Trang 80 — Bài học

Trả lời câu hỏi

1. Cho biết bài thơ được viết trong hoàn cảnh nào của đất nước và tình cảnh nào của tác giả. Dựa vào đâu em biết được những điều đó?

Trả lời: Bài thơ được viết trong hoàn cảnh đất nước rơi vào tay thực dân Pháp. Dựa vào tiểu dẫn về tác giả Phan Bội Châu (1867 – 1940) quê Nghệ An, là một nhà cách mạng lớn – người luôn sục sôi tinh thần yêu nước và khát vọng giải phóng dân tộc. Ông kết giao với nhiều nhà cách mạng, từng bôn ba nhiều năm ở nước ngoài, thành lập các tổ chức yêu nước, chống thực dân Pháp. Điều này cho thấy bối cảnh đất nước đang bị chiếm đóng và sự khát khao giải phóng dân tộc của tác giả.

2. Nêu bố cục của bài thơ. Mạch cảm xúc của bài thơ được thể hiện như thế nào qua bố cục?

Trả lời:

  • Bố cục bài thơ gồm:

    1. Phần đầu: Lời nhắc nhở về việc tu dưỡng đạo đức, tránh xa những ham muốn tầm thường.
    2. Phần sau: Kêu gọi tinh thần yêu nước, ý chí chiến đấu.

  • Mạch cảm xúc của bài thơ được thể hiện qua sự chuyển đổi từ lời nhắc nhở về việc tu dưỡng đạo đức sang lời kêu gọi hành động cụ thể, thể hiện sự quyết tâm của tác giả.

3. Phân tích tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ và nêu những đặc điểm của lời thơ biểu đạt tâm trạng đó.

Trả lời: Tâm trạng của tác giả thể hiện trong bài thơ là sự nhiệt thành, cháy bỏng và khát khao. Lời thơ biểu đạt tâm trạng này qua các hình ảnh ẩn dụ, từ ngữ mạnh mẽ và sự kêu gọi trực tiếp:

  • "Xếp bút nghiên mà tu dưỡng lấy tinh thần." → Lời khuyên tu dưỡng đạo đức.
  • "Đừng ham chơi, đừng ham mặc, đừng ham ăn," → Sự từ chối thú vui tầm thường.
  • "Dừng gan ốc lên đánh tan sắt lửa, Xóa máu nóng rửa vết nhơ nô lệ," → Kêu gọi hành động mạnh mẽ.

Những đặc điểm của lời thơ:

  • Sử dụng từ ngữ mạnh mẽ, hình ảnh ẩn dụ.
  • Lời thơ trực tiếp và tha thiết.

4. Bài thơ đã thể hiện kí vọng gì của tác giả đối với thế hệ trẻ lúc bấy giờ?

Trả lời: Bài thơ thể hiện kì vọng của tác giả đối với thế hệ trẻ lúc bấy giờ là:

  • Sẵn sàng tu dưỡng đạo đức.
  • Vứt bỏ ham muốn tầm thường.
  • Quyết tâm chiến đấu vì độc lập dân tộc.

Tác giả mong muốn thế hệ trẻ có tinh thần yêu nước, sẵn sàng hành động để giải phóng dân tộc.

5. Đặt trong bối cảnh cuộc sống hôm nay, lời kêu gọi tuổi trẻ thể hiện trong bài thơ có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời: Trong bối cảnh cuộc sống hôm nay, lời kêu gọi tuổi trẻ trong bài thơ vẫn giữ nguyên giá trị:

  • Khuyến khích tuổi trẻ sống có lí tưởng, trách nhiệm.
  • Từ bỏ lối sống hưởng thụ, ham muốn tầm thường.
  • Phát huy tinh thần yêu nước, đóng góp cho đất nước.

Lời kêu gọi này là một lời nhắc nhở ý nghĩa cho thế hệ trẻ hôm nay về vai trò của mình trong việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trang 79 — Viết

Câu 1. Viết bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết (trong đời sống xã hội)

Trong thực tế, nhiều khi chúng ta phải đối mặt với những vấn đề của đời sống xã hội. Việc quan tâm, bàn luận về những vấn đề như vậy là hết sức cần thiết, không chỉ có ý nghĩa đối với mỗi cá nhân, mà còn có khả năng tác động đến nhận thức của nhiều người. Từ đó, mọi người có thể chung tay hành động, góp phần giải quyết vấn đề bằng những việc làm thiết thực, phù hợp với khả năng của mình.

Yêu cầu:

  • Nêu được vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội (liên quan đến sự phát triển đất nước, đời sống của cộng đồng, quyền lợi và nghĩa vụ của cá nhân,...) để bàn luận.
  • Trình bày được bản chất, phạm vi tác động của vấn đề đối với đời sống xã hội (theo hướng tích cực hoặc tiêu cực), tổ chức thành hệ thống luận điểm chặt chẽ, lí lẽ sắc bén, bằng chứng xác thực và tiêu biểu.
  • Nêu được ý kiến trái chiều về vấn đề đời sống được bàn luận để phản bác một cách có cơ sở.
  • Đề xuất được các giải pháp khả thi để giải quyết những bất cập trong phạm vi vấn đề.

Câu 2. Phân tích bài viết tham khảo

Bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hoá của đất nước

Đã bao giờ bạn đến vơi non thiêng Yên Tử (Quảng Ninh), ngắm những di tích cổ kính gắn với tên tuổi Phật hoàng Trần Nhân Tông từ thế kỉ XIII? Đã bao giờ bạn đến với Hoa Lư (Ninh Bình), tận mắt nhìn thấy những ngôi đền, ngôi nhà hết sức giản dị - dấu tích kinh đô của nước ta thời nhà Đinh từ hơn 1 000 năm trước? Hay đã có khi nào bạn về Bắc Ninh dự hội Lim (tổ chức vào ngày 13 tháng Giêng hàng năm), hoà nhập vào không khí lễ hội dân gian, được nghe những làn điệu dân ca quan họ mượt mà, tình tứ? Cần hiểu rằng, đó là những di sản đã được bảo tồn qua hàng trăm, hàng ngàn năm. Và hôm nay, chúng ta có trách nhiệm tiếp tục công việc hệ trọng đó.

Di sản văn hoá của đất nước gồm những gì? Đó là toàn bộ giá trị văn hoá ẩn chứa trong những di sản vật thể và phi vật thể, gắn bó với cuộc sống của cộng đồng trong suốt

Luận điểm 1: Trình bày bản chất của vấn đề.

Trả lời:

  1. Vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội:

    • Vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội mà bài viết đề cập là: bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa của đất nước.

  2. Trình bày bản chất, phạm vi tác động của vấn đề:

    • Bản chất của vấn đề:

      • Di sản văn hóa của đất nước gồm toàn bộ giá trị văn hóa ẩn chứa trong những di sản vật thể và phi vật thể, gắn bó với cuộc sống của cộng đồng trong suốt lịch sử.
      • Việc bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hóa có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển đất nước, đời sống của cộng đồng, và quyền lợi, nghĩa vụ của cá nhân.

    • Phạm vi tác động:

      • Tích cực:

        • Góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.
        • Phát huy giá trị văn hóa, thúc đẩy du lịch, kinh tế địa phương.
        • Giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử và văn hóa.

      • Tiêu cực:

        • Nếu không bảo tồn tốt, di sản có thể bị xuống cấp, mất mát.
        • Sự thương mại hóa có thể làm mất đi giá trị nguyên bản.

  3. Ý kiến trái chiều và phản bác:

    • Ý kiến trái chiều: Một số người cho rằng việc bảo tồn di sản văn hóa không cần thiết, cần tập trung vào phát triển kinh tế.

    • Phản bác:

      • Di sản văn hóa là tài nguyên vô cùng quý giá, không thể thay thế.
      • Bảo tồn di sản văn hóa không chỉ mang lại lợi ích kinh tế qua du lịch mà còn xây dựng tinh thần cộng đồng và niềm tự hào dân tộc.

  4. Giải pháp:

    • Tăng cường đầu tư tài chính và cơ sở hạ tầng cho công tác bảo tồn.
    • Nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của di sản văn hóa.
    • Ứng dụng công nghệ trong bảo tồn và quảng bá di sản.

Trang 80 — (không thấy tên bài/chương/tác phẩm)

Câu 1. Khó mà đo đếm được sự quý giá của di sản văn hóa. Trước hết, di sản văn hóa đại diện cho những giá trị tinh thần, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc của quốc gia. Có những di sản đã gắn với danh xưng của quốc gia, chẳng hạn: "đất nước Kim Tự Tháp" (Ai Cập), "đất nước Chùa Tháp" Cam-pu-chia, "đất nước của tháp Ép-phen (Eiffel)" (Pháp),... Vì đã trường tồn qua hàng trăm, hàng ngàn năm, cho nên di sản văn hóa giúp con người hiểu rõ hơn về lịch sử, về truyền thống lao động và đấu tranh, về kinh nghiệm thẩm mỹ, về quan niệm đạo đức của một cộng đồng, có tác dụng lớn trong việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Di sản văn hóa đã trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho sự phát triển ngành du lịch. Nhiều người nước ngoài hết sức thích thú, phấn khích khi xem múa rối nước của Việt Nam, lặng lẽ đắm mình vào không gian trầm mặc của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, từ ngỡ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi khám phá địa đạo Củ Chi,... Cũng cần nói thêm, những di sản độc đáo, có giá trị cao không chỉ là báu vật của quốc gia, mà còn trở thành vốn quý của cả nhân loại khi được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

Trả lời:

  • Di sản văn hóa là những sản phẩm tinh thần và vật chất do con người tạo ra trong quá trình lịch sử, phản ánh đặc trưng của một cộng đồng, một dân tộc.
  • Di sản văn hóa đại diện cho những giá trị tinh thần, góp phần quan trọng tạo nên bản sắc của quốc gia. Ví dụ:
    • "đất nước Kim Tự Tháp" (Ai Cập),
    • "đất nước Chùa Tháp" Cam-pu-chia,
    • "đất nước của tháp Ép-phen (Eiffel)" (Pháp).
  • Di sản văn hóa giúp con người hiểu rõ hơn về:
    • Lịch sử
    • Truyền thống lao động và đấu tranh
    • Kinh nghiệm thẩm mỹ
    • Quan niệm đạo đức của một cộng đồng
  • Di sản văn hóa có tác dụng lớn trong:
    • Giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ
    • Phát triển ngành du lịch

Câu 2. Luận điểm 2: Đánh giá tầm quan trọng của vấn đề.

Trả lời:

  • Tầm quan trọng của di sản văn hóa được thể hiện ở:
    • Giá trị tinh thần
    • Giá trị lịch sử
    • Giá trị văn hóa
    • Vai trò trong giáo dục
    • Vai trò trong phát triển du lịch

Câu 3. Luận điểm 3: Nêu thực trạng của vấn đề.

Trả lời:

  • Thực trạng của di sản văn hóa hiện nay:
    • Nhiều công trình không tránh khỏi tình trạng xuống cấp
    • Mất mát do đạn bom trong chiến tranh
    • Do thời tiết khắc nghiệt
    • Do cách bảo tồn sơ sài
    • Do thiếu hiểu biết
    • Do thiếu tinh thần trách nhiệm
    • Do trình độ quản lý còn hạn chế

Câu 4. Nêu và phản bác ý kiến trái chiều.

Trả lời:

  • Một số ý kiến cho rằng: "Di sản phải được 'tôn tạo', phải được 'làm mới' để 'vĩnh cửu hóa'".
  • Tuy nhiên, đây là một quan niệm sai lầm:
    • Xuất phát từ sự thiếu hiểu biết
    • Dẫn đến việc huy động nhiều tiền của để "tôn tạo" di sản
    • Khiến bao nhiêu công trình trở nên lai căng, biến dạng, mất hết vẻ đẹp tinh xảo nguyên sơ vốn có.
    • Thật xót xa khi những cuốn sách quý trong kho tư liệu cha ông để lại bị mục nát, hư hỏng hoặc thất lạc.
    • Nếu cứ như thế, sẽ đến lúc có những bảo vật hoàn toàn biến mất khỏi vốn di sản của quốc gia.

Trang 81 — Thực hành viết theo các bước

Câu 1. TRƯỚC KHI VIẾT

a. Lựa chọn đề tài

Trả lời: Muốn chọn được đề tài phù hợp để viết bài, em cần chú ý phạm vi nội dung mà phần Viết giới hạn (vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội). Em chú ý thu thập tư liệu từ các nguồn khác nhau (sách báo, các phương tiện truyền thông,...) làm cơ sở cho việc tìm đề tài.

Có thể tham khảo một số vấn đề sau:

  • Bảo vệ, khôi phục rừng và trồng cây phủ xanh đồi trọc.
  • Cuộc cuộc chuyển đổi số và vai trò của mỗi người.
  • Giữ gìn nguồn nước cho hôm nay và mai sau.
  • Văn hoá giao thông và trách nhiệm của mỗi người.
  • Vai trò của thực phẩm sạch trong cuộc sống hằng ngày.

Câu 2. Mục đích viết

Thuyết phục người đọc đồng tình với ý kiến của người viết về một vấn đề cần giải quyết trong đời sống xã hội hiện nay để mỗi cá nhân thấy được trách nhiệm của mình.

Trả lời: Những người quan tâm đến các vấn đề thiết yếu của đời sống xã hội, thấy được sự tác động của những vấn đề đó đối với cá nhân, cộng đồng, đất nước.