Trang 66 — Bài 8: Tiếng nói của lương tri
Câu hỏi:
Giới thiệu bài học:
- Trước nhiều tình huống trong cuộc sống của cá nhân và cộng đồng, chúng ta rất cần sự dẫn dắt của tiếng nói lương tri. Đó là tiếng nói của lí trí sáng suốt, tình cảm chân thành; tiếng nói của lẽ phải và công chính, của tinh thần trách nhiệm cao. Tiếng nói đó có khả năng đánh thức phẩm chất tốt đẹp nhất trong mỗi người, hướng con người đến hành động đúng đắn.
**Hai vấn đề bàn luận trong bài là những tiếng nói mạnh mẽ, đề cập vấn đề nóng hồi, hệ trọng, liên quan đến sự tồn vong của nhân loại. Với thái độ trân trọng sự sống của con người, các tác giả đã nêu lên vấn đề hết sức thiết yếu, dùng lí lẽ sắc bén và bằng chứng xác thực để viết nên những văn bản giàu sức thuyết phục. Kết nối với chủ đề là bài thơ của một chí sĩ cách mạng, thể hiện sự kì vọng về vai trò của tuổi trẻ đối với vận mệnh đất nước.
Yêu cầu cần đạt:
Nhận biết và phân tích được luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu trong văn bản; mối liên hệ giữa luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng; vai trò của luận điểm, lí lẽ và bằng chứng trong việc thể hiện luận đề.
Biết nhận xét, đánh giá tính chất đúng và sai của vấn đề đặt ra trong văn bản; liên hệ được ý tưởng, thông điệp trong văn bản với bối cảnh lịch sử, văn hóa, xã hội.
Phân biệt được cách trình bày vấn đề khách quan (chỉ đưa thông tin) và cách trình bày chủ quan (thể hiện tình cảm, quan điểm của người viết).
Hiểu được nghĩa và cách dùng tên viết tắt các tổ chức quốc tế quan trọng (như: UN, UNESCO, UNICEF, WHO, WB, IMF, ASEAN, WTO,...).
Viết được một bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết; trình bày được giải pháp khả thi và có sức thuyết phục.
Phân tích và trả lời:
Nhận biết và phân tích luận đề, luận điểm, lí lẽ và bằng chứng tiêu biểu trong văn bản:
Luận đề:
- "Tiếng nói của lương tri" là một ngôn ngữ được mà người ta phải cố gắng duy trì trong tình trạng cháy sáng.
- "Lương tri là một ngôn ngữ được mà người ta phải cố gắng duy trì trong tình trạng cháy sáng." (Xa-mu-en Gión-xơn)
Luận điểm:
- Tiếng nói của lương tri là tiếng nói của lí trí sáng suốt, tình cảm chân thành; tiếng nói của lẽ phải và công chính, của tinh thần trách nhiệm cao.
Lí lẽ và bằng chứng:
- "Tiếng nói đó có khả năng đánh thức phẩm chất tốt đẹp nhất trong mỗi người, hướng con người đến hành động đúng đắn."
Biết nhận xét, đánh giá tính chất đúng và sai của vấn đề đặt ra trong văn bản:
- Các vấn đề đặt ra trong văn bản liên quan đến sự tồn vong của nhân loại và vai trò của tuổi trẻ đối với vận mệnh đất nước là đúng và cần thiết.
Phân biệt cách trình bày vấn đề khách quan và chủ quan:
Khách quan:
- "Lương tri là một ngôn ngữ được mà người ta phải cố gắng duy trì trong tình trạng cháy sáng." (Trích dẫn nguyên văn)
Chủ quan:
- "Tiếng nói của lí trí sáng suốt, tình cảm chân thành; tiếng nói của lẽ phải và công chính, của tinh thần trách nhiệm cao."
Hiểu được nghĩa và cách dùng tên viết tắt các tổ chức quốc tế:
- UN (Liên Hợp Quốc), UNESCO (Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc), UNICEF (Quỹ Nhi đồng Quốc tế Liên Hợp Quốc), WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), WB (Ngân hàng Thế giới), IMF (Quỹ Tiền tệ Quốc tế), ASEAN (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á), WTO (Tổ chức Thương mại Thế giới).
Viết được một bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết:
Bài văn có thể lấy đề tài về "Vai trò của lương tri trong cuộc sống con người".
Mẫu:
# Vai trò của lương tri trong cuộc sống con người ## Mở bài Lương tri là tiếng nói bên trong mỗi con người, là kim chỉ nam cho hành động và quyết định. Vậy làm thế nào để giữ cho lương tri luôn sáng suốt và phát huy vai trò tích cực trong cuộc sống? ## Thân bài ### 1. Lương tri là gì? Lương tri là tiếng nói của lý trí và tình cảm chân thành, tiếng nói của lẽ phải và công chính. ### 2. Vai trò của lương tri - **Đánh thức phẩm chất tốt đẹp:** "Tiếng nói đó có khả năng đánh thức phẩm chất tốt đẹp nhất trong mỗi người, hướng con người đến hành động đúng đắn." - **Định hướng hành động:** Giúp con người phân biệt đúng sai, lựa chọn hành đường lối hành động phù hợp với đạo lý và pháp luật. ### 3. Cách phát huy lương tri - **Rèn luyện đạo đức:** Sống trung thực, nhân ái và có trách nhiệm. - **Tự phản ánh:** Luôn kiểm điểm bản thân để nhận ra sai lầm và sửa đổi. ## Kết bài Lương tri là tài sản quý giá của mỗi con người. Hãy giữ cho lương tri luôn sáng suốt để cuộc sống tốt đẹp hơn.
Trang 67 — Đọc
Câu 1. Trình bày được ý kiến về một sự việc có tính thời sự, nghe và nhận biết được tính thuyết phục của một ý kiến; chỉ ra được những hạn chế (nếu có) như lập luận thiếu lô-gíc, bằng chứng chưa đủ hay không liên quan.
Trả lời:
- Ý kiến về một sự việc có tính thời sự là việc trình bày quan điểm cá nhân về một vấn đề đang được dư luận quan tâm.
- Để trình bày ý kiến, cần dựa trên thông tin khách quan, lập luận rõ ràng và bằng chứng cụ thể.
- Tính thuyết phục của một ý kiến phụ thuộc vào:
- Lập luận lô-gíc
- Độ tin cậy của bằng chứng
- Sự liên quan của bằng chứng đến vấn đề
Câu 2. Có tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng, đất nước và nhân loại; sẵn sàng lên tiếng trước những vấn đề quan trọng, gay cấn.
Trả lời:
- Tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng, đất nước và nhân loại thể hiện ở việc quan tâm đến vấn đề chung, có ý thức bảo vệ và phát triển giá trị chung.
- Lên tiếng trước những vấn đề quan trọng, gay cấn thể hiện thái độ tích cực, đóng góp vào giải pháp.
VĂN BẢN ĐỌC
VĂN BẢN 1. Đấu tranh cho một thế giới hòa bình, Ga-bri-en Gác-xi-a Mác-két (Gabriel Garcia Márquez)
VĂN BẢN 2. Biến đổi khí hậu – mối đe dọa sự tồn vong của hành tinh chúng ta, (trích Phát biểu của Tổng Thư kí Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu), An-tô-ni-ô Gu-tê-rét (António Guterres)
VĂN BẢN 3. Bài ca chúc Tết thanh niên, Phan Bội Châu
Trang 68 — Đấu tranh cho một thế giới hòa bình
Câu hỏi trước khi đọc: Em hãy cho biết đất nước nào đã phải hứng chịu những quả bom nguyên tử đầu tiên trên thế giới. Vì sao hằng năm ở đất nước đó, người ta vẫn tổ chức tưởng niệm ngày bị ném bom nguyên tử?
Trả lời: Đất nước đã phải hứng chịu những quả bom nguyên tử đầu tiên trên thế giới là Nhật Bản. Hằng năm, người ta vẫn tổ chức tưởng niệm ngày bị ném bom nguyên tử vì:
- Nhật Bản là quốc gia duy nhất trên thế giới bị tấn công bằng vũ khí hạt nhân.
- Sự kiện này đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, làm hàng trăm nghìn người chết và bị thương, cũng như gây ra nhiều ảnh hưởng lâu dài về môi trường và sức khỏe.
- Việc tưởng niệm là cách để tưởng nhớ và tôn vinh những người đã mất, đồng thời cảnh báo về nguy cơ của vũ khí hạt nhân và thúc đẩy việc xây dựng một thế giới hòa bình.
Theo dõi:
Nhân loại đang đối mặt với nguy cơ gì? "Nhân loại đang đối mặt với nguy cơ hạt nhân, một nguy cơ ghê gớm đang đe nặng lên chúng ta như thanh gươm Đa-mô-lét, về lí thuyết có thể tiêu diệt tất cả các hành tinh đang xoay quanh Mặt Trời, cộng thêm bốn hành tinh nữa, và phá hủy thế thăng bằng của Hệ Mặt Trời."
Cách sử dụng lí lẽ để tác động đến tình cảm và nhận thức của người nghe, người đọc. Cách sử dụng lí lẽ để tác động đến tình cảm và nhận thức của người nghe, người đọc là:
Nêu rõ số liệu cụ thể: "hơn 50 000 đầu đạn hạt nhân đã được bố trí trên khắp hành tinh".
Sử dụng hình ảnh ẩn dụ: "thanh gươm Đa-mô-lét" để miêu tả nguy cơ hạt nhân.
Phân tích logic: "Không có một ngành khoa học hay công nghiệp nào có được những tiến bộ nhanh ghê gớm như ngành công nghiệp hạt nhân kể từ khi nó ra đời cách đây 41 năm, không có một đứa con nào của tài năng con người lại có một tầm quan trọng quyết định đến như vậy đối với vận mệnh thế giới."
Trang 71 — Bài học
Câu hỏi:
- Đánh giá: Cách nêu bằng chứng kèm phân tích, so sánh có tác dụng gì?
Trả lời: Cách nêu bằng chứng kèm phân tích, so sánh có tác dụng giúp người đọc hiểu rõ và tin tưởng vào lập luận của tác giả. Bằng cách đưa ra các con số, sự kiện cụ thể như: "100 tỉ đô la" để thực hiện chương trình giúp 500 triệu trẻ em nghèo khổ nhất trên thế giới; chi phí cho 100 máy bay ném bom chiến lược B.1B của Mỹ và 7 000 tên lửa vượt đại châu; giá của 10 chiếc tàu sân bay mang vũ khí hạt nhân kiểu tàu Ni-mit (Nimitz); 27 tên lửa MX để trả tiền nông cụ cần thiết cho các nước nghèo; hai chiếc tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân để xóa nạn mù chữ cho toàn thế giới, tác giả đã làm nổi bật lên sự lãng phí tài nguyên vào quân sự. Đồng thời, tác giả so sánh những con số này với các nhu cầu cấp bách của nhân loại như giáo dục, y tế, tiếp tế thực phẩm, nước uống, giúp người đọc nhận ra sự bất hợp lý và phi lý trong việc phân bổ tài nguyên.
- Theo dõi: Cách bình luận của tác giả về vấn đề.
Trả lời: Tác giả đã bình luận về vấn đề chạy đua vũ trang và sự lãng phí tài nguyên. Tác giả cho rằng:
- Chạy đua vũ trang là đi ngược lại lí trí.
- Con người đã phải trải qua hàng triệu năm tiến hóa, từ thời kỳ nguyên thủy đến hiện đại, để có được cuộc sống văn minh ngày hôm nay, nhưng lại đang đi ngược lại, quay trở về với sự hủy diệt.
Tác giả đưa ra câu hỏi:
- "Có lẽ sự việc giản đơn hơn nhiều: Nó chỉ là một cái làng nhỏ mà thánh thần đã bỏ quên ở ngoại vi vũ trụ."
Và khẳng định:
- "Trái Đất là nơi độc nhất có phép màu của sự sống trong Hệ Mặt Trời."
Tác giả nhấn mạnh rằng, thay vì tập trung vào chạy đua vũ trang, con người nên biết ơn và bảo vệ Trái Đất, nơi duy nhất có sự sống.