vấn đề xã hội, bài học về cuộc sống, tình cảm, mối quan hệ,...
Với mục đích và người đọc đã xác định, nội dung truyện cần phù hợp với đối tượng và mục đích. Ví dụ: nếu tham gia cuộc thi, cần có sự sáng tạo, độc đáo; nếu chia sẻ trong Câu lạc bộ, có thể tập trung vào yếu tố cảm xúc, gần gũi.
Câu 2. Tìm đọc các câu chuyện, bộ phim hay, những bài chia sẻ kinh nghiệm viết truyện của các nhà văn, học cách xây dựng cốt truyện, nhân vật, cách kể chuyện,...
Trả lời:
Đọc các tác phẩm văn học, xem phim và bài viết về kinh nghiệm viết truyện giúp mở rộng hiểu biết về cách xây dựng một câu chuyện hấp dẫn.
Các nhà văn thường có những chia sẻ về cách tạo ra cốt truyện, phát triển nhân vật, và sử dụng các yếu tố miêu tả, biểu cảm để làm cho câu chuyện sinh động.
Câu 3. Ghi chép thông tin trong quá trình đọc bằng sơ đồ, hồ sơ nhật kí đọc,...
Trả lời:
Ghi chép thông tin giúp lưu lại những ý tưởng, cảm nhận và phân tích về các tác phẩm đã đọc.
Sử dụng sơ đồ tư duy hoặc hồ sơ nhật ký đọc giúp hệ thống hóa thông tin và dễ dàng tra cứu lại khi cần.
Bước 2: Tìm ý, lập dàn ý
- Đọc lại các ghi chép và điền thông tin vào phiếu học tập sau (làm vào vở):
PHIẾU TÌM Ý:
TRUYỆN KỂ SÁNG TẠO CÓ SỬ DỤNG YẾU TỐ MIÊU TẢ, BIỂU CẢM
Đề tài: ..................................................................
Ngôi kể: .................................................................. Lí do chọn ngôi kể này: .....................................................
Câu chuyện diễn ra ở đâu, trong khoảng thời gian nào?
Nhân vật chính trong câu chuyện là ai? Những nhân vật phụ có mối quan hệ thế nào với nhân vật chính?
Tình huống, hoàn cảnh này sinh câu chuyện là gì?
Những sự kiện nào đã diễn ra, diễn tả theo mạch kể nào, nhân vật được khắc họa ra sao qua ngoại hình, trang phục, lời nói, hành động, suy nghĩ, cảm xúc,...?
Chi tiết nào đóng vai trò tiêu biểu?
Các yếu tố miêu tả, biểu cảm nên được kết hợp như thế nào trong quá trình kể?
Cách giải quyết vấn đề đã đặt ra?
Người kể chuyện và / hoặc các nhân vật có thái độ, cảm xúc thế nào với nhân vật chính, sự kiện, câu chuyện được kể?
Thái độ, cảm xúc đó nên được thể hiện trực tiếp hay gián tiếp thông qua chi tiết hoặc kết hợp cả hai?
Tên truyện: ......................................................................
PHIẾU TÌM Ý:
Đề tài: Mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên.
Ngôi kể: Ngôi kể thứ nhất hoặc ngôi kể thứ ba.
- Lí do chọn ngôi kể này: Ngôi kể thứ nhất giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi; ngôi kể thứ ba giúp tác giả có thể miêu tả nhiều nhân vật và tình huống.
Câu chuyện diễn ra ở một khu rừng, trong một mùa hè.
Nhân vật chính: Một cậu bé yêu thiên nhiên.
- Nhân vật phụ: Ông lão, các loài động vật trong rừng.
Tình huống: Cậu bé khám phá rừng và học được bài học về sự cân bằng của thiên nhiên.
Sự kiện:
- Cậu bé vô tình làm tổn thương một loài động vật.
- Cậu bé học được cách bảo vệ thiên nhiên.
Miêu tả:
- Ngoại hình: Khu rừng xanh tươi, cậu bé hồn nhiên.
- Cảm xúc: Vui vẻ khi khám phá, day dứt khi làm sai.
Chi tiết tiêu biểu: Cậu bé gặp một chú chim bị thương.
Yếu tố miêu tả, biểu cảm:
- Miêu tả cảnh rừng, cảm xúc của nhân vật.
Giải quyết vấn đề: Cậu bé chăm sóc chú chim và học được bài học.
Thái độ:
- Cảm xúc trực tiếp: niềm vui và sự day dứt.
Tên truyện: "Một bài học từ rừng"
Trang 61 — Viết
Câu 1. Từ các ý đã tìm, em hãy chọn những ý tiêu biểu và sắp xếp thành dàn ý theo một trình tự hợp lí.
Trả lời: Để chọn những ý tiêu biểu và sắp xếp thành dàn ý theo một trình tự hợp lí, cần thực hiện các bước sau:
- Xác định chủ đề và mục đích của bài viết.
- Liệt kê tất cả các ý đã tìm được.
- Lựa chọn các ý chính, phù hợp với chủ đề và mục đích của bài viết.
- Sắp xếp các ý theo một trình tự logic, thường là:
- Mở đầu: Giới thiệu chủ đề, nhân vật, bối cảnh.
- Diễn biến: Phát triển các ý chính.
- Kết thúc: Kết luận, ý nghĩa.
Câu 2. Triển khai bài viết dựa trên dàn ý. Khi viết, em cần chú ý:
Trả lời: Khi triển khai bài viết dựa trên dàn ý, cần chú ý các yếu tố sau:
- Dùng ngôi kể thứ nhất hoặc ngôi thứ ba tùy thuộc vào mục đích kể chuyện.
- Đảm bảo cấu trúc của một truyện kể: có mở đầu truyện, diễn biến truyện, kết thúc truyện.
- Kết hợp giữa miêu tả (không gian, đồ vật, ngoại hình, trang phục, hành động, cử chỉ, cảm xúc, thái độ của nhân vật,...) và biểu cảm (thể hiện cảm xúc của người kể đối với nhân vật, sự kiện một cách trực tiếp hoặc gián tiếp).
- Kết hợp lời người kể chuyện và lời nhân vật, lời đối thoại và lời độc thoại của nhân vật.
- Sử dụng các từ ngữ giàu hình ảnh, các biện pháp tu từ, đa dạng hoá các kiểu câu văn (Câu rút gọn, câu đặc biệt).
Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm
Câu 3. Sau khi viết xong, đọc lại bài viết của mình và tự kiểm tra dựa vào Bảng kiểm ki năng viết một truyện kể sáng tạo dưới đây:
Trả lời: Sau khi viết xong, cần đọc lại bài viết và tự kiểm tra dựa vào Bảng kiểm ki năng viết một truyện kể sáng tạo:
- Sử dụng ngôi kể phù hợp
- Mở đầu truyện:
- Giới thiệu nhân vật, bối cảnh, tình huống này sinh
- Lôi cuốn, thu hút sự chú ý của người đọc
- Có nhân vật chính
- Diễn biến truyện:
- Có một vài nhân vật phụ
- Các nhân vật được khắc họa sống động qua ngoại hình, lời nói, ngôn ngữ, hành động.
Bảng kiểm tra này giúp đánh giá và chỉnh sửa bài viết để hoàn thiện hơn.