Trang 76 — Bài nói và nghe
Câu hỏi:
Câu 1. Văn bản trên có những người nghe nào?
Văn bản trên có những người nghe:
- Hội nghị thượng đỉnh
- đang được chuẩn bị vào năm tới
Theo đó, người viết đề nghị:
- "các nhà lãnh đạo của hội nghị thượng đỉnh đang được chuẩn bị vào năm tới báo cáo không chỉ về những gì họ đang làm, mà còn là những gì họ dự tính sẽ làm khi họp lại vào năm 2020 tại hội nghị khí hậu của Liên hợp quốc"
Câu 2. Xác định mục đích của văn bản.
Mục đích của văn bản:
- Kêu gọi và nêu kế hoạch hành động.
Câu 3. Thông điệp chính mà người nói muốn truyền tải trong văn bản là gì?
Thông điệp chính mà người nói muốn truyền tải trong văn bản:
- "Chúng ta hãy sử dụng năm tới cho các quyết định có tính chuyển đổi trong các phòng họp, phòng VIP và các nghị viện trên khắp thế giới. Chúng ta hãy nêu các tầm nhìn của mình, thiết lập các liên minh và làm cho các nhà lãnh đạo của chúng ta phải lắng nghe."
Câu 4. Phân tích tác phẩm
Luận điểm:
- Văn bản trên kêu gọi các nhà lãnh đạo trên thế giới hãy cùng nhau hành động để giải quyết vấn đề khủng hoảng khí hậu.
Dẫn chứng:
- "Các quốc gia giàu nhất chịu trách nhiệm nhiều nhất về khủng hoảng khí hậu, nhưng các quốc gia nghèo nhất và các dân tộc và cộng đồng bình thường nhất lại phải nhận những tác động trước nhất và tồi tệ nhất."
Trang 75 — Bài tập đọc hiểu và viết
Câu 1. Luận đề của văn bản là gì? Những luận điểm nào đã được triển khai nhằm làm nổi bật luận đề? Chỉ ra mối quan hệ giữa các luận điểm đó.
Trả lời:
- Luận đề của văn bản: "Chúng ta phải đối mặt với một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong".
- Các luận điểm:
- "Như những vụ cháy rừng và các đợt nóng dữ dội trong mùa hè này đã cho thấy, thế giới đang thay đổi trước mắt chúng ta. Chúng ta đang tiến đến bên bờ vực thẳm."
- "Không quá muộn để thay đổi chiều hướng này, nhưng mỗi ngày qua đi có nghĩa là thế giới lại nóng lên một chút và cái giá chúng ta phải trả cho sự tự động của mình lại tăng thêm."
- "Mỗi ngày chúng ta bỏ lỡ không hành động là một ngày chúng ta bước một chút gần hơn tới cái số phận mà không ai trong chúng ta mong muốn – một số phận mà qua các thế hệ sẽ cộng hưởng thành sự hủy hoại với nhân loại và sự sống trên Trái Đất."
- Mối quan hệ giữa các luận điểm: Các luận điểm được triển khai tuần tự, chặt chẽ, làm rõ nguyên nhân, hậu quả và trách nhiệm của con người trong việc đối phó với biến đổi khí hậu.
Câu 2. Phân tích một số ví dụ để thấy được cách tác giả sử dụng lí lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ luận điểm.
Trả lời:
- Ví dụ: "Như những vụ cháy rừng và các đợt nóng dữ dội trong mùa hè này đã cho thấy, thế giới đang thay đổi trước mắt chúng ta."
- Lí lẽ: Thế giới đang thay đổi nhanh chóng và có hậu quả nghiêm trọng.
- Bằng chứng: Vụ cháy rừng và các đợt nóng dữ dội trong mùa hè.
- Tác dụng: Làm rõ thực trạng và tác động của biến đổi khí hậu.
Câu 3. Trong phần đầu của văn bản, tác giả cho rằng: "Chúng ta phải đối mặt với một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong". Theo em, vấn đề được nêu như vậy là đúng hay sai? Vì sao?
Trả lời:
- Vấn đề nêu là đúng.
- Vì: "Chúng ta phải đối mặt với một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong" bởi biến đổi khí hậu dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như thiên tai, mất cân bằng hệ sinh thái, ảnh hưởng trực tiếp đến sự sống của con người.
Câu 4. Xác định vị thế xã hội của người viết khi trình bày ý kiến về vấn đề. Vị thế đó cho phép tác giả thể hiện thái độ gì khi đối thoại?
Trả lời:
- Vị thế xã hội của người viết: Tổng Thư ký Liên hợp quốc.
- Vị thế đó cho phép tác giả thể hiện thái độ: Urgent (khẩn cấp), kêu gọi hành động.
Câu 5. Trong văn bản, những thông tin khách quan nào được tác giả nêu ra? Dựa vào đâu em nhận biết điều đó?
Trả lời:
- Thông tin khách quan: "những vụ cháy rừng và các đợt nóng dữ dội trong mùa hè này".
- Nhận biết: Dựa vào tính cụ thể, xác thực của sự kiện.
Câu 6. Tác giả đã nêu những giải pháp gì cho vấn đề chống biến đổi khí hậu hiện nay? Ai là người có trách nhiệm thực thi các giải pháp đó?
Trả lời:
- Giải pháp: Không nêu trực tiếp, nhưng kêu gọi hành động: "Chúng ta phải đối mặt với một mối đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong".
- Trách nhiệm: Tất cả mọi người.
Câu 7. Đối tượng tác động của văn bản này và văn bản Đấu tranh cho một thế giới hòa bình của Mác-két giống nhau như thế nào? Nêu ý nghĩa của sự giống nhau đó.
Trả lời:
- Đối tượng tác động: Nhân loại.
- Ý nghĩa: Cùng kêu gọi hòa bình, trách nhiệm chung của nhân loại.
Viết kết nối với đọc
Viết đoạn văn (khoảng 7 – 9 câu) trả lời câu hỏi: Phải chăng nhân loại không còn cách gì để đối phó với tình trạng Trái Đất ngày càng nóng lên?
Trả lời:
- Trái Đất đang đối mặt với tình trạng nóng lên nghiêm trọng.
- Nguyên nhân chủ yếu do con người: khí thải nhà kính, phá rừng.
- Hậu quả: thiên tai, mực nước biển dâng, mất cân bằng hệ sinh thái.
- Giải pháp:
- Giảm phát thải khí nhà kính.
- Bảo vệ rừng.
- Sử dụng năng lượng tái tạo.
- Mọi người cần nâng cao ý thức, cùng nhau hành động.
Đoạn văn mẫu:
Trái Đất đang đối mặt với tình trạng nóng lên nghiêm trọng. Nguyên nhân chủ yếu là do con người với các hoạt động như đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, khiến cho khí thải nhà kính tăng lên. Hậu quả của tình trạng này là các thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp, mực nước biển dâng cao và mất cân bằng hệ sinh thái. Để đối phó, chúng ta cần giảm thiểu việc phát thải khí nhà kính bằng cách sử dụng năng lượng tái tạo, bảo vệ rừng, tăng cường cách giải pháp công nghệ xanh. Mọi người cần nâng cao ý thức và cùng nhau hành động để bảo vệ Trái Đất.
Trang 76 — Thực hành tiếng Việt
Câu 1. Xác định câu đơn và câu ghép trong đoạn văn sau:
Chúng ta đang ở đâu? Hôm nay ngày 8 – 8 – 1986, hơn 50 000 đầu đạn hạt nhân đã được bố trí trên khắp hành tinh. Nơi nào ra, điều đó có nghĩa là mỗi người, không trừ trẻ con, đang ngồi trên một thùng 4 tấn thuốc nổ: tất cả chỗ đó nổ tung lên sẽ làm biến hết thảy, không phải là một lần mà là mười hai lần, mọi dấu vết của sự sống trên Trái Đất. Nguy cơ ghê gớm đó đang đe dọa nặng lên chúng ta như thanh gươm Đa-mô-clét, về lý thuyết có thể tiêu diệt tất cả các hành tinh đang xoay quanh Mặt Trời, cộng thêm bốn hành tinh nữa, và phá hủy thế thăng bằng của Hệ Mặt Trời.
Trả lời:
Câu đơn:
- "Chúng ta đang ở đâu?"
- "Hôm nay ngày 8 – 8 – 1986, hơn 50 000 đầu đạn hạt nhân đã được bố trí trên khắp hành tinh."
Câu ghép:
- "Nơi nào ra, điều đó có nghĩa là mỗi người, không trừ trẻ con, đang ngồi trên một thùng 4 tấn thuốc nổ: tất cả chỗ đó nổ tung lên sẽ làm biến hết thảy, không phải là một lần mà là mười hai lần, mọi dấu vết của sự sống trên Trái Đất."
- "Nguy cơ ghê gớm đó đang đe dọa nặng lên chúng ta như thanh gươm Đa-mô-clét, về lý thuyết có thể tiêu diệt tất cả các hành tinh đang xoay quanh Mặt Trời, cộng thêm bốn hành tinh nữa, và phá hủy thế thăng bằng của Hệ Mặt Trời."
Câu 2. Các câu sau thuộc kiểu câu ghép nào? Phương tiện nào được dùng để nối các vế của từng câu ghép?
a. Đứa trẻ thì ngày thơ, chỉ kể lại những điều mà đêm đêm mẹ thường dạy khi cha vắng nhà; nó không thể phân biệt được giữa dưa với thật vò mới có ba tuổi đã tin lời mẹ.
(Nguyễn Đăng Na, Người con gái Nam Xương - một kịch của con người)
Trả lời:
- Câu ghép này có hai vế:
- "Đứa trẻ thì ngày thơ, chỉ kể lại những điều mà đêm đêm mẹ thường dạy khi cha vắng nhà"
- "nó không thể phân biệt được giữa dưa với thật vò mới có ba tuổi đã tin lời mẹ."
- Kiểu câu ghép: ghép đẳng lập.
- Phương tiện nối: dấu chấm phẩy (;).
b. Những chiếc chấm bàn lung lay trong lớp đã được đóng lại nhưng không ai đánh giá đứng ý nghĩa đôi bàn tay khéo léo của Quỳnh.
(Trần Văn Toàn, Từ “Thằng quỷ nhỏ” của Nguyễn Nhật Ánh nghĩ về những phẩm chất của một tác phẩm viết cho thiếu nhi)
Trả lời:
- Câu ghép này có hai vế:
- "Những chiếc chấm bàn lung lay trong lớp đã được đóng lại"
- "không ai đánh giá đứng ý nghĩa đôi bàn tay khéo léo của Quỳnh."
- Kiểu câu ghép: ghép phức hợp (câu ghép với một vế chính và một vế phụ).
- Phương tiện nối: không dùng từ nối (mối quan hệ tiềm ẩn).
c. Các quốc gia giàu nhất chịu trách nhiệm nhiều nhất về khủng hoảng khí hậu, nhưng các quốc gia nghèo nhất và các dân tộc và cộng đồng bình thường nhất lại phải nhận những tác động trước nhất và tồi tệ nhất.
(A. Gu-te-rét, Biến đổi khí hậu – mối đe dọa sự tồn vong của hành tinh chúng ta)
Trả lời:
- Câu ghép này có hai vế:
- "Các quốc gia giàu nhất chịu trách nhiệm nhiều nhất về khủng hoảng khí hậu"
- "các quốc gia nghèo nhất và các dân tộc và cộng đồng bình thường nhất lại phải nhận những tác động trước nhất và tồi tệ nhất."
- Kiểu câu ghép: ghép phức hợp (câu ghép với quan hệ đối lập).
- Phương tiện nối: dùng liên từ (nhưng).
d. Không gì quan trọng bằng tương lai của chúng ta, và số phận của nhân loại tùy thuộc vào cách chúng ta ứng phó với sự thách thức của khí hậu.
(A. Gu-te-rét, Biến đổi khí hậu – mối đe dọa sự tồn vong của hành tinh chúng ta)
Trả lời:
- Câu ghép này có hai vế:
- "Không gì quan trọng bằng tương lai của chúng ta"
- "số phận của nhân loại tùy thuộc vào cách chúng ta ứng phó với sự thách thức của khí hậu."
- Kiểu câu ghép: ghép đẳng lập.
- Phương tiện nối: dùng liên từ (và).
Câu 3. Đọc đoạn văn sau và thực hiện nhiệm vụ nêu ở dưới:
Cái khiến cho tất cả những chuyện này còn gây bối rối hơn đó là chúng ta đã được cảnh báo. Các nhà khoa học đã nói cho chúng ta từ nhiều thập kỷ trước. Nói đi và nói lại. Quá nhiều nhà lãnh đạo đã chối lãng nghe. Quá ít người đã hành động với tầm nhìn mà khoa học đòi hỏi. Chúng ta nhìn thấy kết quả. Trong một số trường hợp, chúng rất gần với các kịch bản "trường hợp xấu nhất" của các nhà khoa học. Bằng ở vùng biển Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn là chúng ta có thể hình dung.
Trả lời:
- Nhiệm vụ: (dựa vào câu hỏi trước đó).
- Phân tích đoạn văn:
- Đoạn văn có các câu đơn và câu ghép.
- Câu đơn:
- "Cái khiến cho tất cả những chuyện này còn gây bối rối hơn đó là chúng ta đã được cảnh báo."
- "Chúng ta nhìn thấy kết quả."
- "Bằng ở vùng biển Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn là chúng ta có thể hình dung."
- Câu ghép:
- "Các nhà khoa học đã nói cho chúng ta từ nhiều thập kỷ trước. Nói đi và nói lại."
- "Quá nhiều nhà lãnh đạo đã chối lãng nghe. Quá ít người đã hành động với tầm nhìn mà khoa học đòi hỏi."
- "Trong một số trường hợp, chúng rất gần với các kịch bản "trường hợp xấu nhất" của các nhà khoa học."
Trang 77 — Bài ca chúc Tết thanh niên
Câu a. Chỉ ra các câu đơn và câu ghép trong đoạn văn.
Trả lời:
Câu đơn:
- "Năm nay, lần đầu tiên, lớp băng dày quanh năm ở bắc Grin-lan bắt đầu tan vỡ."
- "Một số đám cháy lớn đến mức chúng thổi muội và tro khắp thế giới, nhuộm đen các khối băng trôi và các chòm băng, khiến cho chúng tan chảy càng nhanh hơn."
Câu ghép:
- "Sự nóng lên đột ngột này ở Bắc Cực tác động đến mô hình khí hậu của phần bắc bán cầu. Nạn cháy rừng kéo dài hơn và lan đi xa hơn."
Câu b. So sánh khả năng biểu đạt nội dung của các câu ghép và các câu đơn trong đoạn văn trên.
Trả lời:
Câu ghép:
- "Sự nóng lên đột ngột này ở Bắc Cực tác động đến mô hình khí hậu của phần bắc bán cầu. Nạn cháy rừng kéo dài hơn và lan đi xa hơn."
- Câu ghép này giúp diễn đạt nhiều ý hơn, kết nối hai hiện tượng (sự nóng lên ở Bắc Cực và nạn cháy rừng) để nhấn mạnh mối quan hệ giữa chúng.
Câu đơn:
- "Năm nay, lần đầu tiên, lớp băng dày quanh năm ở bắc Grin-lan bắt đầu tan vỡ."
- Câu đơn này tập trung vào một sự kiện cụ thể (lớp băng tan vỡ), giúp người đọc dễ dàng nắm bắt thông tin chính.
So sánh:
- Câu ghép giúp tạo ra sự liên kết giữa các ý, nhấn mạnh mối quan hệ giữa các hiện tượng.
- Câu đơn giúp trình bày thông tin một cách trực tiếp và rõ ràng.
Trang 77 — Bài ca chúc Tết thanh niên