Trang 97 — Viết

Câu hỏi: Những chi tiết nào cho thấy tình hình ngày càng căng thẳng?

Trả lời: Các chi tiết cho thấy tình hình ngày càng căng thẳng:

  • Sự hoảng loạn và lo sợ của nhân vật Bà Ba: "Minh ơi, tôi sốc ruột quá. (Mặt bà cau lại, bà xoắn hai bàn tay lại với nhau ra dáng hết sức nóng nảy, lo sợ) Biết bao giờ lính mới đến... Họ không đến kịp thì làm thế nào, mình?"

    • → Bà Ba thể hiện sự lo lắng, sợ hãi khi không biết lính có đến kịp hay không.

  • Sự thúc giục và kêu gọi gấp rút của ông Chung:

    • "Nói rồi, tất cả chạy ra lối cửa buồng kế toán, ông Chung gọi giật anh ta lại. Ông Chung – Này, này! Anh kéo thêm bàn ghế mà chận thêm vào nữa, nghe không! Mau lên!.. Mau lên!"
    • → Ông Chung ra lệnh gấp rút, cho thấy tình hình đang cấp bách.

  • Tiếng ồn ào và hành động gấp gáp:

    • "Tiếng ồn ào bỗng dồn lại rổ hơn. Ông đứng dậy; quay đầu nhìn ra phía cửa sổ. Bà cũng nhìn theo."
    • → Tiếng ồn tăng lên, không khí trở nên hỗn loạn.

  • Sự xuất hiện của những người cầm súng:

    • "Bà Ba (Bỗng kêu to lên) – Minh ơi! Khôi! Khôi ở đằng nhà kho.. Thôi chết rồi, chúng nó đốt nhà kho, mình chết rồi, chúng nó to gan thật.. Ra nó làm giặc rồi còn gì."
    • → Sự việc nhà kho bị đốt và lo sợ giặc đến cho thấy tình hình đang rất nguy cấp.

  • Sự đối thoại căng thẳng giữa ông chủ và công nhân:

    • "Ông chủ đem anh em chúng tôi ra đất rừng rù này... rồi bỏ chúng tôi chết đói hay sao? Ông Chung – Các anh đừng có nói bậy... Ai bỏ các anh em chết đói? Nếu các anh đi làm ăn cần thận, có ngày nào không phát gạo, phát hàng. Tại các anh không muốn làm nữa nên tôi buộc phải làm như vậy."
    • → Lời nói gay gắt và bất đồng cho thấy sự căng thẳng giữa hai bên.

→ Tất cả những chi tiết này đều thể hiện sự leo thang của tình hình, không khí trở nên căng thẳng và nguy hiểm.

Trang 98 —

Câu hỏi:

  1. Vì sao thợ mỏ đình công?
  2. Phân tích chi tiết: "Phan chỉ dán sắn khấu lấy trán, còn tay trái, ông vặn vào vai bà Ba. Bà nhìn lên thấy máu ở trán ông chảy ròng ròng xuống tay ông thì kêu rú lên."

1. Vì sao thợ mỏ đình công?

Trả lời: Thợ mỏ đình công vì họ không thể tiếp tục làm việc trong điều kiện khắc nghiệt và bất công. "Ông phát gạo kém, gạo xấu, không ăn được, cả mắm thối,...". Điều này cho thấy điều kiện sống và làm việc của thợ mỏ rất khó khăn, không đảm bảo. Họ kêu than nhưng bị đánh đập. Ông chủ có quyền làm tất cả nhưng không quan tâm đến đời sống của công nhân, khiến họ bất mãn và quyết định đình công.

2. Phân tích chi tiết: "Phan chỉ dán sắn khấu lấy trán, còn tay trái, ông vặn vào vai bà Ba. Bà nhìn lên thấy máu ở trán ông chảy ròng ròng xuống tay ông thì kêu rú lên."

Trả lời: Chi tiết này diễn tả phản ứng và tình cảm của nhân vật trong một khoảnh khắc đầy kịch tính. Khi Phan chỉ dán sắn khấu vào trán và vặn tay vào vai bà Ba, hành động này gây ra nỗi đau lớn. "Bà nhìn lên thấy máu ở trán ông chảy ròng ròng xuống tay ông thì kêu rú lên." Máu chảy từ trán ông Phan chỉ là dấu hiệu của sự tổn thương thể chất và có thể là sự bộc lộ của sự tuyệt vọng, bức xúc trong tình huống căng thẳng. Tiếng kêu rú của bà Ba thể hiện sự hoảng sợ và lo lắng trước tình huống nguy hiểm này, làm nổi bật không khí căng thẳng và dữ dội của tình huống.

Trang 99 — Phân tích một tác phẩm kịch

Câu 1. Định hướng

1.1. Ở lớp 8, các em đã học cách phân tích một tác phẩm hài kịch. Bài 9 này tập trung rèn luyện viết bài phân tích một tác phẩm bi kịch, gắn với phần đọc hiểu trong sách. Đối tượng phân tích một tác phẩm kịch có thể là toàn bộ tác phẩm hoặc một phần của tác phẩm (ở dây là văn bản kịch, không phải tác phẩm kịch biểu diễn trên sân khấu). Trong phân tích, cần chỉ ra được tác dụng của các yếu tố hình thức nghệ thuật (cốt truyện, xung đột, nhân vật, hành động, lời thoại,..) trong việc biểu đạt nội dung (đề tài, chủ đề; ý nghĩa; tình cảm, thái độ của tác giả;...).

Trả lời: Câu hỏi này hướng dẫn học sinh ôn lại kiến thức về phân tích tác phẩm kịch đã học ở lớp 8 và định hướng cho việc học ở lớp 9.

  • Ở lớp 8, học sinh đã học cách phân tích một tác phẩm hài kịch.
  • Mục tiêu của bài 9 là rèn luyện viết bài phân tích một tác phẩm bi kịch, gắn liền với phần đọc hiểu trong sách.
  • Đối tượng phân tích có thể là:
    • Toàn bộ tác phẩm kịch.
    • Một phần của tác phẩm kịch (như một đoạn trích).
  • Lưu ý: Văn bản kịch trong sách không phải là tác phẩm kịch biểu diễn trên sân khấu.

Trong phân tích, cần tập trung vào các yếu tố hình thức nghệ thuật như:

  • Cốt truyện
  • Xung đột
  • Nhân vật
  • Hành động
  • Lời thoại

Mục đích là chỉ ra tác dụng của các yếu tố này trong việc biểu đạt nội dung, bao gồm:

  • Đề tài
  • Chủ đề
  • Ý nghĩa
  • Tình cảm, thái độ của tác giả

Câu hỏi:

Trang 99 — [Tên bài/chương/tác phẩm nếu thấy trên trang]

Câu 1. Văn bản Đình công và nổi dậy kể về sự kiện gì? Có những tuyến nhân vật nào? Ai là đại diện cho mỗi tuyến nhân vật?

Trả lời: Văn bản "Đình công và nổi dậy" kể về sự kiện một cuộc đình công và nổi dậy của công nhân tại một nhà máy dệt.

  • Tuyến nhân vật:
    • Tuyến người lao động: Đại diện là các công nhân, những người đang bị bóc lột, bất mãn với điều kiện làm việc và quyết định đình công.
    • Tuyến người chủ: Đại diện là ông chủ mỏ Trần Thiết Chung, người đang bóc lột và áp bức công nhân.

Câu 2. Em dựa vào những chi tiết nào để biết được bối cảnh và tình hình căng thẳng của câu chuyện?

Trả lời: Bối cảnh và tình hình căng thẳng của câu chuyện được thể hiện qua các chi tiết:

  • Cửa bị phá tung ra: Cho thấy sự hỗn loạn và quyết tâm của công nhân.
  • Kẻ xêng, người cuộc, kẻ dao, người gậy ùa vào: Diễn tả sự quyết liệt và sự sẵn sàng đối đầu.
  • Cả Bích vừa xoay cái chìa thì có tiếng ầm rầm ở buồng kế toán: Gợi tả không khí căng thẳng, như có một sự kiện quan trọng sắp xảy ra.

Câu 3. Phân tích nhân vật ông chủ mỏ Trần Thiết Chung qua thái độ, lời thoại và hành động,...

Trả lời: Ông chủ mỏ Trần Thiết Chung được thể hiện qua:

  • Thái độ: Thể hiện sự lạnh lùng, áp bức.
  • Lời thoại: Có thể là những câu nói đe dọa, cằn nhằn đối với công nhân.
  • Hành động: Ra từ kết, mở tủ, thể hiện sự thiếu minh bạch, tham lam.

Câu 4. Hãy chỉ ra và phân tích cách xây dựng diễn biến xung đột của tác giả qua các chỉ dẫn sân khấu và lời thoại của nhân vật.

Trả lời:

  • Xung đột giữa công nhân và ông chủ mỏ được xây dựng qua:
    • Chỉ dẫn sân khấu:
      • "Cửa bị phá tung ra"
      • "Kẻ xêng, người cuộc, kẻ dao, người gậy ùa vào"
      • Gợi tả sự hỗn loạn và quyết liệt.
    • Lời thoại của nhân vật:
      • Lời thoại của Cả Bích và ông chủ mỏ thể hiện mâu thuẫn, bất mãn giữa hai bên.

Câu 5. Theo em, đặc điểm bi kịch thể hiện như thế nào trong văn bản? (Gợi ý: cần kết hợp với nội dung tóm tắt vở kịch).

Trả lời: Bi kịch thể hiện ở:

  • Sự áp bức bất công: Công nhân bị bóc lột.
  • Sự phản kháng dữ dội: Công nhân quyết tâm đình công và nổi dậy.

Câu 6. Em hãy viết một đoạn văn (khoảng 8 – 10 dòng) nêu ấn tượng của mình về những người nổi loạn trong văn bản kịch Đình công và nổi dậy.

Trả lời: Những người nổi loạn trong văn bản Đình công và nổi dậy là những con người dám đứng lên chống lại sự áp bức. Họ không cam chịu cảnh bóc lột, quyết tâm vùng lên để bảo vệ quyền lợi. Ấn tượng với sự mạnh mẽ, quyết liệt trong hành động của họ.

Trang 100 — Thực hành

Câu 2. Thực hành viết theo các bước

2.1. Thực hành viết theo các bước

Bài tập: Phân tích vai trò và ý nghĩa những lời độc thoại của Ham-lét, từ "Sống, hay không sống?" đến "đừng quên những tội lỗi của ta" trong đoạn trích vở kịch "Ham-lét" của Sếch-xpia ở phần Đọc hiểu.

a) Chuẩn bị

  • Đọc lại đoạn trích Sống, hay không sống?, huy động những hiểu biết có được về bi kịch; nhất là khái niệm độc thoại, đặc điểm và tác dụng của độc thoại,...

  • Xác định các yếu tố nội dung và hình thức nghệ thuật đặc sắc của đoạn trích để tập trung làm sáng rõ khi phân tích.

b) Tìm ý và lập dàn ý

  • Tìm ý cho bài viết bằng cách đặt và trả lời các câu hỏi:

    • Bối cảnh của đoạn trích ra sao?

    Trả lời: Bối cảnh của đoạn trích là tình huống Ham-lét đang trong trạng thái suy nghĩ sâu lắng, giằng co giữa sống và chết. Điều này thể hiện qua câu độc thoại nổi tiếng: "Sống, hay không sống? Đó là vấn đề".

    • Thế nào là độc thoại? Vai trò và ý nghĩa của độc thoại là gì?

    Trả lời:

    • Độc thoại là hình thức nhân vật nói với chính mình trong kịch, tiết lộ nội tâm, giúp người đọc hiểu sâu hơn về nhân vật.
    • Vai trò và ý nghĩa:
      • Biểu hiện tâm trạng, suy nghĩ sâu kín của nhân vật.
      • Làm rõ xung đột nội tâm và mâu thuẫn trong nhân vật.
    • Nội dung lời độc thoại ấy là gì?

    Trả lời:

    • Lời độc thoại xoay quanh vấn đề: "Sống, hay không sống?" → Đó là sự giằng co giữa sự sống và cái chết, giữa đau khổ và hạnh phúc, giữa sự tồn tại và hư vô.
    • Lời độc thoại ấy thể hiện xung đột (mâu thuẫn) nào trong nội tâm Ham-lét?

    Trả lời:

    • Lời độc thoại thể hiện mâu thuẫn giữa sống và chết, giữa việc chịu đựng những khổ đau trong cuộc sống và việc tự sát để giải thoát.
    • Ham-lét băn khoăn: "Có đáng phải chịu đựng những đớng đau trong cuộc sống, hay là nên tìm một cách nào đó để kết thúc mọi chuyện?"
    • Mẫu thuẫn này có được giải quyết trong đoạn trích không?

    Trả lời:

    • Đoạn trích chưa cung cấp một giải pháp rõ ràng, nhưng nó làm nổi bật sự giằng co và trạng thái do dự của Ham-lét.
    • Nếu không có những lời độc thoại của Ham-lét thì điều đó sẽ ảnh hưởng như thế nào đến việc thể hiện mẫu thuẫn trong nhân vật? Từ đó, em có nhận xét gì về giá trị nội dung, nghệ thuật của những lời độc thoại?

    Trả lời:

    • Nếu không có những lời độc thoại, mâu thuẫn nội tâm của Ham-lét sẽ không được bộc lộ rõ ràng, khiến nhân vật thiếu chiều sâu.
    • Giá trị nội dung: Làm nổi bật chủ đề về sự tồn tại của con người, về sự lựa chọn giữa sống và chết.
    • Giá trị nghệ thuật: Làm giàu thêm tính biểu cảm và khả năng tiếp cận tâm lý nhân vật.

  • Lập dàn ý bằng cách sắp xếp các ý đã tìm được theo bố cục ba phần của bài viết.

c) Viết

  • Dựa vào dàn ý đã làm để viết bài văn hoàn chỉnh hoặc một ý lớn của dàn ý.

  • Khi viết cần chú ý:

    • Bám sát vào các đặc trưng của thể loại (đã cung cấp trong phần Kiến thức ngữ văn) để phân tích tính chất bi kịch trong đoạn trích.